Daleka droga do małej, gniewnej planety (ang. The Long Way to a Small, Angry Planet) – amerykańska powieść fantastycznonaukowa napisana przez Becky Chambers. Jest jej debiutem literackim. Akcja utworu rozgrywa się w fikcyjnym uniwersum stworzonym przez autorkę, znanym jako Wspólnota Galaktyczna. Chambers pierwotnie opublikowała powieść samodzielnie dzięki kampanii crowdfundingowej na platformie Kickstarter, a następnie została ona wznowiona przez wydawnictwo . W Polsce powieść ukazała się 2 października 2017 nakładem Zysk i S-ka w tłumaczeniu Agnieszki Sylwanowicz. Powieść była nominowana do Nagrody im. Arthura C. Clarke’a oraz do British Fantasy Awards.

Powieść jest pierwszym tomem z cyklu Wayfarers, którego kontynuacją jest . W 2019 zdobył on Nagrodę Hugo dla najlepszego cyklu.

Proces wydawniczy W 2012 Becky Chambers rozpoczęła kampanię crowdfundingową na platformie Kickstarter, z zamiarem zebrania 2500 dolarów, aby móc przez dwa miesiące pracować na pół etatu i dokończyć książkę. Zadeklarowała, że jej celem było znalezienie tradycyjnego wydawcy, jednak zaznaczyła, że w razie niepowodzenia rozważy samodzielne wydanie powieści.

Pod koniec lutego 2013 ogłosiła ukończenie książki oraz nawiązanie współpracy z agentem literackim. W 2014 powieść została opublikowana nakładem autorki. Powieść została następnie opublikowana przez wydawnictwo w 2015.

Fabuła Uciekając od swojego dawnego życia, Rosemary Harper dołącza do wielogatunkowej załogi statku „Wędrowiec” jako urzędniczka odpowiedzialna za dokumentację. Wraz z załogą bierze udział w kolejnych misjach realizowanych w różnych częściach galaktyki. Powieść koncentruje się przede wszystkim na rozwoju postaci i relacjach między bohaterami, a nie na samej przygodzie. Każdy członek załogi ma własną historię, która stopniowo się rozwija, lub musi zmierzyć się z osobistym kryzysem. Podczas długiej podróży do celu bohaterowie odwiedzają liczne obce środowiska i spotykają przedstawicieli różnych gatunków. Pod koniec powieści statek zostaje uszkodzony przez wrogich kosmitów, co prowadzi do zmian w relacjach między członkami załogi i skłania ich do obrania nowych życiowych dróg.

Bohaterowie +ImięRasaOpisRosemary HarperczłowiekUrodzona na Marsie, opuszcza swoją planetę, by dołączyć do załogi statku tunelowego „Wędrowiec”, gdzie pracuje jako urzędniczka pokładowa. Rozpoczyna nowy etap swojego życia i stara się ukryć swoją przeszłość.Ashby SantosoczłowiekKapitan statku „Wędrowiec”, który dorastał we Flocie Exodus i dobrze zna życie w przestrzeni kosmicznej.Doktor KucharzgrumLekarz oraz kucharz na pokładzie „Wędrowca”.Kizzy ShaoczłowiekJedna z dwóch techników na pokładzie „Wędrowca”. Niezwykle rozmowna.JenksczłowiekJeden z dwóch techników na pokładzie „Wędrowca”. Jest niższy niż większość osób we Wspólnocie Galaktycznej, ale świadomie nie decyduje się na zmianę tego stanu.SissixaandriskPilotka „Wędrowca”.Artis CorbinczłowiekSpecjalista od alg na pokładzie „Wędrowca”. Rzadko opuszcza laboratoria alg, w których hoduje paliwo dla statku.Lovelacesztuczna inteligencjaPokładowa sztuczna inteligencja statku „Wędrowca”, zarządzająca procesami na pokładzie i wspierająca komunikację.Ohansianacki duetNawigator statku „Wędrowca”, zdolni do rozumienia złożoności podwarstwy. Bez nich tunelowanie statku byłoby niemożliwe. Zwykle trzymają się na uboczu, poza momentami, gdy kierują pilotowaniem Sissix przez podwarstwę.Gapei Tem Seri (Pei)aeluonCywilna przewoźniczka ładunków.

Analiza powieści Gatunek powieści

Powieść Daleka droga do małej gniewnej planety to fantastyka naukowa, będąca space operą, czyli operą kosmiczną. Tego typu dzieła koncentrują się na romantycznych przygodach, podróżach międzygwiezdnych, bitwach i relacjach pomiędzy postaciami. Określenie to pojawiło się po raz pierwszy w 1941 na łamach fanzinu „Le Zombie”.

