Bitwa o Khe Sanh – ważna bitwa wojny wietnamskiej stoczona pomiędzy 21 stycznia a 11 lipca 1968 roku w rejonie Khe Sanh w północno-zachodniej części prowincji Quảng Trị w Wietnamie Południowym. Głównymi siłami USA broniącymi Bazy Bojowej Khe Sanh (Khe Sanh Combat Base, KSCB) były dwa pułki Korpusu Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych wspierane przez elementy Armii Stanów Zjednoczonych i Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych, a także niewielka liczba żołnierzy Armii Republiki Wietnamu (ARW). Siły te musiały stawić czoła dwóm lub trzem oddziałom wielkości dywizji regularnej armii Wietnamu Północnego, czyli Wietnamskiej Armii Ludowej.
Dowództwo USA w Sajgonie początkowo uważało, że operacje bojowe wokół KSCB prowadzone w 1967 roku były częścią serii mniejszych ofensyw Wietnamskiej Armii Ludowej w regionach przygranicznych. Ocenę tę zmieniono później, gdy odkryto, że armia północnowietnamska przemieszcza duże siły na ten obszar. W odpowiedzi w bazie zostały zgromadzone większe siły amerykańskie, zanim komunistom udało się ją odizolować. Po oblężeniu bazy, w ciągu pięciu miesięcy stoczono o nią serię krwawych walk. W tym czasie KSCB i okoliczne posterunki na wzgórzach były poddawane ciągłym atakom artyleryjskim, moździerzowym i rakietowym Wietnamskiej Armii Ludowej. Aby wesprzeć bazę piechoty morskiej, amerykańskie lotnictwo rozpoczęło masową kampanię bombardowań lotniczych (operacja Niagara). W ciągu pierwszych trzech miesięcy amerykańskie samoloty zrzuciły ponad 114 810 ton bomb, a w obronie bazy wystrzelono ponad 158 900 pocisków artyleryjskich za cenę straty 3 zniszczonych samolotów i 35 śmigłowców oraz 23 samolotów i 123 śmigłowców uszkodzonych. Podczas całej bitwy siły amerykańskie wykorzystywały najnowszą znaną wówczas technologię do lokalizowania sił północnowietnamskich w celu namierzania celów. Ponadto wysiłek logistyczny wymagany do wsparcia bazy po jej odizolowaniu wymagał wdrożenia innowacji taktycznych w celu zapewnienia zaopatrzenia oblężonych sił piechoty morskiej.
W marcu 1968 roku połączona grupa zadaniowa piechoty morskiej, armii amerykańskiej i ARW rozpoczęła odsiecz o kryptonimie operacja Pegasus, która ostatecznie przedarła się do oblężonej bazy w Khe Sanh. Amerykańscy dowódcy uznali obronę Khe Sanh za sukces, ale wkrótce po zniesieniu oblężenia podjęto decyzję o demontażu bazy, zamiast ryzykować podobne bitwy w przyszłości. 19 czerwca 1968 roku rozpoczęła się ewakuacja i zniszczenie KSCB. Pośród silnego ostrzału piechota morska próbowała uratować to, co mogła, zanim zniszczyła to, co pozostało, by nie wpadło w ręce wroga. Drobne ataki trwały nadal, zanim baza została oficjalnie zamknięta 5 lipca. Jednak piechota morska pozostała wokół Wzgórza 689, a walki w okolicy trwały do 11 lipca, aż w końcu Marines zostali wycofani, kończąc bitwę.
W rezultacie, Wietnam Północny ogłosił zwycięstwo w Khe Sanh, podczas gdy siły amerykańskie twierdziły, że się wycofały, ponieważ baza nie była już potrzebna. Historycy zauważyli, że bitwa pod Khe Sanh mogła odwrócić uwagę Amerykanów i ARW od gromadzenia sił Vietcongu na południu przed ofensywą Tết wczesną wiosną 1968 roku. Niemniej jednak podczas bitwy dowódca sił USA w Wietnamie, gen. William Westmoreland utrzymywał, że prawdziwym celem ofensywy Tết było odciągnięcie sił aliantów od Khe Sanh.
Preludium Wieś Khe Sanh była siedzibą władz dystryktu Hương Hoa, obszaru zamieszkanego przez plemię Bru i pokrytego plantacjami kawy, położoną około 11 km od granicy z Laosem przy autostradzie nr 9, najbardziej wysuniętej na północ poprzecznej drodze w Wietnamie Południowym. Bardzo zniszczona autostrada nr 9 biegła z regionu przybrzeżnego przez zachodnie wyżyny i przekraczała granicę z Laosem. Początki bazy bojowej leżą w budowie lotniska przez US Army Special Forces w sierpniu 1962 roku obok wioski w starym francuskim forcie. Obóz stał się następnie placówką Cywilnych Nieregularnych Grup Obrony, które miały obserwować infiltrację sił północnowietnamskich wzdłuż granicy i chronić miejscową ludność.
