thumb|180px|Neoromanizm: F. Schwechten, Zamek Cesarski w Poznaniu thumb|180px|Neogotyk: H. von Ferstel, Kościół Wotywny w Wiedniu thumb|180px|Neorenesans: E. Rost, Ratusz w Bielsku-Białej thumb|180px|Neobarok: Ch. Garnier, Opéra Garnier w Paryżu thumb|180px|Eklektyzm: H. Majewski, Pałac Izraela Poznańskiego w Łodzi thumb|180px|Neomauretanizm: V. I. Ullmann i J. Niklas, Synagoga Hiszpańska w Pradze 180px|thumb|Styl arkadowy: L. von Klenze, Rezydencja w Monachium Historyzm – nurt w XIX-wiecznej architekturze światowej, polegający na naśladownictwie stylistyki minionych epok.
Początkowo opierał się na przeciwstawieniu klasycyzmowi i zainteresowaniu przeszłością, badaną w sposób naukowy. Zbiegł się z romantyzmem w sztuce i literaturze. Powstał z romantycznej tęsknoty za tym, co dalekie, za historią i nieskrępowaną naturą. Człowiek nastrojony romantycznie uciekał od zbiorowości, szukał samotności, tego co osobiste, rodzime i ludowe, szukał bezkształtności i dowolności jako przeciwieństwa przymusu zawodowego i społecznego, prostoty graniczącej z prymitywizmem. Był przeciwny racjonalizmowi, chłodowi, wyniosłości charakterystycznej dla klasycyzmu. Za tym wszystkim stała także niepewność wobec teraźniejszości.
Ponieważ historyzm zbiegł się w czasie z rewolucją przemysłową, odcisnęła ona na nim swoje bardzo charakterystyczne piętno. Dzięki zastosowaniu żelaza w architekturze dawne sposoby budowania i rozprowadzania po budowli obciążeń straciły na aktualności. Styl budowli stawał się zagadnieniem wtórnym wobec jej konstrukcji. Wiele projektów, przy tym samym ukształtowaniu bryły budowli opracowywano w kilku wersjach stylowych - neorenesansowych, neobarokowych czy nawet neogotyckich. Sprzyjało to także powstawaniu architektury eklektycznej, która łączyła wiele różnych styli.
Historia Źródła historyzmu Architektura i sztuka do XVIII wieku były wykładnią określonego porządku społecznego, opierającego się na prawie dziedziczenia, robiącego wrażenie wiecznego trwania, porządku wspieranego autorytetem władzy, kościoła, elit społeczeństwa. Ład ten drastycznie załamał się w czasie rewolucji francuskiej. Głoszone i wprowadzane w życie prawa człowieka, przekształcanie się poddanych w obywateli zniweczyło wielowiekową tradycję. Ciągłość trwania została przerwana. „Sznur naszyjnika pereł został przerwany, teraz miało się garść pełną pereł, którymi można było się swobodnie bawić”. Przeszłość stała się skarbnicą, z której można było dowolnie czerpać wzory do naśladowania.
Zainteresowanie przeszłością w architekturze zbiegło się z rozwojem nauk historycznych. Było wynikiem badań nad przeszłością. Od początku XIX stulecia prowadzono intensywne prace nad dziejami architektury. Zaczęto opisywać, rozróżniać, datować budowle – początkowo średniowieczne, następnie późniejsze. Podstawy badań nad romanizmem i gotykiem stworzyli de Gerville, Thomas Rickman, Ksawery Kraus, a zwłaszcza Eugène Viollet-le-Duc. Na tych badaniach oparli się architekci, wskrzeszając na całym świecie neostyle (neoromanizm, neogotyk, neorenesans, neobarok).
Fazy rozwojowe W historii architektury historyzmu można rozróżnić trzy fazy rozwojowe: historyzm romantyczny (do około 1870), ścisły historyzm (około 1870–1890) i późny historyzm (po 1890). Historyzm romantyczny stopniowo wyparł klasycyzm. Preferowanymi stylami były neogotyk i styl arkadowy, od ok. 1850 wypierany przez neorenesans, jednak wiązano ze sobą elementy niewystępujące w poszczególnych stylach, tak że twórczość nie oznaczała wiernego naśladowania poszczególnych stylów, lecz subiektywną ich interpretację. Pojawiały się też motywy pozaeuropejskie (vide styl neomauretański). Ścisły historyzm powstał na podstawie XIX-wiecznych badań naukowych. Projektowano łącząc elementy dozwolone w danym stylu, odrzucając ich swobodną interpretację. Wytworzono kanony opisywalnych neostylów, korzystano z wzorników. Preferowanym stylem stał się neorenesans. Późny historyzm odchodzi od neorenesansu i orientuje się na neobarok. Ścisłe przepisy poprzedniej fazy zostają zastąpione przez bardzo swobodną interpretację elementów dekoracyjnych, które nie są już organizowane ściśle osiowo. Pojawiają się liczne wykusze, ryzality, kopuły, a także balkony. Można zaobserwować dążność do przepychu i monumentalizmu. Niektóre elementy dekoracyjne, np. kwiatowe, wskazują już na rodzącą się secesję.
Przedstawiciele historyzmu (m.in.)
Gottfried Semper Edwin Oppler Eugène Viollet-le-Duc Horace Walpole, 4. hrabia Orford Felix Henry
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Historia architektury nowożytnej