Daleka droga do małej, gniewnej planety zawiera elementy typowe dla powieści fantastycznonaukowych, takie jak historia skoncentrowana wokół statku budującego tunele czasoprzestrzenne oraz jego załogi, a także związana z niebezpiecznym zadaniem rządowym, które zespół musi wykonać. Ponadto w świecie przedstawionym Chamers ludzkość stanowi mniejszość w galaktyce, a poza nimi występują liczne rasy obcych o ponadludzkich zdolnościach.

Powieść jest również uznawana za . To określenie zaczęło pojawiać się w mediach społecznościowych i dotyczy dzieł kultury, które poruszają tematy związane z równością. Nie polegają jednak one na uległości i akceptacji, a w stawaniu w obronie innych ludzi. To domaganie się lepszego świata i wiara w to, że ten cel da się osiągnąć, jeśli pojedyncze jednostki będą o siebie wzajemnie dbać. Daleka droga do małej, gniewnej planety opowiada o queerowości i nadziei, a także interakcji pomiędzy nimi, zgodnymi z teoriami Henry’ego Girouxa oraz Judith Butler. Przygody zespołu schodzą na dalszy plan, a narracja koncentruje się na relacjach między wielogatunkową załogą. Bardzo ważnym elementem w powieści są również przedstawiane zachowania, będące drobnymi aktami heroizmu, które wiążą się z transformującym poczuciem nadziei na lepszy świat.

Motyw odnalezionej rodziny Daleka droga do małej, gniewnej planety porusza tematykę LGBT+. Pojawia się w niej tzw. motyw , co można przetłumaczyć jako odnaleziona rodzina. Jednym ze sposobów, w jaki związki queer (niekoniecznie romantyczne) destabilizują z góry przyjęte wyobrażenia na temat relacji rodzinnych jest tworzenie przez nich struktur rodzinnych zdefiniowanych przez tożsamość oraz więzi społeczne. Mniejszości seksualne posługują się dyskursem pokrewieństwa do tworzenia rodzin, które samodzielnie wybierają w ramach odpowiedzi na odrzucenie ze strony własnych rodzin. Taka grupa opiera się na wzajemnej opiece oraz wykorzystuje emocje do budowania jedności i poczucia wspólnoty, które nie zostały zapewnione przez tradycyjnie rozumiane struktury rodzinne. Intymność i wrażliwość jest ważnym elementem narracji powieści, priorytetowo traktując zakres więzi i zaangażowanie postaci, a także ich uczucia i emocje. System opieki stworzony przez bohaterów w powieści Chambers nie ogranicza się jednak wyłącznie do ich fizycznego domu, a empatia i solidarność są rozszerzane na innych, co pozwala na tworzenie bezpiecznych przestrzeni i poczucia autentycznych więzi. Autorka konsekwentnie wypowiada się za zrozumieniem drugiej osoby, a powieść w dużej mierze opiera się na napięciu narracyjnym, zgłębiając się w dynamikę społeczną załogi. Widać to już na początku powieści, kiedy kapitan, rozmawiając z Arstisem Corbinem, zwraca mu uwagę, że niezależnie od jego opinii, ma sprawić, by nowo przybyła urzędniczka, Rosemary, poczuła się mile widziana. Sama Rosemary jest przedstawiana jako protagonistka świadomie starająca się nie pozwolić na to, aby jej własne uprzedzenia kulturowe wpłynęły na jej interakcje.

W pierwszej połowie powieści Sissix, jedna z członkiń załogi, spotyka neuroatypową przedstawicielkę swojego gatunku, która prawdopodobnie cierpi na chorobę psychiczną, utrudniającą jej typową socjalizację. W efekcie jest odizolowana społecznie. Sissix przytula kobietę i daje jej jedno ze swoich piór. Obydwa te działania mają głębokie znaczenie w kulturowym kontekście bohaterki, ponieważ jej gatunek ceni dotyk fizyczny jako wyższą formę opieki i bliskości.

Nie cała załoga „Wędrowca” identyfikuje się jako osoby LGBT+. Rosemary i Sissix otwarcie przyznają się do swojej orientacji, ponieważ łączy je romantyczna relacja, jednak nie dotyczy to pozostałej części załogi. Mimo to bohaterowie tworzą przybrane rodziny. Na przykład kapitan statku, Ashby Santoso, pozostaje w związku z postacią płci żeńskiej z gatunku aeluon, co uznawane jest za niemoralne i nielegalne, a także może pociągać za sobą konsekwencje na poziomie zawodowym, politycznym i społecznym. Z kolei Artis Corbin może utracić wolność i niezależność przez to, że sam jest klonem. Tworzenie takowych jest zaś zakazane we Wspólnocie Galaktycznej. Lovelave zaś, będąc sztuczną inteligencją, nie jest postrzegana przez ogół społeczeństwa jako osoba.

