Bruce Springsteen, (Long Branch, 23 de setenbre 1949), el ze un cantante, ghitarista statunitense granfàto famozo e co gran nùmaro de fans in volta par el mondo.
«The Boss», come che'l ze senpre soranomenà, el ze uno dei artisti pì conosùi e raprezentadivi inte l'anbito de ła mùzega rock. Conpanjà par gran parte de ła só cariera da ła E Street Band, el ze deventà famozo soratuto par łe só coinvolzenti ezibision da'l vivo, razonzendo ła sima de ła popołarità intrà ła segonda metà dei ani setanta e el desenio sucesivo.
Fra i só àlbun de major suceso A se recorda Born to Run, Darkness on the Edge of Town, The River e Born in the U.S.A., łaori enblemateghi de ła so poetega che conta – co l'imediatesa de ła mùzega rock – ła cotidianità dei "ùltemi" d'America, inte'l solco de ła tradision dei cusìditi «storyteller», ofrindo un spacà de ła grandesa e de łe contradision de ła sosietà statunitense; co'l disco The Rising el ze intarvenjìo anca so ła trazedia dei atentati de l'11 setenbre 2001. Springsteen el ze conosùo anca par el só sostenjo a nùmaroze inisiative de carater sosiałe e par el só inzenjo a favor de'l zviłupo de'l só Stato d'orizene, el New Jersey. Inte i ani domiłe el ga partesipà ativamente al dibatito połìtego inte i Stati Unii, puzando łe canpanje presidensiałe de John Kerry e de Barack Obama.
In pì de cuarant'ani di cariera el ga vendesto 65 miłion de dischi inte'l só paeze e, daspò serte stime, suparzó 120 miłion inte'l mondo. El só łaor el ghe ga frutà un muciuo de reconosimenti, tra cui vinti Grammy, un Oscar, un Tony Award e el Kennedy Center Honor, che ghe ze stà atribuìo par el só contributo a ła difuzion de ła cultura dei Stati Unii inte'l mondo; el ze stà anca insinjìo ła medaja presidensiałe de ła łibartà, masima onorifisensa siviłe statunitense..
Biografia L'infansia e l'adołesensa Bruce Springsteen el ze nasesto a'l Monmouth Memorial Hospital de ła łocalità balnear de Long Branch, inte'l New Jersey, ma el ga pasà l'infansia e l'adołesensa inte ła visina Freehold, sitadina operaia de l'entrotera.. Só pare Douglas Frederick el gaveva asendese irlandeze e ołandeze, da cui el conjome a volte eroneamente considarà d'orìzene zudìa.. Só mare, Adele Ann Zirilli (o Zerilli), ła ze invese de orìzene itałiana, provenjente da na fameja emigrà inte i Stati Unii a ła fin de l'Otosento da Vico Equense, da łe bande de Napołi. in .El nome de ła fameja materna de Springsteen el ze indegà a volte come «Zirilli» e altre come «Zerilli». El nome famejar el jera in efeti Zerilli, ma el canbio de vocałe l'è stà probabilmente fruto de na trascrision zbałià dovùa a ła deformasion de pronunsia tra ła łengua itałiana e cheła ingleza, come de frecuente A ze avenjesto par i imigrào itałiani rezistrài a Ellis Island. El steso Springsteen l'a confermà in pì ocazion de aver orìzene itałiane (v. ). I Springsteen i gavea avesto altre do fie, Virginia (dita Ginny, nasùa inte el 1950) e Pamela (dita Pam, nasùa inte'l 1962), drioman atora e fotografa de suceso..
miniatura|Scurso de ła South Street a Freehold
Bruce el ga cresùo in una fameja de ła cusìdita working class che ła se catava de frente in condision econòmeghe precarie. El pare, veteran de ła segonda guera mondiałe, el canbiava de frecuente łaoro: in tenpi desconpanji el ze stà inpiegà cofà tasista, conduzente de autobus, operaio e vardia carceraria, el tuto alternà a parìodi de dezocupasion; ła mare ła gaveva invese un łaoro stàbiłe come segretaria in uno studio łegałe.. A cauza de łe dificoltà finansiarie, el nucleo famejar el ze stà costrenzesto a canbiar de frecuente ałozo: inisialmente Doug e Adele Springsteen i abitava so un picoło partamento inte'l cuartier de Jerseyville, ma a ła nasita de'l fio i se ga trasferìi al nùmaro 87 de Rundolph Street inte ła caza dei noni paterni;. inte'l 1954 può i se ga spostà in Institute Street e inte'l 1962, co A ze nasesta ła tersozénita Pam, a'l nùmaro 68 de South Street in una viłeta a do piani in afito;. par calche tenpo i ze stà ospitài dai noni materni, i Zirilli. El raporto de Bruce co'l pare el jera conflituałe, contradistinto da łonghi parìodi de siłensio intersài a béghe rùspie , el che el ze ndà a detrimento de l'armonia famejar.. Inte'l 1969 Doug Springsteen el ze emigrà infin in Całifornia co ła fameja par sercar łaor, ma el fio mazor – ormai grando – elze restà a vivar inte ła caza dei zenidori infinamente a cuando che no'l ze stà sfratà..
