Ła bataja de Capo Passero ła ga avesto łogo l'11 agosto 1718 a'l łargo de l'estremità sud-orientałe sisiłiana de Capo Passero, intaresando anca altri teritori de'l vasto łitorałe siracuzan, tocando sia par mare che par tera łocalità come Avola e Siracuza. Ła ga vedesto frontezarse la flota spanjoła ai òrdeni de'l viseamirajo Don Antonio de Gaztaneta e de'l contramirajo Don Fernando Chacon, e cueła ingleze ai òrdeni de l'amirajo sir George Byng, 1° visconte di Torrington.

Antefato A chela data no ghe jera njancora na formałe declarasion de Guera infrà Spanja ed Inghiltera, ma ła tension infrà i do Paezi ła jera pitosto alta. Propio nove zorni prima (2 agosto 1718) A jera stà costituìa ła Cuadruplise aleansa infrà el Sacro Roman Inpero, el Renjo de Fransa, el renjo de la Gran Bretanja e ła Repùblega de le Sete Provinse Unìe, ła cuała ła ghe ga rechiedesto a ła Spanja el retiro de łe só trupe da la Sisiłia e da ła Sardenja. Ła flota ingleze ła gaveva presedentemente zbarcà un modesto continzente de trupe austriaghe inte la sità de Mesina, controłada dai spanjołi, che ła ze stà mesa soto asedio.

La bataja

Byng el ga descovà infin l'Armada Española (29 nave da conbatimento par un total de 1.360 canoni e 10.100 òmeni)Instituto de Historia y Cultura Naval (IHCN), Battalla de Cabo Passaro, 1718 , vol. 6, cap. X, p. 161. l'11 agosto 1718, che'l zera drio traversar el łongo łitorałe siracuzan: i inglezi i ła ga intarsetada e, sensa na declarasion de guera (Byng el gaveva łasà el Streto de Mesina ofrìndoghe na tregua ai spanjołi e el só governo no'l vołeva serto na guera ofisiałe co ła Spanja),Micaela Mata, Institut Menorquí d'Estudis, Menorca británica: Pugna, pasividad y progreso, vol. 1 , 1994, p. 130. i ła ga tacada pezantemente cuando ła major parte dei gałeoni spanjołi i zera rivà a Capo Passero (łocałità che defati ła ghe ga dà el propio nome a ła bataja). Ła flota spanjoła ła zera costituìa da 26 nave da guera, do brułoti, cuatro canoniere, sete gałìe e numeroze nave onerarie. Eła ła navegava in òrdene sparso e ła conparsa de łe nave britàneghe no ła ze stà a'l prensipio parsepìa cofà un menaso, poiché ai comandanti no'l zera njancora noto l'ultimatum de ła Cuadruplise Aleansa.

La flota spanjoła ła se ga spartìa in do, łe nave pì picenine łe se ga dirizesto verso ła costa sisiłiana mentre łe pì grande łe ga afrontà łe nave inglezi 'pena st'altre łe se ga fate vanti. La HMS Canterbury co ła HMS Burford, ła HMS Argyle e cuatro altre nave inglezi łe ze stà destacà par darghe ła casa a'l primo grupo e łe ghe ne ga caturà na granda parte. St'altre drioman łe ze stà łasàe a l'àncora inte l'izoła de Minorca

I spanjołi i gaveva un nùmaro de nave scuazi conpanjo a cuełe inglezi, i cuałi i podeva contar so na major potensa e cuałità (21 nave da guera par un totałe de 1.400 canoni e 8.885 òmeni)Instituto de Historia y Cultura Naval (IHCN), Battalla de Cabo Passaro, 1718 , vol. 6, cap. X, p. 163. e, stando a łe diverse testimonianse (chi che'l ga zbarà el primo colpo de canon A ze restà na cuestion controversa) el ga subìo łe provocasion de łe ciurme britàneghe, cusì che'l ga dovesto deféndar e cuindi el ze stà costreto a conbater, nonostante no'l se catase in aseto da bataja (a cauza anca de l'asensa de vento ła sera prima inte'l mare aretuzeo): i inglezi, infati, i ga avùo zogo fàsiłe podendo tacar ùnjołe nave nemighe co pì nave a la volta:Revue française de science politique , Parigi, 1892, p. 444; Instituto de Historia y Cultura Naval (IHCN), Battalla de Cabo Passaro, 1718 , vol. 6, cap. X, p. 160. par fegurarse el zènare de bataja, A ze sufisiente métar in ciaro che l'amiraja ibèrega, ła Real San Felipe, l'è stà tacada da 7 nave nemighe contenporaneamente.Instituto de Historia y Cultura Naval (IHCN), Battalla de Cabo Passaro, 1718 , vol. 6, cap. X, pp 149-150. Ai spanjołi (par boca dei stesi ingleze) A se ga reconosesto corajo e na forsa de vołontà che ła dezbocava in desperasion, ma A se ghe ga renprovarà el mancà òrdene da bataja.

