South Wales Valleys () – region geograficzny w południowej Walii (Wielka Brytania), o charakterze wyżynnym, gęsto poprzecinany przez podłużne, w przybliżeniu równoległe do siebie doliny o stromych zboczach. Zajmuje powierzchnię około 1575 km². Jest to obszar o wysokim stopniu urbanizacji, niegdyś (XIX–XX wiek) silnie uprzemysłowiony, zamieszkany przez około 700 tys. osób (2021).
Charakterystyka Obszar wyżynny o wysokości sięgającej 600 m n.p.m., rozciągający się z zachodu na wschód na długości około 70 km, z północy na południe osiągający szerokość do 30 km. Na północy graniczy z masywami górskimi Parku Narodowego Brecon Beacons (w tym Brecon Beacons i Black Mountain), na południu z pasem nizin wzdłuż wybrzeża Kanału Bristolskiego.
Teren przecinają liczne doliny o stromych zboczach, zorientowane w większości przypadków równolegle do siebie, wzdłuż osi północ–południe, powstałe w wyniku działalności lodowców. Dnami wielu z nich płyną rzeki, m.in. Rhymney, Taff i Tawe. Wzniesienia pomiędzy poszczególnymi dolinami cechują się łagodnymi grzbietami, mają charakter płaskowyżów.
Dna wielu dolin, a w niektórych przypadkach także zbocza, są gęsto zabudowane, podczas gdy rozdzielające je wzniesienia są niemal całkowicie niezamieszkane przez człowieka. W najgęściej zaludnionej, środkowej i wschodniej części regionu, poszczególne miejscowości tworzą rozległy, niemal ciągły obszar zurbanizowany o . Największe miasta regionu to Merthyr Tydfil, Aberdare, Caerphilly i Pontypridd. W naturalnym krajobrazie płaskowyżów dominują wrzosowiska, torfowiska i tereny łąkowe, z wyjątkiem części zachodniej, gdzie rozległy obszar zajmują nasadzone przez człowieka lasy iglaste.
Ukształtowanie terenu wywarło istotny wpływ na kształt sieci drogowej i kolejowej w regionie. Szlaki transportowe w większości prowadzą wzdłuż poszczególnych dolin. Sąsiednie doliny często nie mają ze sobą bezpośredniego połączenia ze względu na konieczne do pokonania różnice wysokości.
Do około 1800 roku był to słabo zaludniony obszar rolniczy. W XIX wieku na wielką skalę rozpoczęto eksploatację występujących tu złóż węgla i żelaza. Na bazie górnictwa rozwinął się przemysł ciężki, w szczególności hutnictwo żelaza i stali. Z industrializacją wiązał się duży napływ ludności wiejskiej zarówno z innych części Walii, jak i z Anglii i Irlandii. W Rhonddzie, która stała się jednym z najważniejszych ośrodków wydobycia węgla w kraju, liczba ludności wzrosła z około 1000 w 1851 roku do blisko 163 tys. w 1921 roku. W latach 80. XX wieku miała miejsce zapaść przemysłu, na którym opierała się tutejsza gospodarka, wywołując wieloletni kryzys bezrobocia. Współcześnie wielu mieszkańców zatrudnionych jest poza regionem, w szczególności w Cardiff.
Do dziś zachowały się pozostałości po dawnej infrastrukturze przemysłowej, budynkach fabrycznych i kopalniach, często w formie ruiny, niemniej część poddana została konserwacji. Charakterystycznym elementem urbanistycznym wielu tutejszych miejscowości są długie szeregi jednorodzinnych domów robotniczych z XIX wieku, nierzadko wzniesione na zboczach dolin. Szczególnie dobrze zachowany przykład dawnego krajobrazu przemysłowego znajduje się w mieście Blaenavon, które zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Hałdy węgla, niegdyś liczne na tym obszarze, poddano niwelacji lub rekultywacji, do czego bodźcem było katastrofalne w skutkach osunięcie się takiej hałdy w Aberfan (1966).
Przypisy
Kategoria:Doliny Walii Kategoria:Blaenau Gwent Kategoria:Bridgend Kategoria:Caerphilly (hrabstwo) Kategoria:Cardiff (hrabstwo) Kategoria:Carmarthenshire Kategoria:Merthyr Tydfil Kategoria:Monmouthshire Kategoria:Neath Port Talbot Kategoria:Newport (hrabstwo) Kategoria:Powys Kategoria:Rhondda Cynon Taf Kategoria:Swansea (hrabstwo) Kategoria:Torfaen