List do Przyjaciół Krzyża lub List okólny do Przyjaciół Krzyża (fr. Lettre circulaire aux Amis de la Croix) – pismo duchowe autorstwa francuskiego kapłana i świętego Ludwika Marii Grigniona de Montfort (1673–1716), napisane około 1708 roku podczas jego posługi misyjnej w Nantes we Francji. Napisany w formie listu okólnego, skierowany jest do członków założonego przez Montforta bractwa świeckich zwanych Przyjaciółmi Krzyża (fr. Amis de la Croix), których nie mógł osobiście odwiedzić z powodu rekolekcji i obowiązków misyjnych. Tekst stanowi jeden z najważniejszych dokumentów duchowości krzyżowej w tradycji katolickiej.

Kontekst historyczny Ludwik Maria Grignion de Montfort założył nieformalną grupę Przyjaciół Krzyża około 1708 roku w Nantes. Stowarzyszenie skupiało świeckich katolików pragnących żyć duchowością krzyża pośród codziennych obowiązków – nie w klasztorze ani wspólnocie zakonnej, lecz w świecie. Montfort, głęboko przekonany o centralnej roli Krzyża Chrystusowego w dziele zbawienia, widział w tym bractwie zalążek formacji chrześcijańskiej, która mogłaby odnowić katolicyzm we Francji.

Kiedy jego misje i rekolekcje uniemożliwiały osobisty kontakt ze wspólnotą, Montfort napisał do niej obszerne pismo, będące zarówno teologicznym traktatem, jak i praktycznym przewodnikiem duchowym. Tekst powstał prawdopodobnie podczas jednych z jego rekolekcji, na co wskazuje sam wstęp Listu: „Boska Krzyż trzyma mnie w odosobnieniu i uniemożliwia mówienie do was osobiście"Montfort, List do Przyjaciół Krzyża, nr 1; tłum. za: Montfort Missionaries, 1987..

Pismo pozostawało w tradycji rękopiśmiennej przez kilkadziesiąt lat po śmierci Montforta (zm. 1716). Pierwsze opracowania krytyczne ukazały się po jego beatyfikacji przez Leona XIII w 1888 roku. Wraz z kanonizacją przez Piusa XII w 1947 roku dzieło zyskało szersze zainteresowanie naukowe i stało się częścią standardowego wydania pism zebranych świętego.

Treść i struktura List podzielony jest na dwie zasadnicze części, poprzedzone wstępem. Tekst obejmuje 81 numerowanych punktów.

Wstęp (nr 1–2) Montfort wyjaśnia okoliczności powstania listu: obezwładniony rekolekcjami i niemożnością osobistego spotkania, pragnie przekazać myśli na piśmie. Wyraża przy tym życzenie, by zamiast atramentu mógł pisać własną krwią i prosi, aby Duch Święty był jego atramentem, Krzyż – piórem, a serca adresatów – jego księgą.

Część I: Doskonałość stowarzyszenia (nr 3–11) Montfort rozwija pojęcie tytułu Przyjaciel Krzyża w trzech wymiarach:

Wielkość tytułu (nr 3–5) Autor ukazuje, że tytuł Przyjaciela Krzyża jest tytułem samego Jezusa Chrystusa i prawdziwego chrześcijanina. Taki człowiek jest królem zwyciężającym szatana przez miłość upokorzeń, świat przez miłość ubóstwa, a ciało przez miłość cierpieniaMontfort, List do Przyjaciół Krzyża, nr 4; tłum. za: Montfort Missionaries, 1987..

Dwa pochody (nr 7–10) Montfort kreśli jedno z najbardziej znanych ujęć literackich w swoim dorobku: obraz dwóch tłumów kroczących przez życie. Pierwsza, mała i trudna droga wiedzie za Chrystusem. Druga, szeroka i wygodna, usłana kwiatami i skarbami – prowadzi za światem. Oba obrazy wpisują się w tradycję medytacji ewangelicznej nad tekstem Mt 7,13–14.

Apel Jezusa (nr 11–12) W emocjonującym fragmencie Montfort wkłada w usta Chrystusa skargę: „Mam wielu przyjaciół przy moim stole, lecz bardzo niewielu przy moim Krzyżu" (nawiązanie do O naśladowania Chrystusa, II, 11, 1). Następnie powołuje się na Hbr 12,2, wzywając do wpatrywania się w UkrzyżowanegoMontfort, List do Przyjaciół Krzyża, nr 11; tłum. za: Montfort Missionaries, 1987..