Racuante nave spanjołe łe ga sercà de scanpar, altre łe se ga ingiarà so łe rivee siracuzane.Micaela Mata, Institut Menorquí d'Estudis, Menorca británica: Pugna, pasividad y progreso, vol. 1 , 1994, p. 136. L'amiraja de'l comandante spanjoło, José Antonio de Gaztañeta, ła ga rezistìo fin a l'ùltemo (daspò sete ore de conbatimento, scumisià verso łe 11:00 de matina) e l'isteso amiragio el zera stà gravemente ferìo a na ganba: inte ła soła só nave A se ga avùo 200 morti, par un total de 2.400 pèrdite par i spanjołi, tra morti e ferìi, pì 3.600 prezonieri, mentre i inglezi i ga avùo 500 morti e ferìi.Gaston Bodart, Militär-historisches Kriegs-Lexikon, (1618-1905). Wien , 1908 pg. 176. A ze stà un dezastro enorme pa' ła Spanja, poiché in cuełe acue A ghe zera el nucleo prinsipałe de ła só flota.

La bataja ła gaveva intaresà na stra łarga feta de'l teritorio siracuzan: da Augusta, pasando par Siracuza e Avola, fin a ła ponta strema de ła Sisiłia orientałe e a'l canałe de Malta, se vedeva nave spanjołe destruzesto o inseguìe dai inglezi:El porto grando de Siracuza visto da uno dei pałasi stòreghi de Ortigia: el viseré Maffei el ga vardà da una de chełe fenestre ła desfata de l'Armada Espanola

I fondałi de'l siracuzan i custodise pluzori reperti bełici navałi. Inte'l 2012 el A ze stà individuà, tra Avola e Cassibile, a sirca 5 metri de fondità, el rełito de na nave e i so canoni (che i gaveva ła scrita "London") resałente a'l conflito bełico de'l 1718

8 gałeoni i zera stà bruzà inte ła spiagia de Avola, ancor prima che Byng el razonzeste el groso de'l ucleo a Capo Passero (17 gałeoni),Instituto de Historia y Cultura Naval (IHCN), Battalla de Cabo Passaro, 1718 , vol. 6, cap. X, p. 149. e racuanti dei ecuipagi spanjołi i gaveva trovà scanpo dezmontando a tera: i ga aprodà inte ła visinanse de l'omònema tonara, inte'l porto de l'apena costruìa sitadina iblea (séndo stada ła montana Avola antiga totalmente desfada da'l taremoto de'l 1693); tra cuesti ghe gera el vise-amirajo Stefano de Mari (50 tra morti e ferìi inte ła só nave), de orizeni zenovezi a'l servisio de Fiłipo V, che'l comandava ła Retrovardia, conponesta da 6 vasełi.

Ga afermà el viseré Maffei, che da ła só abitasion in Ortigia l'11 agosto el ga vedùo łe nave spanjołe bruzar, che i siracuzani i gaveva visto ła sera de'l 10 agosto e l'alba de'l zorno drio l'intiera flota de'l re Catòłego sfiłar davanti ai bałuardi aretuzei, po', n'ora daspò de'l łevar de'l sołe (cuindi segondo i siracuzani ła bataja ła ga scominsià asé prima de łe ore 11.00) i ga sentìo i primi zbari, non distanti da łori, e el gazabeo el ze ndà vanti par tuto el zorno (fin a'l 12 agosto i fisava ancora ciò che'l resta de ła flota ispànega bracada dai gałeoni d'Inghiltera).l renjo de Vitorio Amedeo II de Savoia inte l'izoła de Sisiłia, da l'ano 1713 a'l 1719 documenti rancurà e stanpà par órdene de ła maestà de'l Re d'Itałia Vitorio Emanuełe II, vol. 3, 1866, pp. 380-381.

Łe reasion L'amirajo ingleze el ze restà un paro de zorni in alto mar, poiché el gaveva da reparar sia i dani pì gravi a łe só nave che a cuełe dei nemighi, par parmétarghe a tuti de móvarse de łà. In cuełi franzenti Byng el ga resevùo el mesajo de'l só ofisiałe, el capitan George WaltonColui che, stando alle cronache spagnole, ha sparato il primo colpo, ad Avola., che'l ło informava de ła catura de altre nave spanjołe a'l łargo de ła sità aretuzea:

