Boliviapiggstjert (Cranioleuca henricae) er ein sårbar fugleart i omnfuglfamilien Furnariidae. Han er endemisk for Bolivia.
Taksonomi og systematikk
Boliviapiggstjerten vart oppdaga i 1993 nær byen Inquisivi i departementet La Paz, 2760 moh., og vart formelt skildra i 1997. Maijer og Fjeldså rekna med at han høyrde til ei gruppe nærståande artar innanfor slekta Cranioleuca. Seinare fylogenetiske undersøkingar har stadfesta at boliviapiggstjerten er nært i slekt med fire andre piggstjertar i denne slekta. Desse totalt fem artane har i stor grad avgrensa og avløysande utbreiing i ulike delar av Sør-Amerika, noko som gjev eit bilete av ei slektsgruppe som har utvikla seg i geografisk åtskilde område. Slekta Cranioleuca omfattar 20 små, insektetande piggstjertar der dei fleste er knytte til skog og kratt i høglandet og fjellområda i Mellom- og Sør-Amerika. Eit fåtal artar har lågtliggande habitat, t.d. i Amazonasbekkenet eller langs sideelver til Amazonaselva (slik som C. vulpecula).
Boliviapiggstjerten er monotypisk, det vil seie at arten ikkje er delt inn i underartar.
Skildring
Boliviapiggstjerten er 14,5 til 15 cm lang. Kjønna har lik fjørdrakt. Vaksne individ har ei kvit augnebrynstripe og skittenkvite tyglar (området mellom nebb og auge) med svarte tuppar i eit elles lysegrått ansikt. Issen er raudbrun, med gulbrune og grå flekker på fremre del av issen. Nakken og ryggen er lys brunleg-olivengrøne, overgumpen er gulbrun-olivengrøn, og dei øvre haledekkfjørene er kanelbrune. Halen er raudbrun med eit svakt mørkt skjer på det inste fjørparet. Vengene er raudbrune med gråbrune indre faner på dei store vengdekkfjørene (primærdekkfjørene) og mørkebrune tuppar på svingfjørene. Hakepartiet og øvre del av strupen er skittenkvite, medan resten av undersida er lys grågrøn med eit svakt gulbrunt skjer. Irisen er varmbrun, nebbet er rosa med ein mørk tupp på undernebbet, og beina og føtene er olivengule eller olivengrøne. Eit individ trudd å vere ungfugl hadde isse i same farge som ryggen hos vaksne fuglar, og dessutan ei mindre tydeleg augnebrynstripe.
Utbreiing og habitat
Boliviapiggstjerten finst berre i nokre få dalføre i austskråninga av dei nordlege og sentrale delane av dei bolivianske Andesfjella. Det ligg føre dokumenterte funn og observasjonar frå nokre få stader i departementa La Paz og Cochabamba. Arten lever i lauvfellande skog, nokre gonger med søylekaktus og låge buskar, og til tider med epifyttiske lågartar og Tillandsia-plantar på trea. Han er kjend for å førekomme i høgder mellom 1600 og 2300 meter over havnivå, og kan kanskje finnast så høgt som 3300 moh.
Åtferd
Boliviapiggstjerten lever av leddyr, men detaljar om kosthaldet manglar. I hekkesesongen ser det ut til at han søkjer føde parvis, medan han utanom hekkesesongen slår seg saman med blanda flokkar av ulike artar. Han søkjer vanlegvis føde i dei nedre delane av skogen, mellom 1 og 4 meter over bakken, der han plukkar byttedyr frå bork og lauvverk.
Boliviapiggstjertens «korte song» er «ein livleg serie som akselererer og fell i tonehøgd; han varer frå 1 til 2,5 sekund, sjeldan opptil 3,8 sekund». Hans «lange song» er ein «uregelmessig og rask serie ... som varer frå 3,5 til 13,5 sekund. Dei fleste songane svingar opp og ned i tonehøgd, men har ein generell tendens til å falle». Varselropa består av «enkelte tonar, doble eller triple tonar, eller ein kort, skurrande lyd».
Status
Verdas naturvernunion, IUCN, klassifiserte opphavleg boliviapiggstjerten som sterkt trua (Endangered), men har sidan 2019 vurdert han som sårbar (Vulnerable). Han «har eit avgrensa utbreiingsområde der mengda og kvaliteten på eigna leveområde er minkande. Bestanden er svært liten. Arten førekjem i to skilde delbestandar, men statusen til den eine av desse er uklar. Arten kan i framtida komme til å hamne i ein meir alvorleg trusselkategori.» Ei rekkje prosessar truar arten: avskoging, omgjering av skog til eukalyptusplantasjar og beitemark, brann, jordskred og klimaendringar bidreg til – eller kan bidra til – tilbakegangen.
Kjelder
Denne artikkelen byggjer på «Bolivian spinetail» frå , den 7. oktober 2026
Referansar
Bakgrunnsstoff
Kategori:Omnfuglfamilien Kategori:Fuglar i Bolivia