Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Marcina z Tours (kościół Najświętszej Panny Maryi i św. Marcina biskupa) – kościół poklasztorny z końca XIII wieku w Gościkowie-Paradyżu w powiecie świebodzińskim, pierwotnie gotycki, przebudowany w stylu barokowym w XVIII wieku, stanowi część dawnego opactwa cystersów w Gościkowie-Paradyżu; jeden z najważniejszych zabytków gotyckich w zachodniej Wielkopolsce, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa lubuskiego; kościół seminaryjny oraz Sanktuarium Matki Bożej Wychowawczyni Powołań Kapłańskich.

Historia Wieś Gościkowo (Paradyż) została nadana na potrzeby cystersów w 1230 roku przez komesa Mikołaja Bronisza herbu Wieniawa, za zgodą biskupa poznańskiego Pawła i księcia Władysława Odonica, motywem fundacji była dewocja. Kościół i klasztor powstały także z fundacji Mikołaja Bronisza. Kapituła wyraziła zgodę na założenie nowej filii zakonnej w Paradyżu w 1235 roku. Zakonnicy przyjechali z Lehnin w Brandenburgii w 1236 roku i początkowo Bronisz osadził ich przy kościele św. Marcina w Gościkowie. Dokładne losy budowy i historia kościoła klasztornego pozostają nieznane do 1397 roku z uwagi na brak źródeł. Budowę kościoła rozpoczął zapewne warsztat zakonny z Doberlug, w końcowej fazie budowy mógł działać inny warsztat związany z budową kościołów cysterskich w Brandenburgii. Budowę z cegły sztrycharskiej rozpoczęto nietypowo od zachodu, zastosowano wątek wendyjski. Możliwe, że kościół wzniesiono na miejscu starszej świątyni cysterskiej lub kościoła parafialnego w 2. połowie lub pod koniec XIII wieku. Z analizy stylistycznej architektury kościoła wynika, że musiał on być skończony około 1300 roku. Pierwotna świątynia została zbudowana w oparciu o cysterski schemat Clairvaux II na planie krzyża łacińskiego, zgodnie z zakonnymi przepisami. W pewnych aspektach przypomina kościół klasztoru Lehnin, skąd do Gościkowa przybyli cystersi. Świątynia przejęła wezwanie od kościoła w Gościkowie. W 1. połowie XIV wieku według Stanisława Wilińskiego transept, chór oraz kaplice zostały zniszczone w nieznanych okolicznościach, prawdopodobnie zawaliły się i pozostały nieodbudowane, natomiast według Janusza Pietrzaka nie doszło do katastrofy budowlanej ,a jedynie do zahamowania prac budowlanych. Odbudowa bądź dokończenie budowy świątyni nastąpiło do 1397 roku, została ona konsekrowana przez poznańskiego biskupa Mikołaja, mogła to być pierwsza konsekracja tego obiektu.

10 kwietnia 1633 roku spalił się gotycki klasztor i kościół, odbudowa po pożarze nastąpiła dzięki fundacji Radosława Miesitschka z Wischkaw (ur. 1598, zm. 1644), ponad ołtarzem znajduje się data 1637 wykonana w drewnie; rozbudowa kościoła to zasługa jego synów Jana Ernesta oraz Zygmunta Fryderyka. Empora kolatorska została dobudowana w 1680 roku, a w 1690 roku wzniesiono drewnianą dzwonnicę, zachowaną do dziś; w 1692 roku dobudowano zakrystię. W 1722 roku kościół został uszkodzony przez pożar. Nastąpiła po nim gruntowna przebudowa konwentu. Dzisiejszy barokowo-klasycystyczny wygląd świątyni uformował się pod koniec XVIII wieku, za przebudowę był być może odpowiedzialny królewski architekt Karol Marcin Frantz. Wnętrze zostało zbarokizowane w XVIII wieku na tyle silnie, że nie dostrzegano jego cech gotyckich z XIX wieku, arkady pomiędzy nawami przekształcono z ostrołukowych na półokrągłe. Zbudowano wówczas zachodnią fasadę z dwoma wieżami, dobudowano kaplicę północno-zachodnią oraz zostało odbudowane obejście chóru. Pierwotna fasada została zniszczona, a w górnej arkadzie, która otwiera się na nawę umieszczono organy.

