Wisła (tysk: Weichsel; tsjekkisk: Visla; latin: Vistula) er den lengste elva i Polen med ei lengd på 1047 km. Ho drenerer eit område på 194 424 km², der 168 699 km² ligg i Polen (over halvparten av landarealet til landet) Polsk statistisk byrå.

Wisła har kjelda si sør i landet, ved Barania Góra (1220 moh) i Dei schlesiske Beskidane (vest i Karpatane). Utgangspunktet hennar vert rekna som staden der elvane Kvite Vesle Wisła (Biała Wisełka) og Svarte Vesle Wisła (Czarna Wisełka) renn saman. Ho renn så over dei store polske slettene og gjennom fleire store polske byar, inkludert Krakow, Sandomierz, Warszawa, Płock, Włocławek, Toruń, Bydgoszcz, Świecie, Grudziądz, Tczew og Gdańsk. Med eit elvedelta og fleire greiner (Leniwka, Przekop, Śmiała Wisła, Martwa Wisła, Nogat og Szkarpawa) munnar ho ut i Wisłalagunen eller direkte ut i Gdańskbukta i Austersjøen.

Historie

Det er ikkje kjend om rota til namnet Vistula er indoeuropeisk eller urindoeuropeisk. Endingar som -ila og -ula vart nytta i mange indoeuropeiske språkgrupper, som germansk og latinsk, noko som gjer det vanskeleg å fastsette opphavet til namnet. Namnet vart først nytta av Plinius den eldre i år 77 e.Kr i Naturalis Historia. Han nyttar namnet Vistula (4.52, 4.89) og den alternative forma Vistillus (3.06). Vistula rann ut i Mare Suebicum, som vi kjenner som Austersjøen. Frå dei forskjellige kjeldene kan ein kome fram til at svebarar og burgundarar heldt til vest for deltaet, og at det austgermanske gotarane og føregjengarane deira, Oksywie-kulturen, heldt til ved sjølve deltaet. Områda aust for Wisła var busett av baltisktalande folkegrupper som galindarar, sudovarar og prøyssiske folk.

mini|venstre|Wisładalen aust for Toruń Ein veit derimot lite om desse folkegruppene i området..

Klaudios Ptolemaios skriv òg om folkegruppene rundt Wisła, som han ser på som grensa mellom Germania og Sarmatia. Han nyttar den greske stavinga Ouistoula. Andre forfattarar i antikken nyttar forma Istula. Pomponius Mela refererer til Visula (Bok 3) og Ammianus Marcellinus til Bisula (Bok 22), begge manglar bokstaven t. Jordanes (Getica 5 & 17), nyttar forma Viscla. Det anglosaksiske diktet «Widsith» referer til elva som Wistla.

Wisła var tidlegare knytt til elva Dnepr og dermed til Svartehavet. Vassvegen Austersjøen-Wisła-Dnepr-Svartehavet var ein av dei viktigaste gamle handelsrutene, Ravvegen, der rav og andre varer vart ført frå Nord-Europa til Hellas, Asia, Egypt og andre stader.

I fleire hundreår var elva i Tyskland og landa rundt kjend under det tyske namnet Weichsel (i tyske dokument i mellomalderen òg skrive Wissel og Wixel). Den siste istida i Nord-Europa, som enda i rundt 10 000 f.Kr. vert kalla Weichsel-istida. Russarane kalla Polen Wisła-provinsen under tsarstyret på 1800-talet.

Skipsfart mini|Kart over Wisła Wisła er framkommeleg, men store delar av ho møter ikkje krava til moderne innanlands skipsfart. Frå Austersjøen til Bydgoszcz (der Bydgoszczkanalen munnar ut i elva) kan mellomstore fartøy av CEMT klasse II ta seg opp Wisła. Vidare oppover er ho for grunn til at elvelektarar kan gå.

Oppfor Warszawa vart det starta eit prosjekt for å auke kapasiteten i elva ved å bygge fleire sluser i Krakow-området. Dette prosjektet vart ikkje heldt fram vidare nedover elva, så det er framleis vanskeleg å ta seg fram i elva. Om ein restaurerer aust-vest-vegen via Narew - Bug - Mukhavets - Pripjat - Dnepr kan Wisła igjen verte ein viktig vassveg i framtida.

