mały|Rzeźba Czarnego Anioła umieszczona na grobie Izy Salmonowiczównej Izabela Salmonowicz (ur. 18 września 1877 w Podziśniu w gminie Widze, zm. 16 maja 1901 w Wilnie) – polska arystokratka pochodząca z rodu Salmonowiczów herbu Szaszor. Jej nagrobek uznawany jest za jeden z symboli cmentarza na Rossie.
Życiorys Urodziła się 18 września 1877 roku w majątku Podziśnie w gminie Widze w powiecie brasławskim, należącym do arystokratycznej zamożnej rodziny Salmonowiczów herbu Szaszor. Jej rodzicami byli Zygmunt i Konstracja z rodu Gromadzkich. Miała sześcioro rodzeństwa, jej młodszy brat Józef odziedziczył Podziśnie i został odznaczony Krzyżem Zasługi.
Niewiele wiadomo o jej życiu, gdyż z czasem obrosło ono licznymi legendami – wedle niektórych miała ona być m.in. mało znaną poetką poezji młodopolskiej, młodą tancerką czy kobietą, która przeżyła nieszczęśliwą miłość. Nie miała męża ani dzieci. Zmarła 16 maja 1901 roku, według odnalezionej w kościele św. Jana w Wilnie metryki śmierci, z powodu wady serca. Pochowana została na cmentarzu na Rossie.
Nagrobek Od daty śmierci Izabeli Salmonowicz do daty ukończenia jej grobu i znajdującego się na nim pomnika minęły dwa lata. Rzeźba na nagrobku Izabeli Salmonowicz znana też jako Czarny Anioł (ochrzcił go tak Jerzy Surwiło) lub Anioł Śmierci (nazwa spopularyzowana przez Władysława Zahorskiego) została wykonana przez warszawskiego rzeźbiarza Leopolda Wasilewskiego i stanowi jedną z nielicznych zachowanych prac jego autorstwa. Na początku XX wieku dzieło to stanowiło najdrożej wykonany nagrobek na wileńskiej Rossie. Do dziś uznawany jest za jeden z najważniejszych przykładów sztuki rzeźbiarskiej cmentarzu na Rossie, jeden z najcenniejszych pomników cmentarza oraz znany jest jako jeden z jego symboli.
Na bloku fundamentu z piaskowca umieszczono betonowany cokół i postument z płytami z piaskowca i okładzinami z labradorytu. W rogach pierwszej części postumentu pomnika umieszczono cztery prostopadłe występy, na których wykuto krzyże. W środkowej części postumentu umieszczono wizerunek kutego krzyża, na którym leży gałązka kwiatu. Poniżej znajduje się napis: Ś. P. IZA / SALMONOWICZÓWNA / UR. D. 18 WRZEŚNIA 1877 R. / ZM. D. 16 MAJA 1901 R. Nad postumentem znajduje się rzeźbiona w brązie postać anioła kruszącego ziemskie pęta, którego ubranie ozdobione jest liliami uznawanymi za symbol niewinności. Jego stopy znajdują się nad cokołem, a z tym elementem architektonicznym łączy go tylko dolna fałda szaty i stalowy rdzeń konstrukcji.
W 1992 roku pomnik został wpisany do Rejestru Dóbr Kultury Litwy z numerem 7477. W 1995 roku przeprowadzono prace restauracyjne cokołu pomnika nagrobnego, zaś w 2014 roku ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego odrestaurowano grobowiec i pomnik Izabeli Salmonowicz. Odkryto również, że przed 2014 rokiem miała miejsce próba kradzieży rzeźby. W 2017 roku odnowiono ogrodzenie wokół pomnika.
Postać Izy Salmonowiczówny wzmiankowana była w książkach i publikacjach naukowych, zaś jej grób wymieniany był w przewodnikach turystycznych po Wilnie (takich jak przewodnik Juliusza Kłosa) i stał się przedmiotem naukowych opracowań.
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1877 Kategoria:Zmarli w 1901 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Rossie w Wilnie