Byng el ze riusìo a remétar łe flote in stato de navegasion el 17 agosto e cueło steso zorno el ze rivà a'l porto de Siracuza;Instituto de Historia y Cultura Naval (IHCN), Battalla de Cabo Passaro, 1718 , vol. 6, cap. X, p. 155; Sir William Laird Clowes, Sir Clements Robert Markham, The Royal Navy: A History from the Earliest Times to the Present , 1996, p. 38. segondo altre cronaghe A zera invese el 19 agosto:

In sità i inglezi i ga sevità a reparar łe só nave. Inte'l fratenpo A se ga desidesto el destin dei prezonieri spanjołi: tanti de łori, co i propi gałeoni mal ciapài, entrài in aspro atejamento co i inglezi (a tal ponto che st'altri i ga deznuà i ofisiałi prezonieri) da Siracuza i zera stà mandà a'l porto de Mahón (postasion britànega in tera spanjoła), mentre l'amirajo in cao, José Antonio de Gaztañeta el ze stà menà via mar, co altri prezonieri de ła Real San Felipe (che tra l'altro ła ze saltà par aria na volta venjesta fora da'l porto aretuseo, copando 160 inglezi e 50 spanjołiInstituto de Historia y Cultura Naval (IHCN), Battalla de Cabo Passaro, 1718 , vol. 6, cap. X, pp. 155-156.), inte ła visina Augusta e cui rełasà soto promesa, vołesta da Byng, che costori no i toransa a conbáter par almanco cuatro mezi. Altri prezonieri ancora i zera restà inte ła sità aretuzea ma da cui i zera riusìi in calche modo a fuzir e i ze tornà a Pałermo, dove che se gaveva inbosołà i superstiti de ła bataja navałe siracuzana (sołe 2.600 òmeni so 10.100).

A Siracuza Byng el gaveva intaołà łe prime tratative diplomàteghe: el ghe ga scrivesto a'l marcheze de Lede, sercando de zustifegar el pałeze dełibarà ataco, co conseguente destrusion de l'intiera flota da conbatimento spanjoła, co parołe de ramarico e despiàser par cuanto ch'A zera capità, acuzando i spanjołi de èsar stà i primi agresori e de non considarar tałe ato come motivo de rotura dei boni raporti che ancora ghe jera tra łe do nasion che łe raprezentava. Po' el ga avùo un incontro co'l viseré piemonteze, Annibale Maffei. I do i ga ventiłà l'entrada in sensa de łe trupe inperiałi.Paul de Rapin-Thoyras, The History of England , vol. 5, 1747, p. 570.

L'intrapendensa de l'Inghiltera, che ła viołava cuanto stabiłìo in presedensa so l'Ałeansa, ła ga indinjà ancor prima de ła Spanja ła Fransa, La Sicilia nel 1718, p. 65 (Archivio di Stato di Torino a cura di Alberico Lo Faso di Serradifalco). ła cuała ła ga acuzà i inglezi de èsarse łasà sfuzir ła situasion de man e de aver ecedùo inte ła demostrasion de forsa, sacrifegando ła mediasion par i propi scopi parsonałi: che i gera cuełi par l'aponto de sopiantar definitivamente i spanjołi inte'l dominio dei mari:

Pì indulzente asà A ze stà ła reasion de l’inperador Carlo VI che’l ga spedìo a Bying na całoroza łétara de rengrasiamento, mentre st’altro el zera oncora stasionà, inte ła sità de Siracuza; inte ła misiva se ghe rendeva omazo par el presiozo ofrìo a ła cauza de ła Cuardruplise Ałeansa. L'inperador par zonta el ghe ga demostrà el só afeto a l’amirajo ingleze donándoghe insenbre a ła łétara anca un só retrato stra costozo contornà dadiamanti.Storia universale dal principio del mondo sino al presente scritta da una compagnia di letterati inglesi [...], 1791, p. 211.Ma l'aprovasion pì inportante par Byng ła ze stà cueła che ghe ga demostrà Só Maestà Britànega, Zorzi I d'Inghiltera,che el 23 agosto 1718 (l’isteso zorno che Byng el gera drìo momentaneamente łasar Siracuza par ndar verso Reggio dai soldài zarmàneghi) el ghe ga scrivesto na łétara in łengua franseze (intitołada Monsieur le Chavalier Byng) inte ła cuała mìa soło el ghe dava pien puzo pa’ła bataja che’l gaveva dovesto afrontar ma el se firmava come «vostro caro amigoPaul de Rapin-Thoyras, The History of England , vol. 5, 1747, p. 569.».

Byng el sarìa deventà par i pròsemi mezi ła fegura prinsipałe co ła cuała A conjava intarazir par venjir a cao de ła conplesa guera sisiłiana, e Siracuza ła sarìa restada stretamente łigada a łe só diretive, tanto che da alguni stòreghi eła ła ze stà definìa da chel momento fin vanti «tera inglezeArchivio storico veronese, 1883, p. 137.».