Nobelprisen i litteratur er ein litteraturpris som blir delt ut årleg til éin forfattar som har stått for eit eineståande forfattarskap.

Prisen blir tildelt av ein femmannskomité frå Svenska Akademien, eit råd av respekterte svenske språkfolk som sit på livstid. Dei fleste medlemmene i akademiet er menn, dei fleste over 70 år, og dette har òg prega komitéen, slik at valet deira av vinnarar kan vera noko konservativt.

Kritikk Sidan tildelinga tok til i 1901 har dei fleste prisvinnarane vore europeiske mannlege forfattarar. I dei første åra er dette lett å forstå; det var stort sett berre desse som skreiv og gav ut bøker innan den litteraturtradisjonen komitéen vurderte. Men den same skeivdelinga fortsette også etter at slik litteratur skriven av kvinner og ikkje-europearar blei tilgjengeleg.

Kvinnene som har fått nobelprisen frå 1901 til no er Selma Lagerlöf, Grazia Deledda, Sigrid Undset, Pearl S. Buck, Gabriela Mistral, Nelly Sachs, Nadine Gordimer, Toni Morrison, Wislawa Szymborska, Elfriede Jelinek, Doris Lessing, Herta Müller og Olga Tokarczuk. Resten er menn.

Den første afrikanaren, Wole Soyinka, fekk prisen i 1986, medan den første svarte kvinna som fekk han var Toni Morrison i 1993. På den andre sida gjekk prisen til ei kvinne, Selma Lagerlöf, allereie i 1909, og den første ikkje-europearen, indiske Rabindranath Tagore, i 1913. Ein har prøvd å retta på ulikskapen i dei seinare åra, men hundre års tradisjon kan vera vanskeleg å venda.

Nobelprisen i litteratur er òg blitt kritisert for ikkje å ha plukka ut forfattarar som seinare er blitt rekna som særs viktige innan verdslitteraturen, til dømes Anna Akhmatova, Jorge Amado, Jorge Luis Borges, Bertolt Brecht, Anton Tsjekhov, Joseph Conrad, Robert Frost, Graham Greene, Aldous Huxley, Henrik Ibsen, James Joyce, Franz Kafka, D.H. Lawrence, William Somerset Maugham, Alberto Moravia, Robert Musil, Vladimir Nabokov, George Orwell, Fernando Pessoa, Ezra Pound, Marcel Proust, J.D. Salinger, Leo Tolstoj, Marina Tsvetajeva, Mark Twain, Tennessee Williams og Virginia Woolf.

Vinnarar av Nobelprisen i litteratur 1900-åra + Nobelprisen i litteratur i 1900-åraÅrNamnLand 1901 Sully Prudhomme Frankrike 1902 Theodor Mommsen Tyskland 1903 Bjørnstjerne Bjørnson Noreg 1904 Frédéric Mistral Frankrike José Echegaray y Eizaguirre Spania 1905 Henryk Sienkiewicz Polen 1906 Giosuè Carducci Italia 1907 Rudyard Kipling Storbritannia 1908 Rudolf Christoph Eucken Tyskland 1909 Selma Lagerlöf Sverige

1910-åra + Nobelprisen i litteratur i 1910-åraÅrNamnLand 1910 Paul Johann Ludwig Heyse Tyskland 1911 Maurice Maeterlinck Belgia 1912 Gerhart Hauptmann Tyskland 1913 Rabindranath Tagore India 1915 Romain Rolland Frankrike 1916 Carl Gustaf Verner von Heidenstam Sverige 1917 Karl Adolph Gjellerup Danmark Henrik Pontoppidan Danmark 1919 Carl Spitteler Sveits

1920-åra + Nobelprisen i litteratur i 1920-åra ÅrNamnLand 1920 Knut Hamsun Noreg 1921 Anatole France Frankrike 1922 Jacinto Benavente Spania 1923 William Butler Yeats Irland 1924 Władysław Reymont Polen 1925 George Bernard Shaw Irland 1926 Grazia Deledda Italia 1927 Henri Bergson Frankrike 1928 Sigrid Undset Noreg 1929 Thomas Mann Tyskland

1930-åra + Nobelprisen i litteratur i 1930-åra ÅrNamnLand 1930 Sinclair Lewis USA 1931 Erik Axel Karlfeldt Sverige 1932 John Galsworthy Storbritannia 1933 Ivan Alekseyevich Bunin Russland 1934 Luigi Pirandello Italia 1936 Eugene O'Neill USA 1937 Roger Martin du Gard Frankrike 1938 Pearl S. Buck USA 1939 Frans Eemil Sillanpää Finland

