Pemonar er eit amerikansk urfolk som lever i Venezuela, Brasil og Guyana. Pemon-folket er delt inn i tre hovudgrupper med kvar sine dialektar og tradisjonar: arekuna, kamarakoto og taurepang. Pemon er eit karibspråk som hovudsakleg blir tala i Venezuela, særleg i Gran Sabana i delstaten Bolívar.

Historie og busetnader

Pemon-folket kom i kontakt med europearar på 1700-talet, og mange vart kristna gjennom misjonsverksemd. Samfunnet deira byggjer på handel og er tradisjonelt prega av stor grad av likskap og desentralisert organisering. I Venezuela har inntekter frå oljeverksemda finansiert ulike lokalsamfunnsprosjekt, samstundes som økoturisme har blitt ei viktig næring.

I Venezuela bur pemonane hovudsakleg i Gran Sabana, eit høglandsområde med store grassletter og karakteristiske tepuiar innanfor delstaten Bolívar. Etter folketeljinga i 2011 var 30 148 pemonarar busette i Venezuela.

I Brasil bur pemonar nær grensene mot Venezuela og Guyana, mellom anna i dei verna urfolksområda São Marcos og Raposa Serra do Sol. I 2014 vart folketalet i Brasil rekna til om lag 800 personar. Eit fåtal lever i tilgrensande område av Guyana.

Levesett

Språket og kulturen til pemon-folket har blitt sterkt påverka av turisme og samfunnsutviklinga kring Canaima. Mange pemonar arbeider i hotell- og reiselivsnæringa, noko som har ført til store kulturelle endringar. Dei fleste høyrer i dag til den katolske kyrkja, og mange har teke i bruk spansk som daglegspråk. Samstundes held enkelte tradisjonelle sjamanar fram med å utøve den opphavlege religionen, særleg i samband med læking og tradisjonell medisin.

Mytologi

Pemon-folket har ein rik mytologisk tradisjon som i dag delvis er fletta saman med den kristne trua deira. I mytologien bur gudane på dei flate tepuiane, som blir rekna som heilage og utilgjengelege for levande menneske. Tepuiane er òg bustad for forfedreåndene, kalla mawari.

Viktige segner fortel om opphavet til sola og månen, om korleis tepuiane vart skapte, og om skaparen Makunaíma. Han blir skildra anten som ein einskild helt eller som ei gruppe brør, søner av solguden Wei og ei kvinne forma av leire.

Kueka-steinen

I 1999 fekk den tyske kunstnaren Wolfgang Kraker von Schwarzenfeld frakta den om lag 35 tonn tunge Kueka-steinen frå Canaima nasjonalpark til Berlin som del av kunstprosjektet Global Stone. For pemon-folket var steinen heilag, og flyttinga førte til ein langvarig konflikt mellom pemonane og styresmaktene i Venezuela og Tyskland.

Den 16. april 2020 vart Kueka-steinen endeleg ført attende til Venezuela etter meir enn tjue år med drøftingar og tingingar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Pemon» frå , den 24. juli 2026

Referansar

Bakgrunnsstoff

Kategori:Søramerikanske urfolk Kategori:Folkegrupper i Venezuela Kategori:Folkegrupper i Brasil