Edmund Leopold Hanczewski (ur. 15 listopada 1888 w Trzemesznie, zm. 20 stycznia 1942 w więzieniu śledczym przy ul. Młyńskiej) – polski kupiec, przedsiębiorca, działacz niepodległościowy, rzeczoznawca branży naftowej, działacz społeczny, gospodarczy oraz samorządowy związany z Grudziądzem, ławnik miejski oraz członek zarządu miasta, odznaczony Medalem Niepodległości.

Życiorys Urodził się 15 listopada 1888 roku w Trzemesznie jako syn Leona i Rozalii z domu Kwaśniewskiej. Z pochodzenia był Wielkopolaninem.

Podczas I wojny światowej został zmobilizowany i służył w armii zaborczej (niemieckiej). W okresie walk o ukształtowanie granic odrodzonej Rzeczypospolitej zaangażował się w działalność niepodległościową. W 1919 roku brał żywy i bardzo czynny udział we wszystkich pracach plebiscytowych podczas plebiscytu na Górnym Śląsku. W czasie zmagań o uzyskanie niepodległości służył i pracował również w formacjach wojskowych generała Lucjana Żeligowskiego. Po powrocie z działań wojennych osiedlił się w Grudziądzu, poświęcając się pracy zawodowej i społecznej, stając się jedną z czołowych postaci pomorskiego życia gospodarczego.

Działalność gospodarcza i przemysłowa

thumb|Przedwojenna ulotka reklamowa przedsiębiorstwa L. Edmunda Hanczewskiego w Grudziądzu, prezentująca kamienicę przy ul. Toruńskiej 10

Tradycje przedsiębiorstwa Hanczewskiego w Grudziądzu sięgały 1905 roku. Głównym mottem firmy stało się hasło: „pomalowane, jak nowe”. Już na początku lat 20. XX wieku rozwinął szeroką działalność chemiczną, prowadząc Fabrykę Przetworów Chemicznych, Farmaceutycznych i Kosmetycznych, która początkowo funkcjonowała przy ul. Toruńskiej 27/29. Oferowała ona wyroby z własnego laboratorium (m.in. pasty do obuwia, lakiery i pokosty) po cenach konkurencyjnych w stosunku do towarów importowanych„Przegląd Kupiecko-Handlowy”, Nr 5, styczeń 1921, s. 14..

W kolejnych latach głównym punktem jego działalności detalicznej stała się wielobranżowa „Drogeria pod Orłem” zlokalizowana w kamienicy przy ul. Toruńskiej 10 (początkowo z telefonem nr 173, później 673 i 1673), stanowiąca największą i jedną z najważniejszych placówek drogeryjno-aptecznych w mieście„Dziennik Bydgoski”, R. 32, Nr 289, grudzień 1938, s. 10.. Specjalnością drogerii były mydła, perfumy oraz kosmetyki. W asortymencie znajdował się wyspecjalizowany dział fotograficzny oraz Laboratorjum Foto-Chemiczne. Front sklepu i projekt witryny z reprezentacyjnym, półokrągłym szyldem „Foto Artykuły” został zatwierdzony przez Miejski Urząd Budowlany w Grudziądzu 9 maja 1932 roku. Pod tym samym adresem rejestrowano również powiązany zakład fotograficzny pod nazwą „Foto Hanczewski”Zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego (NAC), Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny – Archiwum Ilustracji, sygn. 1-Z-751-2.. W latach 1924–1925 Edmund Hanczewski zarejestrował w Urzędzie Patentowym RP oficjalne znaki ochronne na autorskie wyroby swojej fabryki chemicznej, w tym na specjalistyczny środek leczniczy (nr rej. 2320) oraz kosmetyczny preparat apteczny w postaci wody do ust (nr rej. 5303). Hanczewski wprowadził na rynek masową fabrykację farb oraz całą moc autorskich preparatów chemiczno-farmaceutycznych, z których większość była oficjalnie opatentowana.

Równolegle, jako „Pomorski Dom Handlowy”, prowadził Hurtownię Techniczno-Drogeryjną ze składnicami przy ul. Tuszewska Grobla 3/7 oraz 5–11. Hurtownia zaopatrywała region w maszyny przemysłowe, materiały budowlane (kredy, gipsy sztukatorskie) oraz chemikalia (pokosty, farby zasadnicze, lakiery marek Nobiles i Blask). Firma odegrała pionierską rolę w rozwoju lokalnej motoryzacji – z myślą o wygodzie automobilistów Hanczewski wybudował i uruchomił w Grudziądzu pierwszą nowoczesną stację benzynową w stolicy regionu, dystrybuującą oleje mineralne marek Polmin oraz Gargoyle (Mobiloil)„Niech żyje Polska! – Legioniści naprzód!”, Nr 1, 1937, s. 11..

