mini|Flagget for tibetansk buddhisme. Tibetansk buddhisme er ei retning innanfor mahayana-buddhismen. Ho er kjend for eit rikt mangfald av seremoniar og for det omfattande klostervesenet sitt, og er basert på ein kombinasjon av mahayana- og vajrayana-element. Tibetansk buddhisme er kjend for den esoteriske tantriske stien sin, som omfattar avanserte teknikkar innan yoga, meditasjon og mental trening.
Utbreiing mini|Utbreiinga av Det tibetanske riket på sitt største, mellom 780- og 790-åra. mini|Samye var den fyrst gompaen (buddhistklosteret) bygt i Tibet (775–779). mini|Buddhistar framfor Jokhang-klosteret.
Den tibetanske buddhismen er utbreidd i og karakteristisk for Tibet, Mongolia, Tuva, Bhutan, Kalmykia og nokre regionar i Himalaya, som det nordlege Nepal, og i India (særleg i Arunachal Pradesh, Ladakh, Dharamsala, Lahaul og Spiti i Himachal Pradesh, og Sikkim). Det er statsreligion i Bhutan.The 2007 U.S. State Department report on religious freedom in Bhutan notes that "Mahayana Buddhism is the state religion..." and that the Bhutanese government supports both the Kagyu and Nyingma sects. State.gov Han blir òg praktisert i Mongolia og i delar av Russland (Kalmykia, Burjatia og Tuva) og nordaustre Kina.
Ein tibetansk diaspora har spreidd tibetansk buddhisme til mange vestlege land.Statistics on Religion in America Report -- The 2007 Pew Forum on Religion & Public Life Survey estimates that although Tibetan Buddhism adherents are less than 0.3 percent of the population, Buddhism has had a 0.5 net increase in reported adherents. I dag finst det forsamlingar (sanghaar) knytte til tibetansk buddhisme over heile verda.
Historie og skildring Tibetansk buddhisme utvikla seg frå ulike omsetjingsperioder av mahayana- og vajrayanatekster frå India, som er opphavsstaden til både mahayana og vajrayana. Den fyrste perioden byrja på 700- eller 800-talet. Den andre omsetjingsperioden var på slutten av 900-talet. Tibetansk buddhisme inneheld nokre element frå den tibetanske religionen bön. Den tantriske praksisen inneheld òg historiske spor frå tantrismen innan hinduismen.
Det finst fire ulike skular innan tibetansk buddhisme:
Nyingma, grunnlagd av Padmasambhava på 700- eller 800-talet. Kagyu, grunnlagd av Marpa på 900- eller 1000-talet. Sakya, grunnlagd av Khön Könchog Gyalpo på 900- eller 1000-talet. Gelug, grunnlagd av Tsongkhapa på 1300-talet.
I tillegg:
Bön, grunnlagd av Tönpa Shenrab Miwoche, er ein femte tradisjon som står svært nær til tibetansk buddhisme, men det er i seg sjølv ikkje buddhistisk. Dette er den opphavlege religionen i Tibet.
Tibetanske buddhistmunkar som underviser eller lekfolk med særlege evner blir kalla lama. Ein lama som vel å bli gjenfødd for å vinna andre blir kalla tulku. Innan tibetansk buddhisme opererer ein delvis med fleire tulku-arverekker, og barn som blir anerkjende som reinkarnasjonen av ein avdød tulku blir oppdratt til å bli ein lama.
Dalai Lama er tittelen til overhovudet for den tibetanske buddhismen. Han var òg overhovud for den tibetanske Ganden Phodrang-regjeringa frå 1700-talet av, og har ein spesiell tyding innanfor Gelug-skulen. Alle dalai lamaene blir rekna som inkarnasjonar av den indisk bodhisattvaen Avalokiteshvara. Den noverande dalai lamaen, Tenzin Gyatso, er den fjortande i rekkja.
Den fyrste kjennskapen om læra kom til Vesten på slutten av 1800-talet. Han blei gjort kjend av Madame Blavatsky og boka hennar Den hemmelige lære.
Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tibetansk buddhisme» frå , den 1. mai 2026.
Litteratur
Tibet. Utvalg, oversettelse og innledende essay av Per Kværne. Bokklubben, 2005. XLVIII, 235 s. (Verdens hellige skrifter; 34). ISBN 978-82-525-6003-9; ISBN 82-525-6003-2
Engelsk
Stephan Bayer: The Cult of Tārā. Magic and Ritual in Tibet. University of California Press, Berkeley and Los Angeles 1978, ISBN 0-52003635-2. Ringu Tulku: A Study of the Buddhist Lineages of Tibet - The Ri-Me Philosophy of Jamgon Kongtrul the Great. Shambhala Publications, ISBN 1-59030-286-9, Lati Rinpoche/Jeffrey Hopkins: Death, Intermediate State and Rebirth in Tibetan Buddhism. Snow Lion Publications, Ithaca, New York, USA 1980, ISBN 0-937938-00-9.
Kategori:Buddhisme Kategori:Tibetansk kultur