W 1740 roku klasztor został obrabowany przez wojsko pruskie. Dobra klasztorne zostały upaństwowione na mocy dekretu króla Fryderyka Wilhelma III w 1810 roku (zob. pruska kasata klasztorów na Śląsku w 1810 roku), nastąpiło częściowe rozproszenie ruchomego wyposażenia, a samo opactwo zlikwidowano w 1834 roku. Budynki klasztoru wykorzystywano na potrzeby katolickiego seminarium nauczycielskiego, a po jego likwidacji znajdowała się tamże państwowa szkoła budowlana do 1945 roku. Kościołem i budynkami klasztornymi do 1952 roku zajmowali się salezjanie. 12 czerwca 1953 roku kościół został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków (nr rej. L-214/A). Renowacja została przeprowadzona w latach 1964–1970 roku, odsłonięto wówczas malowidła w Kaplicy Krzyża. W 1996 i 1997 roku prowadzono badania archeologiczne, w wyniku tychże badań ustalono, że nigdy nie zbudowano prezbiterium i transeptu. W 2018 roku w kościele prowadzono prace konserwatorskie, podczas których potwierdzono, że kościół pierwotnie był dłuższy; przywrócono wówczas zieleń chóru muzycznego, wyeksponowano manierystyczne dekoracje na filarach.

Budynki klasztorne mieszczą Zielonogórsko-Gorzowskie Wyższe Seminarium Duchowne, a świątynia służy jako kościół seminaryjny, ma status Sanktuarium Matki Bożej Wychowawczyni Powołań Kapłańskich, msze są odprawiane w soboty i niedziele. Kościół leży na Szlaku Cysterskim, jego zwiedzanie jest możliwe każdego dnia poza wtorkami wyłącznie po wcześniejszym umówieniu się. Kompleks klasztorny, mający status pomnika historii od 2017 roku brał udział w Nocy Muzeów w 2026 roku.

Architektura Kościół stanowi jeden z najważniejszych zabytków gotyckich w zachodniej Wielkopolsce. Pomimo barokowo-klasycystycznego kostiumu wnętrze zachowało wczesnogotyckie cechy, gotycki charakter zachowały zwłaszcza filary i sklepienia; razem z klasztorem jest to najcenniejszy zabytek ziemi lubuskiej. Najstarsza, zachodnia część klasztoru także jest gotycka. Opactwo znajduje się nad północnym brzegiem Paklicy. Kościół znajduje się w północno-zachodniej części zabudowań klasztornych; jest to orientowany kościół bazylikowy, wzniesiony na planie prostokąta. Został zbudowany z cegły na fundamentach z kamienia polnego, wiązanych wapnem. Jego zewnętrzne wymiary to około 57 na 28 m. Świątynia trójnawowa, z dwuwieżową fasadą, ze wschodu dobudowane zostało obejście niższe od nawy głównej, z kaplicami po bokach, a także z kaplicą przylegającą od północnego zachodu do nawy bocznej; wszystkie kaplice wzniesiono na planie koła. Nawa główna ma cztery przęsła, skrajne zachodnie na planie prostokąta, pozostałe na planie kwadratu. Nawy boczne są węższe i niższe o połowę od nawy głównej, mają po osiem przęseł. Od wschodu świątynia jest zamknięta prostą ścianą, za którą znajduje się wschodni wirydarz. Kaplica Męki Pańskiej (Kaplica Krzyża) przylega do północnej nawy kościoła z XVIII wieku. Od południa do świątyni przylega klauzura z krużgankami. Fasada dwukondygnacyjna, z portalem pośrodku, u góry trójboczny szczyt, wieże zwieńczone hełmami krytymi blachą. Północna ściana nawy bocznej oskarpowana.

Nawy nakrywa czterodzielne sklepienie krzyżowo-żebrowe z cegły, obejście nakryte jest sklepieniem kolebkowym z lunetami. Kaplice nakryte sklepieniami kopulastymi, w kaplicy północno-wschodniej jest ono podzielone żebrami. Chór muzyczny z organami znajduje się w przęśle międzywieżowym, jego lekko wybrzuszony balkon wystaje w kierunku nawy. Nawa główna jest nakryta dachem dwuspadowym z sygnaturką zwieńczoną cebulastym hełmem, a nawy boczne oraz ambit nakrywają dachy jednospadowe. Sygnaturka z XVIII wieku, zwieńczona krzyżem. Na południowej ścianie kościoła zegar słoneczny z XVIII wieku.

Przed zachodnią fasadą znajduje się kolumna maryjna z żółtego piaskowca, z rzeźbami św. Jana, Benedykta, Bernarda i Scholatyki z 1775 roku.

Wyposażenie Ołtarz główny z 1739 roku, ufundowany przez opata Jana Kazimierza Szczukę, jest utrzymany w stylu barokowym, zajmuje całą wschodnią ścianę kościoła, pomieszczono w nim naturalnej wielkości posągi z 1740 roku. Został wykonany z lipowego drewna, na planie królewskiego tronu. Autorem ołtarza jest zapewne Johann Caspar i jego synowie: Johann Wilhelm i Christoph Hennevogel z Neuzelle. W nastawie znajdują się obrazy autorstwa F.A. Schefflera, namalowane około 1736 roku. Tabernakulum z płaskorzeźbą wieczerzy Jezusa w Emaus; w centrum ołtarza obraz z wizerunkiem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, nad nim szarfy inskrypcyjne, po bokach figury Piotra Apostoła, Grzegorza Wielkiego, św. Augustyna, św. Hieronima, św. Ambrożego, Pawła z Tarsu, w zwieńczeniu ołtarza kartusz z napisem MARIA, a pod nim obraz św. Marcina. Wieczna lampka została ufundowana przez Marka Łętowskiego, miał ją wykonać sam król Władysław IV Waza, w rzeczywistości lampa wykazuje warsztat augsburski. Ambona barokowa z drewna lipowego po stronie Ewangelii z XVIII wieku. W nawie południowej ołtarze św. Stanisława i św. Jana Nepomucena z 1787 roku. W nawie północnej znajdują się ołtarze boczne św. Walentego i św. Barbary również z 1787 roku, są to klasycystyczne ołtarze z elementami rokokowymi, w ołtarzach umieszczono obrazy olejne na płótnie z wizerunkami patronów.