thumb|left|Mapa północnej części prowincji Quảng Trị James Marino napisał, że w 1964 roku gen. William Westmoreland, dowódca sił USA w Wietnamie, ustalił, iż „Khe Sanh może służyć jako baza patrolowa blokująca wrogą infiltrację z Laosu; baza do […] operacji nękania wroga w Laosie; punkt wyjściowy do rozpoznania Szlaku Ho Chi Minha; zachodnia kotwica dla obrony na południe od strefy zdemilitaryzowanej; i ostateczny punkt wyjścia dla operacji lądowych, mających na celu przecięcie Szlaku Ho Chi Minha”. W listopadzie 1964 roku Cywilne Nieregularne Grupy Obrony przeniosły swój obóz na płaskowyż Xom Cham, przyszłą lokalizację Bazy Bojowej Khe Sanh.
Zimą 1964 roku Khe Sanh stało się bazą wypadową dla ściśle tajnego Dowództwa Wsparcia Militarnego – Grupy Studyjno-Obserwacyjnej (SOG). Miejsce to zostało najpierw założone w pobliżu wioski, a później przeniesione do francuskiego fortuUS Military Assistance Command, Vietnam, Command History 1965, Annex N. Saigon, 1966, s. 18.. Stamtąd zespoły SOG-u były wysyłane do Laosu w celu rozpoznania i zbierania informacji wywiadowczych na temat systemu logistycznego komunistów znanego na południu jako Szlak Ho Chi Minha, a przez żołnierzy Wietnamu Północnego jako „Strategiczny Szlak Zaopatrzeniowy Truong Son”.
thumb|left|Schemat Bazy Bojowej Khe Sanh Marino stwierdził, że „do 1966 roku Westmoreland zaczął rozważać Khe Sanh jako część większej strategii”. Mając na celu uzyskanie ostatecznej zgody na marsz przez terytorium Laosu w celu przecięcia Szlaku Ho Chi Minha, uznał, że „absolutnie konieczne jest utrzymanie bazy”. Wydał rozkaz, aby amerykańscy Marines zajęli pozycje wokół Khe Sanh. Dowództwo Pomocy Wojskowej w Wietnamie rozpoczęło wówczas planowanie inwazji na Laos, a w październiku ukończono budowę lotniska w Khe Sanh.
Obóz na płaskowyżu był na stałe obsadzony przez amerykańskich Marines od 1967 roku, kiedy to utworzyli oni placówkę obok pasa startowego. Baza ta miała służyć jako zachodnia kotwica sił Korpusu Piechoty Morskiej, który przejął taktyczną odpowiedzialność za pięć najbardziej wysuniętych na północ prowincji Wietnamu Południowego, znanych jako I Korpus. System obronny Marines rozciągał się na południe od strefy zdemilitaryzowanej od wybrzeża, wzdłuż autostrady nr 9, do Khe Sanh. W 1966 roku regularne oddziały Sił Specjalnych opuściły płaskowyż i zbudowały mniejszy obóz wzdłuż autostrady nr 9 w Lang Vei, około połowy odległości do granicy z Laosem.
Tło Walki graniczne W drugiej połowie 1967 roku Wietnamczycy z Północy podjęli szereg działań w regionach przygranicznych Wietnamu Południowego. Wszystkie te uderzenia zostały przeprowadzone przez jednostki komunistyczne wielkości pułku, ale w przeciwieństwie do większości poprzednich ataków typu „uderz i uciekaj”, były one ciągłe i krwawe.
Na początku października Wietnamska Armia Ludowa zintensyfikowała rozpoznanie naziemne siłami wielkości batalionu i kontynuowała ostrzał artyleryjski przeciwko Con Thien, twierdzy położonej na szczycie wzgórza w centrum linii obronnej Marines na południe od strefy zdemilitaryzowanej, w północnej części prowincji Quảng Trị. Pociski moździerzowe, artyleryjskie i rakiety 122 mm spadały bezładnie, ale nieustannie na bazę. Wrześniowe bombardowania wahały się pod względem wielkości od 100 do 150 pocisków dziennie, przy czym 25 września osiągnęły największą siłę 1190 pocisków.