1940-åra + Nobelprisen i litteratur i 1940-åra ÅrNamnLand 1944 Johannes Vilhelm Jensen Danmark 1945 Gabriela Mistral Chile 1946 Hermann Hesse Sveits 1947 André Gide Frankrike 1948 T. S. Eliot USA/Storbritannia 1949 William Faulkner USA

1950-åra + Nobelprisen i litteratur i 1950-åra ÅrNamnLand 1950 Bertrand Russell Storbritannia 1951 Pär Lagerkvist Sverige 1952 François Mauriac Frankrike 1953 Winston Churchill Storbritannia 1954 Ernest Hemingway USA 1955 Halldór Laxness Island 1956 Juan Ramón Jiménez Spania 1957 Albert Camus Frankrike 1958 Boris Pasternak (Борис Леонидович Пастернак; avslo) Russland 1959 Salvatore Quasimodo Italia

1960-åra + Nobelprisen i litteratur i 1960-åra ÅrNamnLand 1960 Saint-John Perse Frankrike 1961 Ivo Andrić Jugoslavia 1962 John Steinbeck USA 1963 Giorgos Seferis Hellas 1964 Jean-Paul Sartre (avslo) Frankrike 1965 Mikhail Sjolokhov (Михаил Александрович Шолохов) Russland 1966 Samuel Josef Agnon Israel Nelly Sachs Tyskland 1967 Miguel Ángel Asturias Guatemala 1968 Yasunari Kawabata Japan 1969 Samuel Beckett Irland

1970-åra + Nobelprisen i litteratur i 1970-åra ÅrNamnLand 1970 Aleksandr Solzjenitsyn Russland 1971 Pablo Neruda Chile 1972 Heinrich Böll Tyskland 1973 Patrick White Australia 1974 Eyvind Johnson Sverige Harry Martinson Sverige 1975 Eugenio Montale Italia 1976 Saul Bellow Canada/USA 1977 Vicente Aleixandre Spania 1978 Isaac Bashevis Singer USA 1979 Odysseas Elytis Hellas

1980-åra + Nobelprisen i litteratur i 1980-åra ÅrNamnLand 1980 Czesław Miłosz Polen/USA 1981 Elias Canetti Storbritannia 1982 Gabriel García Márquez Colombia 1983 William Golding Storbritannia 1984 Jaroslav Seifert Tsjekkoslovakia 1985 Claude Simon Frankrike 1986 Wole Soyinka Nigeria 1987 Joseph Brodsky Russland-USA 1988 Naguib Mahfouz Egypt 1989 Camilo José Cela Spania

1990-åra + Nobelprisen i litteratur i 1990-åra ÅrNamnLand 1990 Octavio Paz Mexico 1991 Nadine Gordimer Sør-Afrika 1992 Derek Walcott St. Lucia 1993 Toni Morrison USA 1994 Kenzaburō Ōe (大江 健三郎) Japan 1995 Seamus Heaney Irland 1996 Wisława Szymborska Polen 1997 Dario Fo Italia 1998 José Saramago Portugal 1999 Günter Grass Tyskland

2000-åra + Nobelprisen i litteratur i 2000-åra ÅrNamnLand 2000 Gao Xingjian (高行健) Frankrike 2001 V.S. Naipaul Storbritannia 2002 Imre Kertész Ungarn 2003 J.M. Coetzee Sør-Afrika 2004 Elfriede Jelinek Austerrike 2005 Harold Pinter Storbritannia 2006 Orhan Pamuk Tyrkia 2007 Doris Lessing Storbritannia 2008 Jean-Marie Gustave Le Clézio Frankrike 2009 Herta Müller Tyskland/Romania

2010-åra + Nobelprisen i litteratur i 2010-åra ÅrNamnLand 2010 Mario Vargas Llosa Peru 2011 Tomas Tranströmer Sverige 2012 Mo Yan Kina 2013 Alice Munro Canada 2014 Patrick Modiano Frankrike2015Svetlana AleksijevitsjKviterussland2016Bob DylanUSA2017Kazuo IshiguroStorbritannia/Japan2018Olga TokarczukPolen2019Peter HandkeAusterrike

2020-åra + Nobelprisen i litteratur i 2020-åraÅrNamnLand 2020 Louise Glück USA 2021 Abdulrazak Gurnah Storbritannia 2022 Annie Ernaux Frankrike 2023 Jon Fosse Noreg 2024 Han Kang Sør-Korea 2025 László Krasznahorkai Ungarn 2026 Anne Carson Canada

Bakgrunnsstoff Nobelprisvinnarar ved nobel.se

Kategori:Nobelprisen Kategori:Litteratur Kategori:Litteraturprisar Kategori:Skipingar i 1901