Operacja „Jodła” – kryptonim ogólnopolskiej operacji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przeprowadzonej w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku, stanowiącej jeden z kluczowych elementów wprowadzenia stanu wojennego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Jej głównym celem było internowanie osób uznanych przez władze za potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, przede wszystkim działaczy NSZZ „Solidarność” oraz innych środowisk opozycyjnychM. Kietliński, Stan wojenny na Białostocczyźnie, Archiwum Państwowe w Białymstoku, [dostęp online: 02.06.2026]..
Geneza Przygotowania do masowych internowań rozpoczęto jesienią 1980 rokuK. Mierzejewska, P. Pietraszek, Wprowadzenie stanu wojennego i akcja „Jodła”, Instytut Pamięci Narodowej – Archiwum [dostęp online: 02.06.2026].. W ramach prac nad planem wprowadzenia stanu wojennego tworzono listy osób przewidzianych do zatrzymania. Początkowo operacja funkcjonowała pod kryptonimami „Wiosna”, a następnie „Wrzos”A. Łuczak, Akcja „Jodła” w Wielkopolsce, Instytut Pamięci Narodowej – Archiwum [dostęp online: 02.06.2026].. Najpóźniej na początku października 1981 roku została włączona do szerszego planu działań pod nazwą „Jodła”Ibidem..
12 grudnia 1981 roku do komendantów wojewódzkich Milicji Obywatelskiej przesłano szyfrogram rozpoczynający się od słów „Ogłaszam hasło SYNCHRONIZACJA”, oznaczający rozpoczęcie realizacji operacji związanych z wprowadzeniem stanu wojennegoL. Zygner, M. Zygner, Akcja „Jodła” w województwie ciechanowskim – przygotowania i przebieg w świetle materiałów Służby Bezpieczeństwa, Wybór materiałów dotyczących przygotowania i wprowadzenia stanu wojennego na terenie województwa ciechanowskiego. Cz. 4: Dokumenty z lat 1982–1983, „Studia Mazowieckie”, nr 20(1), s. 229–245.. Akcja „Jodła” była jednym z trzech głównych przedsięwzięć resortu spraw wewnętrznych, obok operacji „Azalia”, mającej na celu przejęcie kontroli nad systemem łączności, oraz akcji „Klon”, polegającej na przeprowadzaniu rozmów profilaktyczno-ostrzegawczych z wytypowanymi osobami.
Przebieg Rozpoczęcie operacji wyznaczono na północ z 12 na 13 grudnia 1981 roku, jednak w wielu przypadkach funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej dokonywali zatrzymań jeszcze przed godziną 24.00G. Majchrzak, Kryptonim „Jodła”, czyli internowania, Instytut Pamięci Narodowej – Archiwum [dostęp online: 02.06.2026].. Internowania odbywały się na podstawie decyzji administracyjnych wydawanych formalnie przez komendantów wojewódzkich MO, opartych na materiałach zgromadzonych przez Służbę Bezpieczeństwa.
W pierwszej dobie operacji internowano według danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych 3173 osoby, w tym większość członków Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”G. Majchrzak, op. cit.. Akcja objęła również działaczy innych organizacji opozycyjnych, takich jak Niezależne Zrzeszenie Studentów, NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”, Komitet Obrony Robotników, Konfederacja Polski Niepodległej i Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Wśród internowanych znaleźli się także niektórzy działacze PZPR, w tym były I sekretarz KC PZPR Edward Gierek.
Ośrodki internowania
Na potrzeby operacji utworzono sieć ośrodków odosobnienia, organizowanych głównie w zakładach karnych i aresztach śledczych. Łącznie w okresie stanu wojennego internowanych przetrzymywano w 52 miejscach na terenie kraju. Do najbardziej znanych należały Arłamów, Gołdap, Jawor, Strzebielinek, Wierzchowo Pomorskie oraz areszt śledczy na warszawskiej BiałołęceA. Łuczak, op. cit..
W ośrodkach tych przebywali m.in. Lech Wałęsa, Jacek Kuroń, Adam Michnik, Andrzej Gwiazda, Tadeusz Mazowiecki, Władysław Bartoszewski i Bronisław GeremekK. Mierzejewska, P. Pietraszek, op. cit..
Skala internowań Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości w związku z operacją „Jodła” oraz późniejszymi decyzjami wydano 10 132 decyzje o internowaniu wobec 9736 osób, z czego 8728 stanowili mężczyźni, a 1008 kobiety. W 396 przypadkach internowanie stosowano więcej niż jeden raz. W szczytowym momencie, 21 grudnia 1981 roku, w ośrodkach odosobnienia przebywało 5128 osób.
Większość internowanych zwolniono w drugiej połowie 1982 roku, a ostatnie osoby opuściły ośrodki odosobnienia 23 grudnia 1982 roku.
Znaczenie historyczne Operacja „Jodła” była najważniejszym elementem działań represyjnych towarzyszących wprowadzeniu stanu wojennego. Jej celem było szybkie pozbawienie opozycji demokratycznej możliwości zorganizowanego działania poprzez izolację jej przywódców i najbardziej aktywnych działaczy. W historiografii uznawana jest za jedną z największych operacji policyjno-bezpieczniackich przeprowadzonych w historii Polski Ludowej.
Przypisy
Bibliografia Kietliński Marek, Stan wojenny na Białostocczyźnie, Archiwum Państwowe w Białymstoku [dostęp online: 02.06.2026]. Łuczak Agnieszka, Akcja „Jodła” w Wielkopolsce, Instytut Pamięci Narodowej – Archiwum. Majchrzak Grzegorz, Kryptonim „Jodła”, czyli internowania, Instytut Pamięci Narodowej – Archiwum. Mierzejewska Kinga, Pietraszek Paweł, Wprowadzenie stanu wojennego i akcja „Jodła”, Instytut Pamięci Narodowej – Archiwum. Zygner Leszek, Zygner Mikołaj, Akcja „Jodła” w województwie ciechanowskim – przygotowania i przebieg w świetle materiałów Służby Bezpieczeństwa, Wybór materiałów dotyczących przygotowania i wprowadzenia stanu wojennego na terenie województwa ciechanowskiego. Cz. 4: Dokumenty z lat 1982–1983, „Studia Mazowieckie”, nr 20(1), s. 229–245.
Kategoria:Stan wojenny w Polsce 1981–1983 Kategoria:Ministerstwo Spraw Wewnętrznych PRL