Njaruanda er eit bantuspråk i nigerkongo-familien som primært blir snakka i Rwanda, der det er eit offisielt språk, og dessutan i sørlege Uganda og tilgrensande område av Den demokratiske republikken Kongo. Njaruanda er innbyrdes forståeleg med rundi, som blir snakka i Burundi.
I likskap med dei fleste andre språk i Afrika sør for Sahara er njaruanda eit tonespråk. I likskap med andre bantuspråk er det eit agglutinerande språk og har eit nominalklassesystem.
Morfologi
Substantiv
Njaruanda har, som alle bantuspråk, eit system med substantivklassar, der kvart substantiv høyrer til to klassar, ein for eintalsforma og ein for fleirtalsforma. Klassetilordninga for dei ulike substantiva er avhengig av tydinga til ordet, og går fram av prefikset, der kvart ord i same klasse har same prefiks. Prefiksa varierer også med grammatisk funksjon, som vist i tabellen. Njaruanda har 16 ulike substantivklassar.
Klasse Prefiks Skildring Tal Døme Omsetjing Adjektiv Subjekt Objekt Possessor Demonstrativ 1 umu-, umw- menneske sg umuntu, umwarimu mu- n-, u-, a- -n-, -ku-, -mu- wa uyu 2 aba-, ab- pl abantu, abarimu ba- tu-, mu-, ba- -tu-, -ba-, -ba- ba aba 3 umu-, umw- tre, buskar og lange ting sg umusozi, umwotsi mu- u- -wu- wa uyu 4 imi-, imy- pl imisozi, imyotsi mi- i- -yi- ya iyi 5 i-, iri- mengdeord, kroppsdelar, væske sg ifaranga, iryinyo ri- ri- -ri- rya iri 6 ama-, am- pl amafaranga, amenyo ma- a- -ya- ya aya 7 iki-, icy-, igi- generelle nemningar, store ting sg ikintu, icyaha, igitabo ki- ki- -ki- cya iki 8 ibi-, ibi- pl ibintu, ibyaha, ibitabo bi- bi- -bi- bya ibi 9 i-, in-, inz- visse plantar, dyr, og husgeråd sg ifi, inka, inzoga n- i- -yi- ya iyi 10 pl n- zi- -zi- za izi 11 uru-, urw- blandingskategori sg urugi, urwego ru- ru- -ru- rwa uru 12 aka-, ak-, aga- diminutivformer av andre substantiv sg akantu, akitso, agacupa ka- ka- -ka- ka aka 13 utu-, utw-, udu- pl utuntu, utwitso, uducupa tu- tu- -tu- twa utu 14 ubu-, ubw- abstrakte substantiv, kvalitet, tilstand n/a ubuntu, ubwana bu- bu- -bu- bwa ubu 15 uku-, ukw-, ugu- handlingssubst., verbalnomen, gerundium n/a ukuntu, ukwezwa, ugukiranuka ku- ku- -ku- kwa uku 16 aha-, ah- stader n/a ahantu, ahirengeye ha- ha- -ha- ha aha
Kjelder
Bakgrunnsstoff Kinyarwanda.net Njaruanda–engelsk ordbok og grammatikk Kinyarwanda phonology case study frå University of Texas PanAfrican si lokaliseringsside for njaruanda og rundi Kinyarwanda–English Dictionary by Betty Ellen Cox
Kategori:Bantuspråk Kategori:Språk i Kongo Kategori:Språk i Rwanda Kategori:Språk i Uganda Kategori:Tonespråk Kategori:Einskildspråk
Kategori:Opphavleg omsett med Apertium