Maciej Kawka (ur. 1948) – polski językoznawca, slawista, medioznawca, macedonista i tłumacz poezji macedońskiej, profesor nauk humanistycznych. Wieloletni pracownik Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 2006–2019 kierownik Ośrodka Badań Prasoznawczych UJ, profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w KrakowieRyszard Filas, Paweł Płaneta, Professor Maciej Kawka and his scientific achievements, [w:] Dyskursologiczne tezy i syntezy. Język – kultura – media. Prace ofiarowane prof. dr hab. Maciejowi Kawce, Kraków: Instytut Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2019, s. 25–44, [online], Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego [dostęp 2026-06-17].. Jest przewodniczącym Komisji Medioznawczej Polskiej Akademii Umiejętności.
Do głównych obszarów jego badań należą lingwistyka tekstu, analiza dyskursu, pragmatyka językowa, język mediów, komunikacja społeczna, językoznawstwo słowiańskie oraz macedonistyka. Część jego dorobku dotyczy języka, literatury, kultury i dyskursu publicznego Macedonii oraz polsko-macedońskich badań konfrontatywnych.
Życiorys Maciej Kawka ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po studiach podjął pracę w Katedrze Języka Polskiego UJ. W 1980 roku uzyskał stopień doktora w zakresie językoznawstwa.
W latach 1981–1986 pracował w Instytucie Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk. Następnie był lektorem języka polskiego w Katedrze Slawistyki Uniwersytetu Świętych Cyryla i Metodego w Skopju. W 1990 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego w zakresie nauk humanistycznych i językoznawstwa. W wykazie habilitacji uzyskanych przez pracowników Katedry Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie odnotowano jego habilitację z 1990 roku na podstawie rozprawy Metatekst w literaturze dla dzieci (układy i relacje meta w tekstach narracyjnych)Jerzy Jarowiecki, Katedra Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, [w:] Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie w latach 1982–1996, Kraków: Wydawnictwo Naukowe WSP, s. 105.. Jako publikacja powiązana z habilitacją wskazywana jest monografia Metatekst w tekście narracyjnym na przykładzie współczesnych utworów literatury dla dzieci, opublikowana w 1990 roku.
W bazie Ludzie Nauki przy jego nazwisku odnotowano tytuł profesora w zakresie nauk humanistycznych w 2000 roku oraz tytuł profesora w zakresie językoznawstwa w 2001 roku. Po habilitacji pracował w Akademii Pedagogicznej w Krakowie, gdzie kierował jednostkami zajmującymi się dydaktyką języka polskiego, teorią tekstu i edytorstwem. W latach 1999–2001 prowadził zajęcia na Uniwersytecie w Aix-en-Provence.
W 2006 roku objął kierownictwo Ośrodka Badań Prasoznawczych Uniwersytetu Jagiellońskiego, którym kierował do 2019 roku. W profilu Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie figuruje jako profesor w Instytucie Dziennikarstwa i Stosunków Międzynarodowych.
Maciej Kawka jest przewodniczącym Komisji Medioznawczej Polskiej Akademii Umiejętności. Komisja działa przy Wydziale II Historyczno-Filozoficznym PAU.
Z Komisją Medioznawczą PAU związany jest również Rocznik Medioznawczy, w którym Kawka publikuje prace z zakresu języka mediów, dyskursologii i komunikacji społecznej.
Praca naukowa Dorobek naukowy Macieja Kawki obejmuje prace z zakresu językoznawstwa polskiego i słowiańskiego, semantyki, składni, teorii tekstu, teorii dyskursu, pragmatyki językowej, języka mediów oraz komunikacji społecznej. W biogramie opublikowanym w Roczniku Medioznawczym wskazano, że jest autorem blisko dwustu prac z zakresu językoznawstwa polskiego i słowiańskiego, teorii tekstu i dyskursu oraz medioznawstwa lingwistycznego.
W jego publikacjach pojawiają się zagadnienia metatekstu, dyskursu szkolnego, języka mediów, komunikacji politycznej, postprawdy, mowy nienawiści oraz autorytetu w komunikacji publicznej.
Macedonistyka i związki z Macedonią Istotną część dorobku Macieja Kawki stanowią badania nad Macedonią, językiem macedońskim, literaturą macedońską i macedońskim dyskursem publicznym. Jego związki z macedońskim środowiskiem akademickim obejmują m.in. pracę dydaktyczną na Uniwersytecie Świętych Cyryla i Metodego w Skopju oraz udział w seminariach poświęconych językowi, literaturze i kulturze macedońskiej w Ochrydzie.