W tworzonej przez Chambers narracji wątki romantyczne między bohaterami nie są traktowane jako priorytet nad relacjami platonicznymi. Głównym przesłaniem powieści jest to, że najważniejsza w codziennym funkcjonowaniu jest próba bycia kimś dobrym każdego dnia.

Funkcja komensalizmu w budowaniu wspólnoty Wspólnotę załogi „Wędrowca” podkreśla wspólne spędzanie czasu przy stole, które pogłębia wzajemnie zrozumienie się załogi i wzmacnia jej solidarność. Nyana George zwraca uwagę, że spożywanie posiłków w literaturze zawsze jest częścią symbolicznego aktu, ponieważ fikcyjni bohaterowie nie muszą jeść, aby żyć. W literaturze fantastycznej przedstawianie żywności oraz posiłków to aspekt pozwalający również na kreację świata przedstawionego. Żywność może być systemem komunikacji. Językiem, który przekazuje znaczenia i otwiera dalsze możliwości eksploracji świata kultury. W powieści Chambers próbuje przedstawiać świat między innymi poprzez jedzenie i zachowania z nim związane. Nie znajduje się ono nigdy w centrum powieści, jednak regularnie pojawiają się o nim wzmianki, np. Kizzy regularnie rozrzuca jedzenie po statku, a posiłki z Doktorem Kucharzem są znacznikami czasu. Gdy Rosemary trafia na „Wędrowca” okazuje się, że nigdy nie jadła owadów, co świadczy o jej wyższej klasie społecznej. Spożywanie wołowiny budzi zaś wśród członków załogi niesmak.

Biesiadowanie bohaterów tworzy poczucie domu i wspólnoty. Podczas pierwszego wspólnego posiłku Sissix nakłada sobie jedzenie z talerza Rosemary, co pokazuje, że załoga zaczęła ją już postrzegać jako jedną ze swoich. Układ przy stole również świadczy o relacjach pomiędzy bohaterami. Ashby jako kapitan siedzi na jego środku. Doktor Kucharz siada naprzeciwko niego. Z kolei Sissx, Jenks i Kizzy zajmują miejsce po jednej stronie, zaś Corbin zajmuje miejsce po drugiej stronie stołu, co odzwierciedla napięte relacje pomiędzy nimi. Rosemary zostaje zaproszona, by usiąść obok kapitana, co pozostawia wolne miejsce pomiędzy nią a Corbinem. Doktor Kucharz wyjaśnia, że to miejsce jest pozostawione dla Ohan. To bohaterowie zarażeni w dzieciństwie neurowirusem, obawiający się o własne zdrowie, w związku z czym nie spożywają posiłków z pozostałą częścią zespołu. Mimo tego grum zawsze nakrywa stół również dla nich, by wiedzieli, że są mile widziani, jeśli zmienią zdanie.

Sissix zwraca uwagę, że wcale nie musi spożywać wspólnej kolacji, ponieważ jej gatunek spożywa mniejsze kęsy jedzenia w ciągu dnia. Jednak spędza ten czas z załogą dlatego, że lubi zwyczaj siadania wspólnie z pozostałą częścią zespołu. Dodaje, że jest to jeden z jej ulubionych ludzkich zwyczajów, z czym zgadza się Doktor Kucharz. Większość bohaterów ma własne preferencje kulinarne lub zwyczaje związane z żywnością. Jedzenie jest również wykorzystywane w formie środka leczniczego. Doktor Kucharz przygotowuje różnego rodzaju nalewki i herbatki z ziół, aby łagodzić ból wynikający z choroby Ohan, ponieważ odmawiają oni przyjmowania leków.

W powieści Becky Chambers wspólne posiłki pełnią funkcję integrującą załogę i wzmacniającą poczucie przynależności do wspólnoty. Jedzenie staje się nie tylko elementem budowania świata przedstawionego, ale także narzędziem komunikowania relacji, wartości i różnic kulturowych między bohaterami. Praktyki związane ze wspólnym spożywaniem posiłków pozwalają członkom załogi tworzyć więzi wykraczające poza podziały gatunkowe, dzięki czemu „Wędrowiec” staje się dla nich przestrzenią przypominającą dom. Komensalizm okazuje się więc jednym z kluczowych mechanizmów budowania solidarności i tożsamości grupowej w powieści.

Krytyka religii