Mango, a l'anagrafe Giuseppe Mango, conosùo anca come Pino Mango (Lagonegro, 6 novenbre 1954 – Policoro, 8 desenbre 2014), el ze stà un cantaudor itałian.
Noto par ła só partegołar tècnega vocałe, da alguni definìa "semi-falseto", a'l só stiłe che'l fonde pop e rock co sonoridà folk e world music A ghe ze stà atribuìto el tèrmene de "pop mediterraneo". El critico muzicałe Mario Luzzatto Fegiz el ga definìo Mango un «autentico inovador de ła mùzega łezera itałiana».
Daspò un ezordio de scarso suceso, el ga otenjùo popołarità co'l brano Oro (1984) e razonzesto l'apise co altri sucesi come Lei verrà (1986), Bella d'estate (1987), Come Monna Lisa (1990) e Mediterraneo (1992). Inte ła faze drìo de ła cariera el ga seità a otènjer recontri pozitivi co i brani Amore per te (1999), La rondine (2002) e Ti porto in Africa (2004). Inte l'arco de ła só atività el ga vendùo 6 miłion de dischi. Mango el ga anca scrito brani par artisti come Mietta, Loredana Bertè, Patty Pravo, Loretta Goggi e Andrea Bocelli, tanti dei cuałi in cołaborasion co'l fradeło Armando, co'l cuało el ga sconpartìo gran parte de ła só cariera.
Biografia Inizi Nasùo a Lagonegro, in provinsia de Potenza, el pasa un parìodo mìa masa łongo de l'infansia a Miłan, prima de far ritorno a'l paeze de nasita co ła fameja.Intervista a Mango nel programma Rewind - Visioni private, puntata del 19 aprile 2010 Ła só vocasion canora ła ze bonorìva: co'l ga l'età de 6 ani el fa za parte de naa cover band isieme a'l fradeło pì grando Michele. So'l scominsio i só gusti muzegałi i ze inderisài verso el soul e l'hard rock, zènari totalmente difarenti da cuełi che nai drioman i ghe decretarà el só suceso. I só artisti preferìi A ze Aretha Franklin, Otis Redding, Led Zeppelin e Deep Purple; drioman el scolta anca Sting, Prince, AC/DC e soratuto Peter Gabriel, che'l ezersitarà na forte influensa so'l só stiłe. In età zovaniłe Mango no'l ze intaresà a ła mùzega itałiana e el interpreta «a'l màsemo calche brano de Battisti». Conseguìo el diploma de geometra, el se iscrive a ła facoltà de sosiołozìa a l' Univarsità de Salerno, sensa portar i studi a conpimento.
Anni setanta Inte'l 1975 Mango, insenbre a só fradeło Armando, el va Roma inte'l tentadivo de deventar un muzeghista profesionista. Spetando de sostenjer l'ezame a ła Siae, el conoose Renato Zero, el cuało, dopo aver scoltà łe só canson, el ghe ło prezenta a Franco Migliacci, produtor de ła RCA Italiana. Soto ła guida de Silvano D'Auria, el primo a notar łe só potensiałità e za cołaborador de Riccardo Cocciante, Mango inside par ła RCA l'àlbun La mia ragazza è un gran caldo, publegà inte l'otobre de'l 1976. El sound de'l disco, łigà a'l cantautorato pop de'l tenpo e łontan da'l stiłe che'l ło rendarà séłebre inte i ani a venjir, el suista intarese da parte de alguni interpreti de ła mùzega łezera itałiana.
I brani Per te che mi apri l'universo e Tu pioggia io mattino i atira l'atension de Patty Pravo, che ła łi reinterpreta inte l'àlbun Tanto, sepur canbiandoghe el titoło de Tu pioggia io mattino in Per amarti d'amore. Anca Mia Martini ła ze atrata da łe mełodie de Mango e ła inside na propia varsion de Se mi sfiori inte l'àlbun Che vuoi che sia... se t'ho aspettato tanto.
Inte'l 1977 Mango el aparise inte'l programa Passo 16 - Zero & Co. co Renato Zero, intarpretando el brano Indiscutibilmente mia, rinominà drioman Su questa terra solo mia e contenjùo inte'l só disco d'ezordio. Inte l'isteso ano el inside so 45 ziri, par ła caza discogràfega Numero Uno, do brani: Fili d'aria e Quasi amore, mai inserìi in nesun àlbun. L'ano dopo A vien insidesto un novo 45 ziri co nantre do canson: Una danza e Non aspettarmi. Inte'l 1979, proponendose artistegamente co'l nome Pino Mango, el pùblega Arlecchino da'l cuało A despica Sentirti, insidesta anca da Patty Pravo e drioman da Mietta.
