thumb|Rzeźba umierającego więźnia na terenie niemieckiego obozu koncentracyjnego Neuengamme thumb|Więzień opisany jako „żywy trup” w wyzwolonym niemieckim obozie koncentracyjnym Bergen-Belsen thumb|Więźniowie niemieckiego obozu koncentracyjnego Gusen bezpośrednio po jego wyzwoleniu thumb|Więźniowie niemieckiego obozu koncentracyjnego Buchenwald bezpośrednio po jego wyzwoleniu Muselmann (pol. muzułman) – więzień niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego, który w wyniku panujących w nim warunków takich jak głodzenie, wyniszczenie przez pracę i obozowy terror popadł w stan skrajnego, fizycznego i psychicznego wyniszczenia.

Nazwa Słowo „Muselmann” (liczba mnoga „Muselmänner”, pol. muzułmani) trafiło do obozowego żargonu z języka niemieckiego; jego polskim odpowiednikiem jest słowo muzułman wymyślone przez polskich więźniów.

Etymologia tej nazwy nie jest jednoznacznie wyjaśniona. Może pochodzić od niezdolności do stania z powodu wyczerpania i wywołanego głodem zaniku mięśni nóg, zmuszając „muselmanna” do spędzania dużej części czasu w pozycji leżącej, co mogło przywołać obraz islamskiej praktyki pokłonu podczas modlitwy. Austriak Viktor Frankl, który przeżył pobyt w Auschwitz-Birkenau, napisał w swoich wspomnieniach, że termin ten został po raz pierwszy użyty przez więźniów w odniesieniu do obozowych kapo, ponieważ dla nich określenie „muselmann” było islamofobiczne i kojarzyło się z barbarzyństwem. Niemiec Eugen Kogon, który przeżył pobyt w Buchenwaldzie napisał, że termin ten pochodzi od członków obozowego personelu nazistowskiego, którzy przypisywali widoczną apatię „muselmanna” islamskiemu fatalizmowi.

Wygląd i zachowanie

„Muselmann” znajdował się na najniższym szczeblu obozowej drabiny społecznej, bowiem traktowano go tak, jakby już umarł. Przez swoją obojętność i błędne postrzeganie otoczenia, całkowicie alienował się ze społeczności więźniów, których pierwszą reakcją na jego wygląd i brud było obrzydzenie oraz wstręt, jednak współwięźniowie nie uważali go za chorego psychicznie. Charakterystyczną cechą „muselmanna” była bierność i uległość, gdyż pozwalał się brutalnie traktować, bić i zastraszać, nie stawiając najmniejszego oporu. Bolesny uraz nie wywoływał u niego żadnych odruchów obronnych i nie powodował żadnej naturalnej reakcji. Wyczerpanie i obojętność powodowały, że „muselmann” nie był w stanie popełnić samobójstwa, przy czym przypadki samobójstw zdarzały się tylko w początkowej fazie, gdy stan fizyczny więźnia mógł mu jeszcze umożliwiać odebranie sobie życia.

Zobacz też syndrom KZ

Przypisy

Kategoria:Niemieckie nazistowskie obozy (1933–1945) Kategoria:Wyrażenia niemieckie