Rosenkavaleren, som på originalspråket tysk heiter Der Rosenkavalier, opus 59, er ein komisk opera i tre akter med musikk av Richard Strauss og libretto (tekst) av forfattaren Hugo von Hofmannsthal. Handlinga er løseleg basert på Jean-Baptiste Louvet de Couvrais roman Les amours du chevalier de Faublas og Molières komedie Monsieur de Pourceaugnac. Operaen vart uroppført 26. januar 1911 i operahuset Semperoper i Dresden i Tyskland og vart dirigert av Max Reinhardt.
Handlinga i operaen går føre seg i eit aristokratisk miljø i Wien ikring 1740, i dei tidlege regjeringsåra til keisarinne Maria Theresia. Operaen har fire hovedpersonar; den aristokratiske marskalkinna prinsesse Marie Thérèse von Werdenberg, hennar 17 år gamle elskar grev Octavian Rofrano, hennar brutale fetter baron Ochs, og Ochs sin moglege trulova Sophie von Faninal, dotter av den rike herr von Faninal. Etter framlegg frå marskalkinna opptrer Octavian som Ochs' «rosenkavaler» ved å overbringe ei seremoniell sølvrose til Sophie. Men Octavian og Sophie vert forelska i kvarandre og det vert ein komisk intrige når dei freistar å løyse Sophie frå trulovinga med Ochs og kopla Octavian med Sophie.
Rosenkavaleren er kjend for si framsyning av dei kvinnelege stemmane hos den lyse lyriske sopranen Sophie, mezzosopranen Octavian (som også er spelt av ei kvinne) og den eldre dramatiske sopranen marskalkinna. Dei syng fleire duettar og også ein trio i operaens sluttscene.
Det er gjort mange innspelingar av operaen og han vert jamleg framført.
Roller RolleStemmeRollebesetning ved premieren 26. januar 1911Dirigent: Ernst von SchuchMarskalkinna, prinsesse Marie Thérèse von WerdenbergsopranMargarethe SiemsOctavian, greve av Rofrano, hennes unge elskermezzosopran (spela av ei kvinne)Eva von der OstenBaron Ochs auf Lerchenau, marskalkinnas fetterbassKarl PerronSophie von Faninallys sopranMinnie NastHerr von Faninal, Sophies rike farlys barytonKarl ScheidemantelMarianne, Sophies kvinnelege ledsagerlys sopranRiza EibenschützValzacchi, ein intrigemakartenorHans RüdigerAnnina, hans niese og partnerkontrealtErna FreundEin notarbassLudwig ErmoldEin italiensk songarlys tenorFritz SootTre foreldrelause barnsopran, mezzosopran, kontrealtMarie Keldorfer, Gertrude Sachse, Paula SeiringEin hattemakarsopranElisa StünznerEin kjæledyrseljartenorJosef PauliFaninals hovmeistertenorFritz SootEin politiinspektørbassJulius PuttlitzMarskalkinnas hovmeistertenorAnton ErlEin vertshuseigartenorJosef PauliFire lakeiartenorar, bassarJosef Pauli, Wilhelm Quidde, Rudolf Schmalnauer, Robert BüsselFire servitørartenorar, bassarWilhelm Quidde, Rudolf Schmalnauer, Robert Büssel, Franz NebuschkaMohammed, marskalkinnas svarte tenartagalEin fløytist, ein kokk, ein frisør og hans assistent, ein lærd og ei enkjetagaleTenarar, innleigde bedragere, barn, konstabler
Kjelder
Litteratur Boyden, Matthew (1999). Richard Strauss. Boston: Northeastern University. Reynolds, Michael. Creating 'Der Rosenkavalier': From Chevalier to Cavalier. The Boydell Press.
Sjå også file #117568 i IMSLP.
Bakgrunnsstoff
Piano-vocal score, Indiana University School of Music Libretto (German): opera-guide.ch, opera-arias.com Der Rosenvavalier synopsis from the "Metropolitan Opera Live in HD" website Recording of "Da geht er hin" by Lotte Lehmann in MP3 format , sung by the original cast (Siems, von der Osten, Nast)
Kategori:Tyskspråklege operaer Kategori:Operaer frå 1900-talet Kategori:Komposisjonar av Richard Strauss Kategori:Hugo von Hofmannsthal