'Kossowie' (von Koss oraz historycznie de Koss, Kossen, Kosseken, lub Kossecken ) - rodzimy (słowiański-pomorski) ród rycerski, następnie szlachecki (Ritter/Uradel), związany przede wszystkim z Pomorzem Zachodnim i Pomorzem Gdańskim. W źródłach historycznych ród występuje pod kilkoma wariantami nazwiska, a także z nazwiskami odmiejscowymi, m.in. jako Koss-Szemirowski. Przedstawiciele rodu byli właścicielami dóbr ziemskich na Pomorzu, w tym na Kaszubach.
Historia Według podań rodzina wywodzi się z wczesnośredniowiecznego rodu rycerskiego w drużynie książąt pomorskich z dynastii Gryfitów. Rittergüter-Lexikon podaje rodzinę Kossów jako właścicieli części B majątku "Gutt Schimmerwitz vor 1555”, czyli przed 1555 rokiem. Wśród najstarszych przedstawicieli wymienia Matthiasa von Koss, żyjącego w XVI wieku. Kossowie widnieją na Wielkej Mapie Księstwa Pomorskiego autorstwa Lubinusa z 1618 r. Inne ówczesne pisemne wzmianki dotyczące rodu wymieniane w opracowaniach heraldycznych pochodzą z lat 1574 i 1601; rodzina występowała również pod formą Kossecken. Późniejsze zapisy z lat 1608, 1618 i 1621, w których pojawia się nazwa Kossen, łączą rodzinę wprost z Siemirowicami, wskazywanymi jako główna posiadłość rodu.. 16 III 1574 — dokument lenny dotyczący Kossecken w Schimmervitz; 31 VII 1601 — ponowne nadanie/potwierdzenie lenna dla Kossecken – Schimmervitz; później nazwisko pojawia się jako Kossen, m.in. przy dokumentach z 1608, 1618 i 1621 r.
Oprócz Siemirowic Kossowie mieli posiadać części w miejscowościach: Bochowo, Borkówko, Dąbrówka, Gostkowo, Łętowo, Popowo, Słajkowo, Smażyno i Żelazno. Poza ziemią lęborską przedstawicieli rodu wiązano także m.in. z: Dąbrówką, Łyśniewem Sierakowickim, Niepoczołowicami, Puzdrowem, Trawicami, Wyszecinem, Zakrzewem i Żukowem.
Status, herb oraz historia rodu jest opisana m.in. w:
- Pragert, Przemysław. Herbarz szlachty kaszubskiej. T. 2. Gdańsk: Wydawnictwo BiT, 2007.
- Urski, Seweryn. Rodzina: herbarz szlachty polskiej. Przy współudziale Adama Amilkara Kosińskiego, wykończony i uzupełniony przez Aleksandera Włodarskiego. T. 7 [Klisz-Koźmiński]. Warszawa: Skład Główny Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1910 Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T.7.
- Ostrowski, Juliusz, Księga herbowa rodów polskich, z. 1–19, Warszawa 1897–1906
-GAJL, Tadeusz. Herbarz polski: od średniowiecza do XX wieku: ponad 4500 herbów szlacheckich, 37 tysięcy nazwisk, 50 tysięcy rodzin. Gdańsk: L&L, 2007.
- Żernicki-Szeliga, Emilian von, Die polnischen Stammwappen. Ihre Geschichte und ihre Sagen, Hamburg 1904
- Bagmihl, Julius Theodor, Pommersches Wappenbuch, Bd. 4, Stettin 1854
- Hefner, Otto Titan von, Der blühende Adel der Grossherzogthümer Mecklenburg, [w:] J. Siebmacher’s grosses und allgemeines
Wappenbuch, Bd. III, Abt. 6, Nürnberg 1858
- Tyroff, Johann Andreas, Wappenbuch der Preussischen Monarchie, Bd. III, Nürnberg 1836
- Zedlitz-Neukirch, Leopold von, Neues Preussisches Adels-Lexicon, Bd. III: I–O, Leipzig 1837
Herb Ród pieczętował się herbem Kos II, występującym również pod nazwami: Koss, Kosseken, Kossen, Kos-Szemirowski i Kos-Szemirowski.
Opis herbu: w polu błękitnym dwa charty srebrne, wspięte, zwrócone do siebie, ze złotymi obrożami. W klejnocie, nad hełmem półksiężyc srebrny z twarzą, nad którego rogami po jednej gwieździe złotej, na górze róg myśliwski czarny ze złotymi nawiązaniami i okuciami. Labry błękitne, podbite srebrem.
Majątki W historii rodu szczególnie często wymieniane są majątki i rezydencje w: Gardkowicach,Godętowie i Łętowie. W XIX i na początku XX wieku dobra te należały do najważniejszych miejsc związanych z pomorską linią rodziny von Koss.
Łętowo Łętowo, było jednym z majątków związanych z rodziną von Koss. 30 sierpnia 1832 roku dobra te nabył Karl Wilhelm von Koss, a 3 marca 1846 roku odziedziczył je jego syn Wilhelm Theodor von Koss. thumb|Dwór Łętowo
Gardkowice Gardkowice, zostały zakupione w 1859 roku przez Wilhelma Theodora von Kossa, syna właściciela Łętowa. Cena zakupu wyniosła 75 tysięcy talarów. W 1884 r. majątek po ojcu przejął syn Erich Adam Arved Clemens von Koss, który przebudował pałac i rozbudował założenie parkowo-folwarczne (budowa m.in. stajni, kuźni, rymarni i stolarni). Majątek pozostawał w rękach rodziny do 1945 roku. thumb|Pałac Gardkowice
Godętowo Z rodziną von Koss wiązane było również Godętowo. Majątek należał do rodu von Somnitz, a jako ostatniego właściciela przed 1945 rokiem wskazuje się Hansa Joachima Bonawenturę von Kossa (syna Ericha Adama Arveda Clemensa von Koss oraz Luisy Marii Evy Freiin von Gersdorff), powiązanego z rodziną von Somnitz poprzez koligacje małżeńskie. thumb|Pałac Godętowo
thumb|Dwór w Słajkowie|alt=Ilustracja thumb|Dwór w Borkówku|alt=Ilustracja
Nazwisko i warianty pisowni W źródłach historycznych i genealogiczno-heraldycznych nazwisko rodu występuje w kilku formach, m.in.:
von Koss (XIX w. - )
wcześniej - odpowiednio:
de Koss (XVIII w.) Kossen (XVII w.) Kosseken/Kossecken ( - XV w.)
Z rodem łączone są także nazwiska odmiejscowe: Siemirowski lub Szemirowski, Bochowski, Gostkowski, Trawicki, Zakrzewski, oraz, według części przekazów, Niepoczołowski. W takich przypadkach określenie Koss mogło funkcjonować jako przydomek rodowy, a człon po dywizie oznaczał posiadany majątek ziemski.
Różnice w zapisie nazwiska wynikają z wielojęzycznego charakteru Pomorza oraz funkcjonowania rodu w polskim, kaszubskim i niemieckim kręgu administracyjno-kulturowym (szczególnie w okresie zaboru Pruskiego).
Zobacz też Henning von Koss Kos II Gardkowice Godętowo
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polskie rody szlacheckie