Część II: Praktyki chrześcijańskiej doskonałości (nr 13–81) Bazując na Mt 16,24 („Jeśli ktoś chce pójść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje"), Montfort wyróżnia cztery elementy świętościWendy M. Wright, Louis de Montfort, w: Spirituality in the French Tradition, red. Louis Dupré, Don E. Saliers, t. 18, New York: Crossroad, 1989, s. 497–502.:

Postanowienie („jeśli ktoś chce") – nr 14–16 Zaparcie się siebie („niech się zaprze") – nr 17 Niesienie krzyża („niech weźmie krzyż swój") – nr 18–53 Naśladowanie Chrystusa („niech Mnie naśladuje") – nr 41–81

Teologia krzyża (nr 18–40) Montfort dowodzi, że cierpienie jest: Konieczne – bo grzechy nasze wymagają zadośćuczynienia tu lub w wieczności (nr 21–23)Montfort, List do Przyjaciół Krzyża, nr 21–23; tłum. za: Montfort Missionaries, 1987.; Pożyteczne i miłe – bo krzyż przynosi radość, siłę i duchowy owoc większy niż jakiekolwiek ziemskie szczęście (nr 34); Chwalebne – bo chwała Apostołów w więzieniu była większa niż ich uniesienia mistyczne, a sam Chrystus otrzymał imię ponad wszelkie imię właśnie przez Krzyż (nr 35–39)Por. Flp 2,8–9..

Czternaście reguł niesienia krzyża (nr 42–81) Są to praktyczne wskazówki dotyczące codziennego życia duchowego: Nie szukać krzyża umyślnie przez własną winę (nr 42). Baczyć na dobro bliźniego i unikać zgorszeń (nr 43). Podziwiać heroiczną ascezę świętych, lecz nie naśladować jej bez rozeznania (nr 44). Modlić się o mądrość Krzyża (nr 45). Przyjmować krzyże spowodowane własnymi błędami z pokorą, bez rozpaczy (nr 46). Pamiętać, że Bóg ukrywa przyjaciół, by chronić ich od pychy (nr 47). Strzec się pychy z powodu własnych cierpień (nr 48). Korzystać bardziej z małych krzyży niż z wielkich i widowiskowych (nr 49). Kochać krzyż miłością rozumową i nadprzyrodzoną, nie tylko emocjonalną (nr 50–53). Cierpieć wszelkie krzyże bez wyjątku i wyboru (nr 54). Cierpieć z Maryją, Matką Bolesną (nr 55–56). Nie korzystać z niedozwolonych środków, by uniknąć krzyża (nr 57). Trwać wytrwale pod krzyżem aż do śmierci (nr 58). Dziękować Bogu za wszystkie krzyże (nr 59–81).

Trzy rodzaje miłości krzyża (nr 50–53) Fragment wyróżniany przez komentatorów jako szczyt teologiczny Listu. Montfort rozróżnia: Miłość zmysłową (amor sensitivus) – w niższej, cielesnej części człowieka; z natury ucieka od bólu i nie jest wymagana przez Boga; Miłość rozumną (amor rationalis) – w wyższej części duszy; duchowa, dająca wewnętrzną radość i siłę w cierpieniu; Miłość szczytu duszy (amor apex animae, amor intellectivus) – na poziomie wiary czystej; kocha krzyż bez żadnej pociechy zmysłowej ani umysłowej, powtarzając za Chrystusem: „Ojcze, nie moja wola, lecz Twoja niech się stanie" (Łk 22,42)Montfort, List do Przyjaciół Krzyża, nr 50–53; tłum. za: Montfort Missionaries, 1987..

To rozróżnienie wpisuje się w klasyczną teologię mistyczną wywodzącą się od Pseudo-Dionizego i św. Jana od Krzyża.

