mały|Fragment kobiecego stroju łowickiego: widoczny motyw kwiatowy wykonany haftem płaskim mały|Fragment obrusa ołtarzowego (antependium) z motywem wykonanym haftem płaskim – Francja lub Włochy, XVIII wiek Haft płaski – technika hafciarska polegająca na wypełnianiu kolorowego lub białego wzoru gęsto ułożonymi, równoległymi ściegami, które tworzą jednolitą powierzchnię. W polskiej tradycji występował także pod nazwą haft atłaskowy lub robota atłaskowa.
Charakterystyka techniki Haft płaski wykonuje się przez układanie ściegów ściśle obok siebie, zwykle w jednym kierunku, tak aby całkowicie lub niemal całkowicie pokrywały tkaninę. Haft cieniowany jest odmianą haftu płaskiego, w której stosuje się stopniowe przejścia barw lub odcieni nici, co pozwala uzyskać efekt modelowania motywu. Haft cieniowany można wykonywać zarówno od środka ku brzegom, jak i od brzegów ku środkowi. Długość ściegów jest dowolna. Elementy wykonane haftem cieniowanym charakteryzują się subtelnością, delikatnością oraz naturalnym efektem światłocienia, który nadaje wzorom głębię i lekkość.
W hafcie ludowym najczęściej pojawiały się motywy roślinne, zwłaszcza kwiaty, liście, gałązki i bukiety. Technikę tę stosowano m.in. na koszulach, fartuchach, zapaskach, gorsetach, kaftanach i chustach, a także na tekstyliach obrzędowych i dekoracyjnych. Wykorzystywano nici jedwabne, bawełniane i wełniane, a w niektórych regionach także koraliki i cekinyAtlas polskich strojów ludowych, red. J. Gajek, t. 5, Wrocław 1952, s. 44..
Narzędziem pomocniczym w wykonywaniu haftu płaskiego jest tamborek.
Historia Haft płaski należy do dawnych technik hafciarskich i był znany w Polsce już w okresie staropolskim. Łukasz Gołębiowski wymieniał „robotę atłaskową” wśród rodzajów haftu używanych w dawnej odzieżyŁ. Gołębiowski, Ubiory w Polszcze od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych, Warszawa 1830, s. 159.. W epoce baroku i rokoka rozpowszechniły się barwne kompozycje floralne, obecne w sztuce dworskiej i kościelnej.
W XIX wieku technika przenikała także do sztuki ludowej. Wpływały na to wzory miejskie i dworskie, adaptowane przez hafciarki działające dla dworów, klasztorów i kościołów. W tym okresie haft płaski pojawiał się w wielu regionach Polski, a jego formy lokalne różniły się doborem motywów, kolorystyki i sposobem wypełnienia wzoru.
Haft ludowy W hafcie ludowym haft płaski należał do najczęściej stosowanych technik obok haftu krzyżykowegoHaft ludowy. Ogólnopolska wystawa pokonkursowa, red. A. Błachowski, Toruń 1979, s. 13.. Występował m.in. w stroju łowickim, opoczyńskim, kurpiowskim oraz w niektórych odmianach stroju podhalańskiego i śląskiego. W regionach centralnej Polski dominowały kompozycje roślinne układane pasowo, bukietowo lub symetrycznieE. Piskorz-Branekova, Polskie hafty i koronki, Warszawa 2005, s. 85..
Na Podhalu haft płaski pojawił się w drugiej połowie XIX wieku pod wpływem ornamentyki mieszczańskiej i biedermeierowskiej, jednak nie stał się tam techniką dominującąPolska sztuka ludowa, t. 11, nr 3, 1957.. W innych regionach rozwijały się jego odmiany lokalne, czasem łączone z haftem koralikowym, tiulowym lub ażurowym. Na terenie Podlasia haft płaski rozpowszechnił się w okresie międzywojennym. Motywami kwiatowymi zdobiono ręczniki obrzędowe, makatki oraz wełniane płachty. Wykorzystywano go również do ozdabiania świątecznych koszul, zarówno kobiecych, jak i męskich, stopniowo wypierając tradycyjne zdobienia wykonywane haftem krzyżykowym.
Współczesność Haft płaski jest nadal stosowany w rękodziele artystycznym, rekonstrukcjach strojów ludowych i edukacji regionalnej. Pozostaje też jedną z podstawowych technik nauczanych na kursach hafciarskich oraz wykorzystywanych przez twórców zajmujących się tradycyjnym zdobnictwem tekstyliów.
Przypisy
Kategoria:Stroje ludowe Kategoria:Tkaniny dekoracyjne Kategoria:Hafciarstwo