Elżbieta Müllerówna (ur. ok. 1844/1845 w Końskowoli, zm. 1863 tamże) – uczestniczka Powstania Styczniowego, która w noc wybuchu ostrzegła oddział powstańczy przed planowaną zasadzką wojsk carskich, ratując powstańców przed niemal pewną zagładą.

Życiorys Pochodzenie i młodość Elżbieta Müllerówna pochodziła z Końskowoli położonej w województwie LubelskimZłotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym". Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972, s. 32–33.. Jej ojcem był Niemiec, a matka Polką. Wcześnie osierocona, wychowywana była przez dziadka ze strony ojca, który w Końskowoli prowadził zajazdZłotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym". Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972, s. 32–33.. Mimo niemieckiego nazwiska czuła się PolkąZłotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym". Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972, s. 32–33.Szukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 45, 28 stycznia 1913.. Cechował ją patriotyzm - śledziła wieści z Warszawy i marzyła o czynnym udziale w walce o wolność ojczyznyZłotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym". Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972, s. 32–33.. W chwili wybuchu powstania miała około osiemnastu lat.

Kontakty z konspiracją mały|Położenie Końskowoli w województwie lubelskim W styczniu 1863 roku, w zajeździe należącym do rodziny Müllerów, stacjonował oddział artylerii carskiejZłotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym". Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972, s. 32–33.. Wśród jej oficerów znajdował się Feliks Szukiewicz - Polak kształcący się w Petersburgu, współpracujący z Jarosławem Dąbrowskim, który z kolei zaangażowany był w antycarski, wolnościowy ruch powstańczySzukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 45, 28 stycznia 1913.. Poprzez Feliksa Szukiewicza, Elżbieta poznała Władysława G. będącego organizatorem sił zbrojnych, odpowiadającego wówczas za zmobilizowanie studentów puławskiego Instytutu Rolniczego w PuławachZłotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym". Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972, s. 32–33..

Rola w czasie nocy styczniowej Powstanie styczniowe wybuchło w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 roku. Rankiem, w dzień wybuchu powstania Feliks Szukiewicz przeprowadzał inspekcję terenu - odkrył, że dowódca oddziału artylerii carskiej postawił jednostkę w stan gotowościSzukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 49, 30 stycznia 1913.. Głównodowodzący poinformowany przez zdrajcę o planach studentów puławskich, postanowił pokrzyżować plany młodych studentów - przygotował na nich zasadzkę. Szukiewicz dnia 22 stycznia, późnym wieczorem przekazał tę wiadomość ElżbiecieSzukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 49, 30 stycznia 1913.. Kobieta bez zwłoki, w zimową, deszczową noc pobiegła przez pola i lasy, w celu odnalezienia i ostrzeżenia oddziału studentów-powstańców (według przekazu Marii Złotorzyckiej, odnalazła ich we wsi Gajewo znajdującej się w pobliżu Kazimierza Dolnego)Złotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym". Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972, s. 32–33.Szukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 49, 30 stycznia 1913.. mały|Współczesny wygląd Końskowoli Kiedy Elżbieta przybyła do powstańców, żaden z nich nie wierzył kobiecie. Sytuacja zmieniła się po tym jak kobietę rozpoznał Władysław G., zaufał jej informacjom, a następnie przekonał dowódcę powstańców do zmiany trasy przemarszu i uniknięcia zasadzki (powstańcy nie pojawili się na puławskiej drodze)Złotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym". Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972, s. 32–33..Szukiewicz obserwował tę noc z pozycji przy baterii - po dwóch godzinach oczekiwania, pułkownik wydał rozkaz rozejścia się po kwaterachSzukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 49, 30 stycznia 1913..

Późną nocą w poszarpanej, przemoczonej odzieży Elżbieta wróciła do domuSzukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 49, 30 stycznia 1913.. Wkrótce zachorowała na zapalenie płucSzukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 49, 30 stycznia 1913.. W wyniku choroby zmarła na początku lutegoSzukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 49, 30 stycznia 1913.. Miała około osiemnaście lat.

Losy Feliksa Szukiewicza Nazajutrz po śmierci Elżbiety, Feliks Szukiewicz wraz z oddziałem opuścił Końskowolę, zgodnie z rozkazem wymarszu udali się do DęblinaZłotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym". Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972, s. 32–33.Szukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa". "Czas", Kraków, R. 66, nr 49, 30 stycznia 1913.. W 1913 roku, w pięćdziesiątą rocznicę wybuchu powstania, opublikował wspomnienia z tamtej nocy w odcinkach na łamach krakowskiego dziennika "Czas" pod tytułem "Noc styczniowa" (dostępne online w Małopolskiej Bibliotece Cyfrowej).

Znaczenie historyczne Oddział, który Elżbieta ostrzegła, był jedną z głównych sił powstańczych formujących się w rejonie Kazimierza DolnegoTeodorowicz-Czerepińska, Jadwiga. "Kazimierz Dolny. Monografia historyczno-urbanistyczna''. Towarzystwo Przyjaciół Kazimierza, 1981.. Według monografii historyczno-urbanistycznej Kazimierza Dolnego autorstwa Jadwigi Teodorowicz-Czerepińskiej historycy przez długi czas odnotowywali fakt, że w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 roku do obozu powstańczego dotarł tajemniczy kurier z ostrzeżeniem, który skłonił dowódcę do zmiany trasy marszu – nie znając jednak tożsamości tej osobyTeodorowicz-Czerepińska, Jadwiga. "Kazimierz Dolny. Monografia historyczno-urbanistyczna''. Towarzystwo Przyjaciół Kazimierza, 1981.. Dopiero dzięki książce Marii Złotorzyckiej z 1972 roku udało się ustalić, że owym kurierem była właśnie Elżbieta Müllerówna.

Upamiętnienie Postać Elżbiety Müllerówny przywróciło zbiorowej pamięci Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym, które opublikowało jej historię w ramach w ramach cyklu popularyzatorskiego poświęconego zapomnianym uczestnikom powstania styczniowego z rejonu Kazimierza Dolnego i okolic.

Linki zewnętrzne Powstańczy Kurier Rola kobiet w powstaniu styczniowym Rola kobiet w Powstaniu Styczniowym - Muzeum Historii Polski w Warszawie Kobiety w powstaniu styczniowym w Narodowe Centrum Kultury

Przypisy

Bibliografia Złotorzycka, Maria. "O kobietach-żołnierzach w powstaniu styczniowym", Warszawa, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1972. Teodorowicz-Czerepińska, Jadwiga. "Kazimierz Dolny. Monografia historyczno-urbanistyczna'', Towarzystwo Przyjaciół Kazimierza, 1981. Szukiewicz, Feliks. "Noc styczniowa" [w:] "Czas", Kraków, R. 66, nr 47–51.

Kategoria:Kobiety – powstańcy styczniowi Kategoria:Zmarli w 1863