Teologia i duchowość List do Przyjaciół Krzyża reprezentuje jeden z najbardziej systematycznych wykładów teologii krzyżowej w literaturze katolickiej XVII/XVIII wieku. Montfort czerpie z: Pisma Świętego (szczególnie Mt 16,24; Hbr 12,2; Ga 2,20; Flp 2,8–9); tradycji patrystycznej (m.in. św. Augustyna, św. Jana Chryzostoma); średniowiecznej mistyki (Naśladowanie Chrystusa, Tomasza à Kempis); doświadczeń mistyków nowożytnych (św. Teresy z Ávili, św. Ignacego z AntiochiiMontfort cytuje zdanie przypisywane św. Ignacemu Antiocheńskiemu: „Przyjdź, ogniu i szubienico, dzikie zwierzę i wszelkie tortury piekła, abym mógł rozkoszować się posiadaniem Chrystusa".).

Centralnym pojęciem teologicznym jest Teologia krzyża w jej wymiarze paschalnym: krzyż nie jest celem samym w sobie, lecz drogą naśladowania ukrzyżowanego i zmartwychwstałego Chrystusa. Montfort podkreśla, że Przyjaciel Krzyża to alter Christus – drugi Chrystus, żyjący słowami Ga 2,20: „Teraz zaś już nie ja żyję, lecz żyje we mnie Chrystus".

Pismo wyróżnia się też wyjątkową rolą przyznaną Maryi: Przyjaciel Krzyża jest Benoniem – dzieckiem boleści i prawicy, poczętym w cierpiącym sercu Jezusa, urodzonym z Jego przebitego boku i ochrzczonym Jego krwią. Mariologia Montforta jest tu ściśle związana z teologią Odkupienia i stanowi oryginalny wkład do katolickiej mariologii.

Wpływ i recepcja W tradycji montfortańskiej List jest jednym z podstawowych tekstów formacyjnych Zgromadzenia Misjonarzy Montfortanów (SMM) i Córek Mądrości – zgromadzeń założonych przez Montforta. Używany jest do dziś w programach formacyjnych tych wspólnot na całym świecie.

W Kościele powszechnym Duchowość krzyżowa i maryjna zawarta w pismach Montforta inspirowała lub korespondowała z myślą wielu świętych i błogosławionych XIX i XX wieku. Wśród nich wymienia się m.in.: Jan Paweł II – w encyklice Redemptoris Mater (1987) i innych pismach wielokrotnie nawiązywał do montfortańskiej duchowości krzyżowej i maryjnej; Maksymilian Maria Kolbe – którego franciszkańska duchowość ofiary, całkowitego oddania Maryi oraz walki ze złem pod Jej sztandarem jest ściśle zbieżna z ideałami MontfortaS. Wandzel, Maryja przeciw złu..., dz. cyt., s. 259..

Współczesna teologia zwraca uwagę, że chociaż nie wszyscy mistycy XX wieku (jak np. Matka Teresa z Kalkuty, św. o. Pio czy św. Teresa z Lisieux) bezpośrednio powoływali się na List, to ich własne nabożeństwo do Matki Bolesnej i postrzeganie Maryi jako orędowniczki w walce z mocami ciemności realizowało tę samą wizję duchowości, którą usystematyzował św. Ludwik MariaS. Wandzel, Maryja przeciw złu..., dz. cyt., s. 259..

Przekłady Oryginał francuski był wielokrotnie tłumaczony: Na język angielski przez Montfort Missionaries (1987) w zbiorze God Alone; Na język polski (m.in. pełne wydanie w zbiorze Listy oraz List okólny do Przyjaciół Krzyża, List okólny do mieszkańców Montbernage, Wydawnictwo Księży Marianów PROMIC); Na ponad 20 innych języków w ramach oficjalnych wydań Towarzystwa Misji (SMM).

Wydania Wydanie polskie: Wydanie krytyczne: Œuvres complètes de saint Louis-Marie Grignion de Montfort, Paris: Seuil, 1966.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Wendy M. Wright, Louis de Montfort, w: Spirituality in the French Tradition, red. Louis Dupré, Don E. Saliers, t. 18, New York: Crossroad, 1989, s. 497–502.

Zobacz też Ludwik Maria Grignion de Montfort Traktat o prawdziwym nabożeństwie do Najświętszej Maryi Panny Maria z Nazaretu Matka Boska Bolesna Córki Mądrości Sodalicja Mariańska Teologia krzyża Naśladowanie Chrystusa

Linki zewnętrzne Tekst w bibliotece EWTN Oficjalna strona Towarzystwa Misji (SMM)

Kategoria:Literatura katolicka