W lutym 1925 roku wszedł na rynek odzieżowy, zakładając wraz z partnerem biznesowym Cyrylem Powałowskim spółkę jawną z kapitałem 20 000 złotych, handlującą manufakturą i konfekcją„Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości”, Nr 34, 1925, s. 421.. W 1931 roku przeniósł bazę logistyczną, składy i biura w rejon nowo otwartego dworca autobusowego przy ówczesnej ul. Pierackiego 5–7 (współczesna ulica Rapackiego). Dzięki wybitnej wiedzy eksperckiej, Izba Przemysłowo-Handlowa w Gdyni mianowała go zaprzysiężonym rzeczoznawcą ds. ropy i przetworów naftowych na rejon Grudziądza„Sprawozdanie Izby Przemysłowo-Handlowej w Gdyni za rok 1935”, Gdynia 1936, s. 300..

Działalność publiczna, samorządowa i polityczna

thumb|Spotkanie delegacji miasta Grudziądza z Prezydentem RP Ignacym Mościckim (9 października 1936). Na zdjęciu od prawej: prezydent Grudziądza Józef Włodek, Prezydent RP Ignacy Mościcki, ławnik Edmund Leopold Hanczewski oraz ławnik Józef Mazur. thumb|Druga strona materiałów reklamowych firmy z Grudziądza, zawierająca szczegółowy spis artykułów chemicznych i motto przedsiębiorstwa

Hanczewski odegrał znaczącą rolę w strukturach gospodarczych i społecznych Pomorza. Piastował funkcję prezesa Związku Drogistów na Pomorzu oraz stał na czele szeregu lokalnych instytucji dobroczynnych.

Angażował się czynnie w budowanie struktur samorządowych, sprawując funkcję ławnika miejskiego w magistracie (zarządzie miasta) Grudziądza. Z ramienia władz miejskich w październiku 1930 roku brał czynny udział w organizacji i oficjalnych spotkaniach w ratuszu podczas uroczystej wizyty Prezydenta RP Ignacego Mościckiego w Grudziądzu, uczestnicząc w zamkniętej audiencji u głowy państwa„Rocznik Grudziądzki”, Polskie Towarzystwo Historyczne, t. XXVI, 2023, s. 112..

Pod względem politycznym początkowo pełnił funkcję prezesa struktur prawicowego Związku Ludowo-Narodowego (późniejszego Stronnictwa Narodowego) w Grudziądzu. W listopadzie 1930 roku stał się jednak centralną postacią głośnego rozłamu politycznego na Pomorzu. Wraz z grupą 17 kluczowych działaczy narodowych publicznie wystąpił z partii w geście protestu przeciwko polityce centralnej. Jako oficjalny powód rozłamu podano dobro regionu oraz konieczność budowania zgody politycznej, co oznaczało zbliżenie kursu grudziądzkiego Magistratu do rządzącego obozu Sanacji. Zadeklarował również w opublikowanym manifeście pełne poparcie dla rządu Marszałka Józefa Piłsudskiego w celu silnej obrony granic Pomorza przed rewizjonizmem niemieckim„Głos Wąbrzeski”, Nr 122, lokalny dodatek, listopad 1930, s. 1..

Za wybitne zasługi na polu pracy społecznej, samorządowej, udział w akcjach plebiscytowych oraz wkład w utrwalanie polskości Pomorza, Zarządzeniem Prezydenta RP z 1937 roku został uhonorowany państwowym Medalem NiepodległościM.P. z 1937 r. nr 64, poz. 94..

Odznaczenia Medal Niepodległości (1937)

Przypisy

Bibliografia Edmund Leopold Hanczewski, Wykaz odznaczonych Krzyżem i Medalem Niepodległości, Fundacja 100 [dostęp 2026-06-13]. „Monitor Polski” nr 64 z 1937 roku, poz. 94. „Obwieszczenia Publiczne: dodatek do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości”, Nr 34, 1925. „Głos Wąbrzeski”, Nr 122, listopad 1930. „Rocznik Grudziądzki”, Polskie Towarzystwo Historyczne, t. XXVI, 2023.

Kategoria:Ludzie związani z Grudziądzem Kategoria:Polscy przedsiębiorcy Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Więźniowie aresztu śledczego Gestapo przy ul. Młyńskiej w Poznaniu Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Zmarli w 1942