Byar og sideelvar

+ Wisła By Sideelv MerknadWisłaKjeldeUstrońSkoczówBrennicaStrumieńKrajkaGoczałkowice-ZdrójCzechowice-DziedziceBiała-WisełkaBrzeszczeWisła, SołaOświęcimSołaZatorSkawaSkawinaSkawinkaKrakówSanka, Rudawa, Prądnik, Dłubnia, Wilgastort sett kanaliserte elvarNiepołomiceNowe BrzeskoNowy KorczynNidaSzczucinPołaniecCzarnaBaranów SandomierskiBabolówkaTarnobrzegSandomierzKoprzywianka, TrzesniówkaZawichostAnnopolSannaJózefów nad WisłąSolec nad WisłąKazimierz DolnyBystraPuławyKurówkaDęblinWieprzMagnuszewWilgaWilgaGóra KalwariaCzarnaKarczewOtwock, JózefówŚwiderKonstancin-JeziornaJeziorkaWarszawaŻerańkanalenfleire andre mindre elvarŁomiankiLegionowoModlinNarewZakroczymCzerwińsk nad WisłąWyszogródBzuraPłockSłupianka, Rosica, Brzeźnica, Skrwa Lewa, Skrwa PrawaDobrzyń nad WisłąWłocławekZgłowiączkaNieszawaMieńCiechocinekToruńDrwęca, BachaSolec KujawskiBydgoszczBrdakanalisertChełmnoŚwiecieWdaGrudziądzNoweGniewWierzyca

Nær Kwidzyń er Wisła delt i to greiner som utgjer elvedeltaet:

Nogat Leniwka By Sideelvar Merknad By Sideelvar Merknad Sztum Tczew Malbork Gdańsk Motława, Radunia, Potok Oliwski i byen deler elva seg i fleire greiner som munnar ut i Austersjøen forskjellige stader. Hovudgreina munnar ut i sjøen ved Westerplatte Elbląg Elbląg like før ho munnar ut i Wisłabukta

Sideelvar frå høgre mini|Morskie Oko, Kvite Dunajec mini|Kraków mini|Warszawa mini|Grudziadz mini|Malbork mini|Gdańsk

Sideelvra til høgre med ein nærliggande by Brennica - Skoczów Iłownica Biała - Czechowice-Dziedzice Soła Skawa - Zator Skawinka - Skawina Wilga - Kraków Drwinka Raba Gróbka Uszwica Kisielina Dunajec Breń Brnik Wisłoka Babulówka - Baranów Sandomierski Trzesniówka - Sandomierz Łęg - Sandomierz San Sanna - Annopol Wyżnica - Józefów Chodelka Bystra - Kazimierz Dolny Kurówka - Puławy Wieprz - Deblin Okrzejka Promnik Wilga - Wilga Świder - Otwock, Józefow Kanał Żerański - Warszawa Narew - Nowy Dwór Mazowiecki Mołtawa Słupianka - Płock Rosica - Płock Brzeźnica - Płock Skrwa Prawa - Płock Mień - Nieszawa Drwęca - Toruń Bacha - Toruń Struga Osa - Grudziądz Liwa

Sideelvar frå venstre Sideelvar frå venstre med ein nærliggande by Krajka - Strumień Pszczynka Gostynia Przemsza - Chełmek Chech Rudno Sanka - Kraków Rudawa - Kraków Prądnik - Kraków Dłubnia - Kraków Roporek - Nowe Brzesko Szreniawa Nidzica Nida - Nowy Korczyn Strumień Czarna - Połaniec Koprzywianka - Sandomierz Opatówka Kamienna Krępianka - Solec nad Wisłą Iłżanka Zwoleńka Plewka - Janowiec Zagożdzonka - Kozienice Radomka Pilica - Warka Czarna - Góra Kalwaria Jeziorka - Konstancin-Jeziorna Bzura - Wyszogród Skrwa Lewa - Płock Zgłowiączka - Włocławek Tążyna Zielona Brda - Bydgoszcz Wda - Świecie Wierzyca - Gniew Motława - Gdańsk Radunia - Gdańsk

Sjå òg

Elvar i Polen Polsk geografi Wisłalagunen Wisłaneset

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Vistula River» frå , den 15. mai 2008. oppgav desse kjeldene:

Kategori:Elvar i Polen