Szlak Żorka – grupa niewielkich rzeźb plenerowych przedstawiających Żorka – maskotkę miasta, rozmieszczona na terenie Żor. Pierwsza z figur stanęła na Rynku w Żorach w maju 2012 roku.

Historia Żorek jako maskotka miasta został ustanowiony w maju 2000 roku. Projekt żółto-czerwonego płomyka z niebieskimi butami, będącego nawiązaniem do nazwy Żor, Święta Ogniowego i pożaru z 1702 roku, został wybrany z 20 przesłanych propozycji. W tym samym roku na Rynku ustawiono 2-metrową figurę, wykonaną z żywicy polimerowej i włókna szklanego.

Figura Żorka wielokrotnie była obiektem działań wandali. W 2011 roku podjęto decyzję o przeniesieniu go do Parku Cegielnia. Bezpieczeństwo figury było jednym z argumentów, ale urzędnicy podawali też jako powód rozbieżność między stylistyką Żorka a zabytkową starówką. W Parku również stała się obiektem aktów wandalizmu, mimo zamontowanych w parku kamer. Tak stało się m.in. w 2013 roku, czego wynikiem była półroczna nieobecność Żorka, by poddać go niezbędnej renowacji.

W sierpniu 2013 w ramach umowy partnerskiej między Żorami a francuskim Montceau-les-Mines, na rondzie Bois-du-Verne została ustawiona replika figury Żorka. W wydarzeniu uczestniczyła delegacja Żor.

W międzyczasie w mieście pojawiły się wykonane z brązu małe figury, przedstawiające Żorka z innymi atrybutami. Pierwszą figurą, ustawioną na Rynku, był Żorek z książką. Tego samego roku miały pojawić się jeszcze cztery figury, ale dwie z nich: Żorek ze stemplem i piórem oraz Żorek z parasolką nie pojawiły się.

Również małe Żorki były celem wandali. Ustawionemu na ulicy Klimka Żorkowi wielokrotnie kradziono trzymaną pochodnię, mimo że zastąpiono ją wersją wykonaną z materiału imitującego brąz. W 2018 roku wszystkie trzy Żorki zostały odnowione, a Żorek z pochodnią został przeniesiony pod Muzeum Ognia w Żorach. Renowacja była początkiem wznowienia akcji rozmieszczania nowych figurek.

Czwarta figura Żorka, przedstawiająca maskotkę z rolką filmową, została ustawiona we wrześniu 2019 roku, pod kinem Na Starówce. W 2020 roku pojawił się Żorek baseballista, a w 2021 roku ustawiono figurki Żorka i Żorki – młodej pary, oraz Strażaka. Strażak został ustawiony na Rynku, a mieszczącego się tam Żorka z książką przeniesiono pod Miejską Bibliotekę Publiczną.

W 2022 roku, z okazji 750-lecia Żor, Urząd Miasta ogłosił konkurs na projekt dwóch figurek: rycerza i policjanta. Oba Żorki ustawiono w mieście w 2023 roku: Rycerz stanął na Rynku, a policjant przed komendą Miejskiej Policji. Mieszczący się dotąd na Rynku strażak został przeniesiony pod komendę Państwowej Straży Pożarnej. Łącznie w 2023 roku ustawiono cztery figury Żorków, co łącznie dało dwanaście figurek.

W 2024 roku na ulicach Żor pojawiło się pięć nowych Żorków, w tym pierwsze Żorki w Rogoźnie i Baranowicach. W 2025 roku ustawiono jedenaście figurek, osiągając łącznie dwadzieścia siedem Żorków pod koniec roku.

Charakterystyka Figury na Szlaku Żorka wykonane są z brązu. Każda mierzy około 30 cm wysokości i waży ok. 12 kg. Żorki dzierżą rozmaite atrybuty. Według zamierzeń Urzędu Miasta, figurki mają promować miasto. Są też ofertą skierowaną do miejskich przedsiębiorców, mogących kupić własnego Żorka, dopasowanego stylistyką do ich biznesu. Jednocześnie Żorki pomagają podkreślać znaczenie ognia w historii miasta. Jako element małej architektury podnoszą atrakcyjność miejsc, w których są instalowane.

Żorki wykonuje firma Rodlew z Rybnika. Praca nad każdym z nich trwa około miesiąca. Według danych z 2024 roku, koszt wykonania jednej figury to około 10 000 zł.

Szlak Żorków jako miejska atrakcja bywa porównywany do wrocławskich krasnali albo katowickich beboków. Jednocześnie śląskie miasta, rozpoczynające własne szlaki figur, są porównywane do Żor — dziennikarze powoływali się na Żorki pisząc m.in. o rybnickich szczupakach, postaciach z bajek Janoscha w Zabrzu czy utopkach z Łazisk Górnych

Urząd Miasta na swojej stronie posiada aktualną listę wszystkich Żorków, promując poznawanie miasta w ramach akcji „Poznaj Żory tropem Żorka”.