W opracowaniu poświęconym jego dorobkowi wskazano, że w latach 1973–2019 opublikował 50 prac związanych z Macedonią, jej językiem, literaturą i kulturą, z czego część ukazała się w Macedonii, a część w Polsce. W opisie książki Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics przedstawiono go jako językoznawcę, macedonistę i slawistę, którego zainteresowania badawcze obejmują lingwistykę tekstu, dyskurs, pragmatykę językową i komunikację medialną, ze szczególnym uwzględnieniem konfrontatywnego opisu języka polskiego i macedońskiego.
Do jego publikacji dotyczących Macedonii należą m.in. Polski–macedoński. Studia konfrontatywne, Dyskursy o Macedonii oraz Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics. Książka Dyskursy o Macedonii, napisana wspólnie z Pawłem Płanetą, obejmuje zagadnienia macedońskiej kultury, języka, literatury, polityki i mediów w perspektywie badań nad dyskursem.
Kawka współredagował również publikacje dotyczące Macedonii, w tym tomy przygotowane wspólnie z Ireną Stawowy-Kawką: Tożsamość narodowa w społeczeństwie multietnicznym Macedonii. Historia, kultura, literatura, język, media oraz Macedoński dyskurs niepodległościowy. Historia, kultura, literatura, język, mediaTożsamość narodowa w społeczeństwie multietnicznym Macedonii. Historia, kultura, literatura, język, media, red. Maciej Kawka, Irena Stawowy-Kawka, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, ISBN 978-83-233-2481-2.Macedoński dyskurs niepodległościowy. Historia, kultura, literatura, język, media, red. Irena Stawowy-Kawka, Maciej Kawka, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2011, ISBN 978-83-233-3054-7..
W 2025 roku opublikował artykuł O języku postprawdy, mowie nienawiści i autorytetach w macedońskich mediach (1991–2024), poświęcony językowi postprawdy i mowy nienawiści w mediach macedońskich po 1991 roku.
Przekłady poezji macedońskiej Maciej Kawka jest tłumaczem poezji macedońskiej na język polski. W 2023 roku ukazał się w jego przekładzie tom poezji Aca Szopowa Z najstarszego i najczystszego światła słonecznego / Од најстара и најчиста сончевина, wydany przez Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas. Informację o jego przekładach poezji z języka macedońskiego podaje również biogram autora w Roczniku Medioznawczym.
Przekładowi poezji Szopowa poświęcił artykuł Przekład poetycki a komunikacja międzykulturowa (polskie tłumaczenie poezji Aco Szopowa), opublikowany w czasopiśmie Politeja.
Nagrody i wyróżnienia 2007 i 2009 – Złota Plakieta Uniwersytetu Świętych Cyryla i Metodego w Skopju za wkład w rozwój i afirmację języka, literatury i kultury macedońskiej. 2025 – wyróżnienie Воздејства, przyznane przez Uniwersytet Świętych Cyryla i Metodego w Skopju. 2026 – Почесно Рациново признание przyznane podczas 63. Racinovych sredbi w Veles za promocję języka, literatury i kultury macedońskiej za granicą.
Wybrane publikacje Słownik syntaktyczno-semantyczny czasowników polskich, Kraków 1980. Metatekst w tekście narracyjnym na przykładzie współczesnych utworów literatury dla dzieci, Kraków 1990. Polski–macedoński. Studia konfrontatywne, Kraków 1996. Dyskurs szkolny. Zagadnienia języka, Kraków 1999. Sześć dyskursów o języku, Skopje 2012. Dyskursy o Macedonii, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013. Macedonian Discourses. Text Linguistics and Pragmatics, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016. Język postprawdy – jak fikcja stała się rzeczywistością, 2019. Przekład poetycki a komunikacja międzykulturowa (polskie tłumaczenie poezji Aco Szopowa), 2024. Medioznawstwo lingwistyczne, 2024. O języku postprawdy, mowie nienawiści i autorytetach w macedońskich mediach (1991–2024), 2025.
Przypisy
Linki zewnętrzne Profil Macieja Kawki w Bazie Wiedzy UKEN Profil ORCID Komisja Medioznawcza PAU Dorobek naukowy profesora Macieja Kawki w Repozytorium Uniwersytetu Jagiellońskiego
Kategoria:Urodzeni w 1948 Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Polscy slawiści Kategoria:Polscy medioznawcy Kategoria:Polscy tłumacze literatury macedońskiej Kategoria:Polscy bałkaniści Kategoria:Ludzie związani z Krakowem Kategoria:Ludzie związani ze Skopje