John Parkinson (ur. 1567, pochowany 6 sierpnia 1650 w Londynie) – angielski botanik, zielarz i aptekarz, zaliczany do ostatnich wielkich angielskich autorów zielników oraz do prekursorów botaniki w Anglii. Był aptekarzem króla Jakuba I i członkiem założycielem , a za panowania Karola I pełnił funkcję królewskiego botanika. Najbardziej znany jest z dzieł (1629), opisującego uprawę roślin ogrodowych, oraz (1640), jednego z najobszerniejszych angielskich zielników XVII wieku. Prowadził ceniony ogród przy Long Acre w Londynie i utrzymywał szeroką sieć kontaktów botanicznych, a jego nazwiskiem upamiętniono rodzaj roślin .
Życiorys thumb|upright|Frontyspis Paradisi in Sole Paradisus Terrestris (1629) O pochodzeniu Parkinsona zachowały się niejednoznaczne informacje, a jego młodość bywa wiązana z Yorkshire. W wieku około czternastu lat przeniósł się do Londynu, by terminować jako aptekarz. Z czasem uzyskał pozycję aptekarza Jakuba I i znalazł się wśród założycieli Society of Apothecaries w grudniu 1617 roku. Do 1622 roku zasiadał także w Court of Assistants, organie zarządzającym tego stowarzyszenia, oraz brał udział w przygotowaniu listy leków, które mieli utrzymywać aptekarze. Był związany z przygotowaniem londyńskiej farmakopei wydanej w 1618 roku przez .
thumb|left|upright|Ilustracja z Theatrum Botanicum (1640) Na początku panowania Karola I Parkinson został królewskim botanikiem. Anna Parkinson, daleka krewna i biografka Johna Parkinsona, wiązała jego funkcję na dworze Karola I m.in. z wprowadzeniem królowej Henrietty Marii w środowisko dworskich znawców ogrodnictwa. Dzieło Paradisi in Sole Parkinson zadedykował właśnie królowej, a sam tytuł zawierał grę słów z jego nazwiskiem: „Park-in-Sun”.
Parkinson był katolikiem, co w XVII-wiecznej Anglii wiązało się z ograniczeniami społecznymi i politycznymi. Według nie uczestniczył w nabożeństwach parafialnych, a wojna domowa w Anglii podzieliła także jego rodzinę. Zmarł latem 1650 roku i został pochowany 6 sierpnia w kościele St Martin-in-the-Fields.
Ogród i kontakty botaniczne mały|Rycina narcyzów z dzieła Parkinsona Paradisi in Sole Paradisus Terrestris (wyd. 1656) Parkinson mieszkał w , a ogród botaniczny prowadził przy Long Acre w Covent Garden, w rejonie ogrodów produkcyjnych zaopatrujących Londyn. Na podstawie jego własnych pism i źródeł z epoki John Riddell szacował, że ogród miał co najmniej dwa akry i prawdopodobnie był otoczony murem. Zapisano w nim 484 typy roślin, a nasiona pozyskiwali tam m.in. Thomas Johnson i .
Parkinson utrzymywał kontakty z angielskimi i kontynentalnymi botanikami, zielarzami oraz ogrodnikami, w tym z Williamem Coysem, , , Vespasianem Robinem i Matthiasem de L'Obel. Finansował także wyprawę Williama Boela na Półwysep Iberyjski i do Afryki Północnej w latach 1607–1608. Dzięki tej sieci kontaktów pozyskiwał nasiona i rośliny spoza Anglii oraz wprowadzał je do uprawy w swoim ogrodzie. W jego ogrodzie zakwitł m.in. pierwszy w Anglii okaz .
Dzieła mały|Narcyzy w Paradisus Terrestris (1629) mały|lewo|Drzeworyt endywii z Paradisi in Sole Paradisus Terrestris Paradisi in Sole Paradisus Terrestris było podzielone na trzy części: ogród kwiatowy, ogród kuchenny i sad. Zawierało ogólne wskazówki dotyczące urządzania ogrodu, gleby, sadzenia, szczepienia i doboru roślin oraz blisko 800 ilustracji na 108 całostronicowych planszach. Część drzeworytów była oryginalna, wykonywana przez , a część pochodziła z prac wcześniejszych autorów, m.in. Matthiasa de L'Obel i .
mały|lewo|Plansza z roślinami z Theatrum Botanicum (1640) Theatrum Botanicum ukazało się w 1640 roku, gdy Parkinson miał około 73 lat. Księga liczyła 1688 stron, opisywała ponad 3800 roślin i była wówczas jednym z najpełniejszych angielskich zielników. Według relacji King’s College London była to pierwsza praca opisująca 33 rodzime rośliny, z których 13 rosło w okolicach domu Parkinsona w Middlesex. Parkinson zamierzał, by książka była praktycznym przewodnikiem dla aptekarzy, i zachowała ona takie znaczenie przez ponad stulecie po jego śmierci. Dzieło przedstawił Karolowi I, który nadał mu tytuł , choć bez stałej pensji.
Do ważnych późniejszych wydań i opracowań związanych z jego twórczością należał reprint Paradisi in Sole z 1904 roku wydany przez oraz opracowanie Gerard's Herball Marcusa Woodwarda. Twórczości Parkinsona poświęcono też biografię popularnonaukową Nature's Alchemist: John Parkinson – Herbalist to Charles I Anny Parkinson.
Upamiętnienie Parkinson został upamiętniony w nazwie rodzaju roślin Parkinsonia. Paradisi in Sole zainspirowało też do napisania opowiadania Mary's Meadow, publikowanego pierwotnie w w latach 1883–1884, a następnie wydanego książkowo. Popularność opowiadania przyczyniła się do utworzenia Parkinson Society, organizacji mającej wyszukiwać i uprawiać dawne rośliny ogrodowe.
Przypisy
Kategoria:Brytyjscy botanicy Kategoria:Brytyjscy farmaceuci Kategoria:Brytyjscy ogrodnicy Kategoria:Urodzeni w 1567 Kategoria:Zmarli w 1650