Lista Żorków + (stan na 26 lipca 2026 roku)Lp.OpisDataLokalizacjaWspółrzędneZdjęcieŹr.1Żorek z książką2012-02Śródmieście; przy Miejskiej Bibliotece Publicznej (ul. Rybnicka 6-8) do maja 2021 na Rynkubezramki|120px2Żorek z pochodnią2012-05Śródmieście; przy Muzeum Ognia (ul. Katowicka 3) do grudnia 2018 na ul. Księdza Piotra Klimkabezramki|120px3Żorek ze sztućcami2012-09Śródmieście; przy Barze Mlecznym „Krówka” (ul. Stanisława Szeptyckiego 14)bezramki|120px4Żorek z rolką filmową2019-09Śródmieście; pod kinem Na Starówce (ul. Tadeusza Kościuszki 3)bezramki|120px5Żorek baseballista2020-01 Osiedle Władysława Sikorskiego; przy boisku baseballowym (ul. Minimalna 2)bezramki|120px6Żorek i Żorka – para młoda2021-05Śródmieście; przy kościele Świętych Apostołów Filipa i Jakuba (ul. Klimka 16)bezramki|120px7Żorek strażak 2021-05Zachód; przed komendą Państwowej Straży Pożarnej (ul. Ogniowa 10) do września 2023 na Rynkubezramki|120px8Żorek uczeń2023-06Osiedle 700-lecia Żor; pod Szkołą Podstawową nr 3 (osiedle 700-lecia Żor 16)bezramki|120px9Żorek rycerz2023-09Śródmieście; na Rynkubezramki|120px10Żorek policjant2023-09Osiedle Księcia Władysława; przed siedzibą komendy Miejskiej Policji (ul. Wodzisławska 3)bezramki|120px11Żorek Brat Kurkowy2023-10Osiedle 700-lecia Żor; przed siedzibą Kurkowego Bractwa Strzeleckiego (Al. Wojska Polskiego 4)bezramki|120px12Żorek harcerz2024-02Śródmieście; przed kamienicą przy ul. Dworcowej 7bezramki|120px13Żorek gracz Rummikub2024-04Rogoźna; przed Zespołem Szkolno-Przedszkolnym nr 8 (ul. Wysoka 13)bezramki|120px14Żorek z wizytą u podologa 2024-04Osiedle Władysława Pawlikowskiego; przy Centrum Podologii Cyrulik (ul. św. Stanisława 17A)bezramki|120px15Żorek absolwent2024-05Baranowice; przed Zespołem Szkolno-Przedszkolnym nr 5 w Baranowicach (ul. Strażacka 6)brak16Żorek na wózku2024-10Osiedle Księcia Władysława; przy siedzibie Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną Koło (ul. Piastów Górnośląskich 8)bezramki|120px17Żorek szachista2025-04Osiedle Władysława Pawlikowskiego; przed Niepubliczną Szkołą Mistrzostwa Sportowego (al. Zjednoczonej Europy 29)bezramki|120px18Żorek rzemieślnik2025-05Śródmieście; przy siedzibie Cechu Rzemiosł Różnych (ul. Moniuszki 19)bezramki|120px19Żorek z filiżanką cappuccino2025-06Zachód; przy tężni solankowej w Parku Cegielnia (ul. Folwarecka)bezramki|120px20Żorek plażowicz2025-07Rój; przed bramą kąpieliska „Rajska Fala” (ul. Kłokocińska 78a)bezramki|120px21Żorek Rajtnałek Podróżnik2025-08Śródmieście; przy siedzibie szkoły językowej „Right Now” (ul. Centralna 15)bezramki|120px22Żorek pływak2025-09Osiedle Księcia Władysława; przy Szkole Podstawowej nr 4 z Oddziałami Sportowymi i Mistrzostwa Sportowego im. Otylii Jędrzejczak (ul. Boryńska 38C)bezramki|120px23Żorek ogrodnik2025-09Osiedle Wojciecha Korfantego; przy Szkole Podstawowej nr 16 z Oddziałami Integracyjnymi im. Marii Konopnickiej (ul. Osińska 50)bezramki|120px24Żorek Kleszczuś2025-10Kleszczów; przed Zespołem Szkolno-Przedszkolnym nr 6 w Kleszczowie (ul. Pszczyńska 81)bezramki|120px25Żorek Miarka2025-10Śródmieście; przed Zespołem Szkół nr 1 (ul. Powstańców 6)bezramki|120px26Żorek profesjonalista2025-11Osiedle 700-lecia Żor; przed Technikum nr 1 (ul. Rybnicka 5)bezramki|120px27Żorek plastyk 2025-11 Osiedle Władysława Sikorskiego; przed wejściem do Zespołu Szkół nr 3 (os. Sikorskiego 52)bezramki|120px28Żorek przedsiębiorca2026-03Rogoźna; przed siedzibą firmy Jelux (ul. Towarowa 2)bezramki|120px29Żorek dziennikarz2026-05Śródmieście; przed kamienicą przy ul. Pszczyńskiej 17bezramki|120px30Żorek Wędrowniczek2026-06 Osiedle Władysława Sikorskiego; przed Szkołą Podstawową nr 15 (ul. Bankowa 1)bezramki|120px31Żorek olimpijczyk2026-06Osiedle Władysława Pawlikowskiego; przed Szkołą Podstawową nr 13 im. Polskich Olimpijczyków (osiedle Władysława Pawlikowskiego 40)brak

Zobacz też Białystok – Białystok WidziMisie Gdańsk – Szlak Lwa Heweliona Katowice – Katowickie beboki Kraków – Smoczy szlak Lublin – Koziołki Lubelskie Suwałki – Szlak im. M. Konopnickiej „Krasnoludki są na świecie” Tarnowskie Góry – rzeźby gwarków Trzebnica – Koty z Kocich Gór Wrocław – Wrocławskie krasnale

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Rzeźby plenerowe w województwie śląskim Kategoria:Rzeźby z XXI wieku Kategoria:Żory