Bruce el ga frecuentà ła scòła prima a l'istituto de ła só parochia, ła St. Rose of Lima, intrà el 1955 e el 1963, par trasferirse drìoman a ła Freehold High School indove che'l s'a diplomà inte'l 1967... L'aprocio de'l tozo co ła scoła catòłega no l'è stà fàsiłe: poco propenso ad adeguarse a ła rizida disiplina inponesta de łe mùneghe, el ga vivesto chel parìodo co sofarensa rivando a izołarse dai só coetanei.
El primo incontro de Springsteen co ła mùzega l'è avenjesto co'l gavea sete ani, el 6 de setenbre 1956, col gaveva asistìo a ła prima séłebre ezibision de Elvis Presley all'Ed Sullivan Show, una de łe trazmision tełevizive pì popołare de l'época. Ancora puteło, Springsteen el ga desidesto che'l sarìa vołesto deventar come Elvis e a Nadałe l'a otenjesto in dono na ghitara zogàtoło de plàstega.. Do ani pì tardi só mare ła ga tołesto in afito Bruce un strumento vero, daspò ła promesa che'l tozo el gavarìa ciapà łesion; a cheł'età parò łe só man łe zera masa picenine e Springsteen el ga perdesto intarese presto de ła ghitara par dedicarse a'l baseball e ad altre atività.. Inte'l 1963 el ga conprà na ghitara acùstega doparada par ła cifra de 18 dołari, vadanjài grasie a picołi łaoreti inte'l cuartier, e el ga scominsià a ciapar łesion da un só cuzin che'l ghe ga insenjà i primi rudimenti.. El stra zòvane Sringsteen el ga scumisià cusì a pasar un mucio de tenpo serà in caza par sercar de mejorar ła só tècnega. Colpìa da l'inpenjo de só fiòło, inte'l Nadałe de'l 1964 só mare ghe ga regałà na ghitara ełètreca Kent e un anplifegador: ła strumentasion ła zera costà 60 dołari che só mare ła se gaveva fata inprestar e che ła ga restituìo co regołari rate mensiłi. Ła ghitara, a cui Springsteen el ga dedicà drìoman ła canson The Wish, ła ga verzesto novi orizonti muzegałi a'l tozo che'l ga tacà intarazir majormente co'l mondo esterno..
Da adołesente Springsteen el ze stà influensà da mùzega trazmetesta de łe stasion radiofòneghe de New York e Filadelfia,. restando asé colpìo da'l rock e in partegołar dai esponenti de ła British invasion, cuałi i Animals, i Beatles, i Rolling Stones e i Who.. Inazonta, inte'l 1961 el ga asistìo a na ezibision de Chubby Checker ad Atlantic City. El primo brano rock che Springsteen ga inparà a sonar co ła só nova ghitara el ze stà Twist and Shout dei Isley Brothers: ła canson ła ze stà sonada da'l cantaudor par tuta ła só cariera come «bis» in coa dei só conserti.
I primi grupi miniatura|sinistra|L'ingreso de'l Cafe Wha? inte'l Greenwich Village a New York
Inte'l 1965 el cuindezene Bruce Springsteen el zera stà ameso come ghitarista rìtmego inte i The Rougues, un grupo de tozi de Freehold co i cuałi el ga ezordìo durando na festa da bało par adołesenti. Drìoman el ze entrà far parte dei The Castiles, n'altro grupo de stra zòvani co a cao el só conpanjo de scòła George Theiss, el cui repartorio el zera bazà so'l stiłe muzegałe dei grupi inglezi che i jera drìo scumisiar afermarse anca inte i Stati Unii. I tozi i ga catà un juto inte el trentadoene Gordon "Tex" Vinyard, che'l łi ga resevesti inte ła só caza e el se ga proponesto cofà só mentore riusindo a procurar a'l novo grupo calche ingagio inte łe feste studentesche. I Castiles par zonta i gaveva ciapà parte a serte conpetision intrà grupi amatoriałi: l'è sta durante una de ste ùlteme che Springsteen el ga incontrà Steven Van Zandt, un ghitarista poco pì zòvane de eło che drìoman el ze devenjesto dei só prensipałi cołaboradori uno dei so mejo amighi.