W bocznej nawie wisi obraz z XVII wieku, na którym przedstawiono Bronisza wręczającego opatowi przywilej fundacyjny oraz scenę jego śmierci w bitwie pod Legnicą. W nawie głównej obraz przedstawiający Boże Narodzenie z XVII wieku. W środkowej części ambitu obraz św. Mikołaja z XVII-XVIII wieku. W miejscu pierwotnego wejścia do kościoła, które zamurowano po 1633 roku, na środku wschodniej ściany ambitu znajduje się obraz św. Wincentego à Paulo, zapewne powstał po 1737 roku. Z prawej strony ambitu za ołtarzem obraz bł. Wincentego Kadłubka zapewne z 1763–1764 roku. W sali wykładowej św. Tomasza z Akwinu obraz z wizerunkiem tego świętego z XVIII wieku. Nad kaplicą Matki Boskiej wisi obraz z widokiem opactwa w Paradyżu o charakterze Lactatio Marii (zob. Lactatio Bernardi) pochodzący sprzed 1633 roku. Nad kaplicą Męki Pańskiej wisi obraz z widokiem klasztoru cysterskiego w Citeaux z XVII wieku. Na południowym filarze w nawie obraz Paweł – Apostoł Narodów z 1628 roku, namalowany zapewne przez kanonika Krzysztofa Boguszewskiego.

Wewnątrz kościoła zachowały się stare malowidła, tj. dekoracyjna polichromia w nawie południowej, z inskrypcją z zapewne z XV wieku o wymiarach około 300 na około 60 cm, tekst nawiązuje do fragmentu Księgi Powtórzonego Prawa (). Na ścianie południowej nawy południowej znajduje się także napis zapewne z XVI lub XVII wieku. W Kaplicy Krzyża znajdują się malowidła nieznanego autora przedstawiające anioły.

Liczne epitafia, płyty nagrobne znajdują w posadzce nawy północnej: profesa paradyskiego Łukasza z 1628 roku z szarego granitu, profesa i kapłana Stanisława z Paradyża z szarego granitu, profesa i kapłana Piotra z 1629 roku z czerwonego granitu, profesa Benedykta z 1630 roku z czerwonego granitu, profesa Jana z 1631 z czerwonego granitu, profesa Marcina z 1632 roku z szarego granitu, profesa Alberta z 1632 roku z czerwonego granitu, profesa Pawła 1634 roku z czerwonego granitu, profesa Kacpra z 1637 roku z czerwonego granitu, profesa Alberyka Kęszyckiego z 1707 roku z czerwonego granitu, stiukowy pomnik nagrobny kasztelana Prokopa Szczanieckiego z 1777 roku. Płyty pamiątkowe: marmurowa płyta pamięci opata Marka Łętowskiego z około 1629 roku w kruchcie, tablica fundacyjna z herbem Jastrzębiec przy wejściu do krypty z 1733 roku. Trumny: diakona paradyskiego z 1751 roku, z 1764 roku, brata Łukasza z 1767 roku, ojca Nivaidusa z 1770 roku, ojca Władysława z 1773 roku, ojca Benedykta Skoraszewskiego z 1775 roku, ojca Gerarda z 1777 roku, ojca Amadeusza Laktyńskiego z 1782 roku, ojca Franciszka Lode z 1783 roku, ojca Pielozhovitza z 1784 roku, z 1786 roku, z 1790 roku, z 1793 roku, z 1793 roku, z 1798 i 1799 roku, kilkanaście trumien z XVIII wieku. W krypcie pod nawą główną pochowano zakonników, którzy zmarli po 1700 roku, możliwe, że spoczywają tam także świeccy, gdyż znajduje się wśród nich trumna dziecka.

Organy 26-głosowe, dwumanuałowe z klawiaturą pedałową, z trakturą pneumatyczną z 1931 roku zbudowane przez firmę W. Sauer Inh. Dr. Oscar Walcker (opus 1442) z barokowym prospektem 1789 roku. Zostały wyremontowane w 2008 roku. Na chórze znajduje się duże godło króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z herbem Ciołek.