Ani otanta Crize e ła consacrasion co Oro Inte'l 1982 A vien publegà par ła Fonit Cetra È pericoloso sporgersi, co'l cuało el cantaudor el se prezenta oncora a'l pùblego come Pino Mango. Da łe sonoridà pì rock respeto ai presedenti łaori, l'àlbun el contien Nero e blu, speso canson de vertura dei conserti par pluzori ani, reinterpretada drioman da Scialpi, par el cuało Mango el conpone anca i brani L'Io e l'Es e Hallelujah. Benché i primi dischi i gabia na serta vizibiłità, no i otien el suceso sperà né tanto spasio in radio e tełevizion.
Inte'l 1983 Mango el prezenta a ła Fonit un provin che, parò, no'l reseve atension e el vien łasà in zasensa. L'artista, za dełuzo dai scarsi rezultadi dei primi tre dischi (a dita de Mango, vendùi conplesivamente in trezento copie), el ze intensionà a zbandonar ła mùzega e a sevitar i studi univarsidari. Mogol, rivà inte i studi de ła Fonit par sistemar i archivi, el descoverzer el provin e, colpìo pozitivamente, el dezidara incontrar el cantante. Mara Maionchi, 'pena entrada in Fonit in cuałità de diretora artìstega, ła ciama Mango, el cuało, daspò ripetùi refiudi e senpre pì desizo a zbandonar l'atività ,el aceta infin de incontrar el parołiere.
El provin el contien un brano da'l titoło Mama Voodoo, el cui testo el ze òpara de'l fradeło Armando. Mogol el deside de rescrivarghene łe parołe, e A nase cusì Oro che, publegà so 45 ziri inte l'ano sucesvio, el otien un gran suceso, a'l ponto da deventar el brano pì enblemàtego de l'artista. L'incontro co Mogol, nonché el contributo de Alberto Salerno in veste de produtor artìstego e parołiere, i sarà determenanti par rełansar ła cariera de Mango.
Ingreso a Sanremo
Inte'l 1985 el partesipa a'l Festival de Sanremo inte ła categoria "Nuove proposte" co ła canson Il viaggio, otenjendo el premio della criticaMarcello Giannotti, L'ensiclopedia de Sanremo: 55 ani de storia de'l festival da ła A a ła Z, Gremese, 2005, p.127, pur sensa cuałifegarse par ła finałe; el brano el ze insarìo in Australia, l'àlbun che'l introduze Mango a'l gran pùblego, in cui l'artista el taca ełaborar un propio stiłe contamenà da sonoridà world. Senpre in cheł'ano el scrive e produze tute łe canson de Tempo di Blues, àlbun d'ezordio de Laura Valente, che ła sarà ła só conpanja par tuta ła vita.
Inte'l 1986 el se reprezenta a Sanremo, portando cuatro canson: tre cofà autore e una cofà interprete-autor.El scrive co Alberto Salerno ła sigla de vertura de'l Festival sanremeze, Io nascerò (cantada da Loretta Goggi e insidesta par ła prima volta da Mango inte ła rancura de'l 1999 Visto così); in pì el ze autor de'l Re, co'l cuało Loredana Bertè ła se ezibise pa'ła prima volta so'l palco de'l Ariston (destando el famozo scandało par ła performance in varsion pre-maman) e de Nessun dolore, scrito par Anna Bussotti e prezentà inte ła sesion "Nuove proposte".
Come interprete el partesipa inte ła categoria "Big" co Lei verrà che, nonostante ła se clasifega a'l 14º posto, ła deventa ben presto una de łe canson pì raprezentadive de ła só discografia. El brano el vien insarìo inte l'àlbun Odissea, indove el resalta anca n'altra conpozision: La rosa dell'inverno. Odissea ła concuista el disco d'oro e el vede ła partesipasion de'l tastierista Brian Auger, fegura de spico de'l rock ani sesanta e setanta. Senpre in cheł'ano Mango el vinse el Telegatto cofà revełasion de l'ano.
El partesipa da novo a'l Festival de Sanremo inte'l 1987 co'l brano Dal cuore in poi, clasifegandose dezdotèzemo. Inte l'isteso ano el pùblega l'àlbun Adesso, che'l contien el za sità Dal cuore in poi insenbre a uno dei só brani pì famozi: Bella d'estate, scrito co Lucio Dalla. L'àlbun el concuista 3 dischi d'oro in 5 mezi e el vien publegà anca a'l de fora dei confini nasionałi, otenjindo notevołi rescontri spesialmente in Spanja, ndove el se cołoga ai vertisi de łe clasifeghe; el se de deside, cusì, de publegar l'àlbun in łengua spanjoła co el nome de Ahora, da'l cuało A vien estraesto el singoło Flor de Verano (varsion ispànega de Bella d'estate), che ła razonze el primo posto inte ła clasifega spanjoła Los 40 Principales el 30 apriłe 1988.