El baterista Bart Haynes, finìa ła scòła, se ga rołà inte i Marines e inte'l 1967 el ze restà copà in conbatimento in Vietnam: 'sto epizodio el ga senjà ła vita de'l zòvane Springsteen e de cua A ze scaturìo el só intarese par ła vita dei reduzi, ai cuałi, drìoman, el ga dedegà tanto inpenjo anca soto el profiło econòmego. Inpetìo par ła vizita de łeva, Springsteen el ze stà scartà evitando cusì el rołamento. Inte l'istà de'l 1968 i Castiles i se ga desfà sìben i fuse riusìi a conseguir inte'l fratenpo na discreta notorietà: l'ano presedente el grupo el gaveva tenjùo alguni spetacołi a'l Cafe Wha? de New York e el gavea rejistrà do brani, That's What You Get e Baby I (entranbi a firma Springsteen-Theiss), par un 45 zii che anpò no'l ze stà mai publegà. Springsteen intanto el ga intraprendesto i studi univarsitari a l'Ocean County Community College, restando iscrito par sirca un ano e mezo. Co to do tozi conosùi a'l campus el ga formà i Earth, un power trio so'l modeło dei Cream e dei Experience de Jimi Hendrix...
So i scominsi del 1969 Springsteen el ga tacà frecuentar Asbury Park, łocałità de viłegiatura del Jersey Shore conosùa par ła só vita noturna: uno dei łocałi pì famozi de ła sità el jera l'Upstage Club che, dopo l'orario de seràda, el restava a dispozision dei muzicisti par inprovizasion e jam session. Springsteen, che'l gaveva abandonà ła ghitara Kent par na Gibson Les Paul, el ga strenzesto presto amicisia co do frecuendatori abituałi de'l łocałe, el baterista Vini Lopez e l'organista Danny Federici, fondando insenbre a łori un grupo che'l ga ciapà el nome de Child.. El grupo, che poco dopo el ga canbià nome in Steel Mill («asiałaria»), el ga fato créser in prèsa ła propia popołarità grasie a'l contributo de Carl "Tinker" West, un costrutor de tòłe da surf che'l ze devenjesto el só manager. Inte 'l 1970 i Steel Mill, de cui Springsteen el jera el frontman e el prensipałe conpozidor, el sonava in Całifornia a'l Matrix de Berkeley, un łocałe hippie de propietà de Marty Balin, el cantante dei Jefferson Airplane;. l'inprezario Bill Graham ghe ga oferto a łori anca un contrato discogràfego, ma Springsteen e soci i ga refudà. El grupo, che inte'l fratenpo el gaveva zontà a l'orgànego Steven Van Zandt a'l baso e po el cantante Robbin Thompson, el ze restà in atività fin a'l 1971 co Springsteen el ga desfà el sodałisio...
El muzicista el zera intensionà a formar un novo grupo, na formasion zlargà che ła sorpasase el rock ghitarìstego dei Steel Mill in favor de un repartorio insentrà so łe só conpozision e so un zènare pì visin a Van Morrison, cantaudor irlandeze de'l cuało el apresava el stiłe conotà da na sintezi de rock, blues, jazz e gospel.. Fratanto Springsteen e soci i sèitava sonar inte i łocałi del Jersey Shore e inte'l marso de'l 1971 i ga verzesto un conserto par ła Allman Brothers Band.. In cuełi mezi ga ciapà forma un cołetivo numarozo conosùo cofà Dr. Zoom and the Sonic Boom, che'l ga senjà el pasagio da l'heavy metal dei Steel Mill a łe sonorità che ga rendùo séłebre Springsteen drìoman;. inte l'isteso parìodo el zòvane el se ga ezibìo anca in altri grupi de Asbury Park che ga avùo vita breve: tra cueste A se anovera ła Sundance Blues Band, guidà da Van Zandt co Southside Johnny a l'armònega, Garry Tallent a'l baso, Vini Lopez a ła bataria e Joe Hagstrom a ła ghitara, presto sostituìo dal medèmo Springsteen...
miniatura|El łongomar de Asbury Park
Co i Sonic Boom come nucleo inisiałe, el muzicista el ze riusìo a formar un grupo pì grando, componùo da dieze ełementi conpanjài da na sesion de fiati e da un coro femenìn, co "Tinker" West come manager. Ła formasion, prima pìtosto eterozenea, drìoman ła se ga stabiłizà intorno a un cuinteto conprendente el cao (leader), Tallent, Van Zandt, Lopez e el tastierista David Sancious. El novo grupo el ga ezordìo el 10 de łujo 1971 co'l nome de Bruce Springsteen Band e el ze restà, intrà alterne vicende, fin a l'apriłe sucesivo sensa parò eguałiàr i rezultadi dei Steel Mill..