Westmoreland odpowiedział na te ataki, rozpoczynając operację Neutralize, kampanię bombardowań lotniczych i morskich mającą na celu przerwanie oblężenia. Przez siedem tygodni amerykańskie samoloty zrzuciły od 35 000 do 40 000 ton bomb w prawie 4000 nalotach.
thumb|Bitwa na Wzgórzu 875, najbardziej zacięta z serii walk wokół Đắk Tô 27 października pułk Wietnamskiej Armii Ludowej zaatakował batalion Armii Republiki Wietnamu (ARW) w Song Be, stolicy prowincji Phước Long. Komuniści walczyli przez kilka dni, ponieśli straty i wycofali się. Dwa dni później 273 Pułk Wietnamskiej Armii Ludowej zaatakował obóz wietnamskich sił nieregularnych w pobliżu przygranicznego miasta Loc Ninh w prowincji Bình Long. Oddziały amerykańskiej 1 Dywizji Piechoty były w stanie szybko odpowiedzieć na to zagrożenie. Po dziesięciodniowej bitwie atakujący zostali wyparci do Kambodży. Co najmniej 852 żołnierzy północnowietnamskich zginęło podczas akcji, po przeciwnej stronie poległo tylko 50 Amerykanów i Wietnamczyków z Południa.
Najcięższa bitwa miała miejsce w pobliżu Đắk Tô, w prowincji Kon Tum w Regionie Płaskowyżu Centralnego. Obecność 1 Dywizji Wietnamskiej Armii Ludowej wywołała tam 22-dniową bitwę i jedne z najbardziej intensywnych walk w zwarciu w całej wojnie wietnamskiej. Wywiad USA oszacował, że zginęło od 1200 do 1600 żołnierzy Wietnamskiej Armii Ludowej za cenę 362 poległych żołnierzy 4 Dywizji Piechoty, 173 Brygady Powietrznodesantowej i elementów powietrznodesantowych ARW, ale aż trzy z czterech batalionów 4 Dywizji Piechoty i cały 173 Pułk zostały uznane za nieskuteczne w walce podczas tej bitwy.
Amerykańscy analitycy wywiadu byli mocno zdezorientowani tą nagłą serią działań wroga. Nie widzieli żadnej logiki stojącej za ciągłymi ofensywami komunistów poza zadawaniem strat siłom alianckim. To zostało w pewnej mierze osiągnięte, lecz straty poniesione przez Wietnam Północny wydawały się niweczyć wszelkie bezpośrednie korzyści, jakie mogli uzyskać. Jednakże bitwy graniczne miały dwie znaczące konsekwencje, których wówczas nie doceniono. Skupiły one uwagę amerykańskiego dowództwa na regionach przygranicznych i odciągnęły siły amerykańskie i południowowietnamskie od nizin przybrzeżnych oraz miast, co miało znaczenie w ramach przygotowań do ofensywy Tết
Walki na wzgórzach thumb|Dolina Khe Sanh W rejonie Khe Sanh panował względny spokój aż do 1966 roku. Mimo to Westmoreland nalegał, aby nie tylko zajęli go Marines, ale także umocnili. Sprzeciwił się temu gwałtownie gen. Lewis W. Walt, dowódca Marines I Korpusu, który argumentował, że prawdziwym celem amerykańskiego zaangażowania w Wietnamie powinno być odpieranie ataków i ochrona ludności, a nie ściganie komunistów w głębi lądu.
Westmoreland jednak zwyciężył, a 1. batalion 3 Pułku Piechoty Morskiej został wysłany, aby zająć obóz i pas startowy 29 września. Pod koniec stycznia 1967 roku jednostka powróciła do Japonii i została zastąpiona przez kompanię B 1. batalionu 9 Pułku Marines. Pojedyncza kompania zastąpiła cały batalion.
thumb|Walki na wzgórzach 24 kwietnia 1967 roku patrol z kompanii B wdał się w walkę z siłami Wietnamskiej Armii Ludowej o nieznanej liczebności na północ od wzgórza 861. Ta akcja rzeczywiście wywołała ofensywę północnowietnamską mającą na celu zdobycie Khe Sanh. Siły Wietnamskiej Armii Ludowej były w trakcie zdobywania wzniesienia przed rozpoczęciem głównego ataku. 2. i 3. batalion 3 Pułku Piechoty Morskiej pod dowództwem płk. Johna P. Lanigana wzmocniły KSCB i otrzymały zadanie wyparcia Wietnamskiej Armii Ludowej ze Wzgórz 861, 881 Północ i 881 Południe. Siły północnowietnamskie zostały wyparte z obszaru wokół Khe Sanh, tracąc 940 ludzi. Marines stracili 155 zabitych i 425 rannych.
Aby zapobiec obserwacji głównej bazy przy lotnisku przez Wietnamską Armię Ludową i ich ewentualnemu wykorzystaniu jako baz ogniowych, wzgórza otaczające dolinę Khe Sanh musiały być stale obsadzone i bronione przez oddziały piechoty morskiej.
W następstwie walk na wzgórzach nastąpił zastój w aktywności Wietnamskiej Armii Ludowej wokół Khe Sanh. Pod koniec maja siły piechoty morskiej zostały ponownie zredukowane z dwóch batalionów do jednego, 1. batalionu 26 Pułku Piechoty Morskiej. Gen. por. Robert E. Cushman Jr. zastąpił Walta na stanowisku dowódcy III MAF w czerwcu.