Inte'l 1988 l'artista lucano el pùblega Inseguendo l'aquila, conpanjà da'l 45 ziri Ferro e fuoco. L'àlbun el concuista el disco d'oro e el vien publegà inte'l mèdemo ano in Spanja co el titoło Hierro y fuego.
Ani novanta Inte'l 1990 Mango el pùblega Sirtaki, el só àlbun pì vendùo. Prima de l'usida de'l disco el partesipa a Sanremo co Tu... sì che, inte l'istesa edision, el vien anca intarpretà da'l cantaudor britànego Leo Sayer co'l titoło The moth and the flame. El brano e i pì noti Nella mia città e Come Monna Lisa i contribuise a'l suceso de l'àlbun, che'l razonze ła cifra de copie vendùe in Itałia e el otien anca el premio Vela d'oro a Riva del Garda. Anca de 'st'altro disco vien publegada ła varsion omònema in spanjoło inte'l 1991. Inte l'isteso ano el cantaudro el scrive tre brani par Mietta, incluzi inte l'àlbun Volano le pagine: Oltre te, Soli mai, E no (cosa sei).
L'àlbun Come l'acqua de'l 1992 el conferma el suceso de Mango inte l'anbito de'l pop mediteraneo; A ze propio Mediterraneo el singoło che'l ne fa da traino, ancora co i testi de Mogol. Łe copie vendùe łe sùpara .
Inte'l 1994 el canbia caza discogràfega: ła EMI ła pùblega Mango, inte'l cuało A spica ła canson Giulietta, scrita insieme a Pasquale Panella.
Ani domiłe Mùzega e atividà łetararia Inte'l 2000 el scrive par Mietta Fare l'amore, prezentà a'l Festival de Sanremo de cheł'ano, mentre inte'l 2002 el pùblega Disincanto. Grando suceso otien el brano La rondine e anca ła title track Disincanto; da senjałar in pì ła reintarpretasion de Michelle dei Beatles, ezeguìa a sìe voze. Disincanto el vende copieBillboard, Vol. 116 - Num. 30, 24 luglio 2004, p.63. L'àlbun el senja l'ùltema cołaborason dei fradełi Mango, che i intaronparà definitivamente i só raporti.
Inte'l 2004, co'l disco Ti porto in Africa, łe sonoridà tipegamente mediteranee łe vien zmisiàe ad aranzamenti rock, a ła reserca de novi soni e altre sparimentasion muzegałe. Ti porto in Africa el se azùdega el disco de platino e el vende oltra copie. Inte l'isteso ano l'artista basiłicateze el pùblega un primo łibro de poezìe, da'l titoło Nel malamente mondo non ti trovo, edito da łe Edizioni Pendragon e distribuìo da ła Chiaroscuro, contenjente 54 łìreghe e algune partegołari iłustrasion fotografeghe.
Inte'l 2005 Mango el firma un novo contrato co ła Sony BMG e el pùblega l'àlbun Ti amo così, disco d'oro, dove inte'l brano Il dicembre degli aranci el dota co ła mujer Laura Valente; durando łe sesion de rezistrasion de l'àlbun el se avałe de ła partesipasion de'l baterista Ian Thomas (Mick Jagger, Elton John). Inte'l disco el reinterpreta anca na séłebre canson napołetana: I' te vurria vasa. Inte'l 2007 el cantaudor el partesipa a'l Festival de Sanremo co'l brano Chissà se nevica, dotando inte ła tersa serada anca co Laura Valente e clasifegandose a'l 5º posto. In contenporanea co'l singoło sanremeze el pùblega l'àlbun L'albero delle fate, disco d'oro, e el segondo vołume de poezìe Di quanto stupore, distribuìo da Chiaroscuro-Edizioni Pendragon.
Inte'l 2008 el dota co i Neri per Caso inte ła reintarpretasion de'l só famozo brano Bella d'estate. El 19 setenbre 2008 A vien fora l'àlbun de cover Acchiappanuvole, titoło ciapà da un verso de ła canson Ragazzo mio de Luigi Tenco de'l 1964. EL novo łaoro el vien antisipà da'l singoło La stagione dell'amore, cantada insenbre a'l só autor Franco Battiato. El disco el vede anca ła cołaborasion de Claudio Baglioni, co'l cuało Mango el dota in Amore Bello. Acchiappanuvole el ze sertifegà disco de platino.
Inte l'apriłe 2009 Mango partesipa a l'insizion de'l brano Domani 21/04.2009 de Mauro Pagani, i cui proventi i ze devołùi a łe popołasion colpìe da'l teremoto de l'Aquila.
I ùltemi łaori