マメ亜科(マメあか)またはソラマメ亜科(ソラマメあか、学名:、代替名:)は、マメ科を構成する3つの亜科のうち最大のものである。南極を除く全ての大陸に分布し、およそ476属13860種を擁する。
木本性の種は熱帯に多く、草本性の種は温帯や寒冷地に産するが熱帯にも分布する。
有用植物や有名な植物が多くある。例を挙げるならエンドウ、ヒヨコマメ、インゲンマメ、ヤハズエンドウ、クローバー、ソラマメ、ムラサキウマゴヤシ、ダイズなどであるLewis et al (2005)。
この亜科の植物がマメ科の他の2亜科の植物と区別される点は、花弁の4枚が重なり合って管を作り雄蕊を包み込んでいるところである。5枚目の花弁は上に広がって目立ち、旗弁と呼ばれる。 特徴 高木、低木、蔓、多年草あるいは一年草。葉は一般的には羽状または掌状複葉、ときに三出複葉、場合によっては単葉であるが、二回羽状複葉にはならない。花序は総状、円錐、頭状または円錐花序である。花は左右相称、稀に放射相称。花弁は瓦重ね状、稀に敷石状、「蝶形花」とよばれる。花弁の内側2枚は側面で合着して「竜骨弁」、側面の2枚は「翼弁」、上の1枚はまっすぐあるいは上に曲がって「旗弁」となる。萼は5枚の萼片が合着して釣り鐘型または管状となる。雄蕊は10本、稀にそれより少数で、普通は竜骨弁にかくれており多少合着して9+1の多体雄蕊をなすか、離生する。胚珠は湾生、つまり種子の中で胚は湾曲しているが、稀に真直ぐである。
分類 大まかな系統樹と、主要な属の所属を示す。括弧内はおよその種数である。
下位分類は以下のようになっている。
ADA clade マメ亜科で最も早期に分岐したクレードである。 Amburaneae Amburana Schwacke & Taub. - 2種 Cordyla Lour. - 7種 Dussia Krug & Urb. ex Taub. - 9種 Mildbraediodendron Harms - 1種 Myrospermum Jacq. - 2種 Myroxylon L. f. - 3種 Myrocarpus Allemao - 5種 Angylocalyceae Castanospermum A. Cunn. ex Hook. - 1種 Alexa Moq. - 9種 Angylocalyx Taub. - 7種 Uleanthus Harms - 1種がアマゾンに分布するhttp://elibrary.ru/item.asp?id=16401371。 Xanthocercis Baill. - 3種 トンカマメ連 Dipterygeae Monopteryx Spruce ex Benth. - 3種 Dipteryx Schreb. トンカマメ属 - 12種 Pterodon Vogel - 3種 Taralea Aubl. - 7種
Swartzieae 新熱帯区に分布する。イチベンバナ属 が最大の属で、約180種を含む。このクレードは、雄蘂が一列に並ばないことで他のマメ亜科の植物と区別できる。 Ateleia clade Trischidium Tul. - 5種 Cyathostegia (Benth.) Schery - 1種 Ateleia (DC.) Benth. - 20種 Swartzia clade Fairchildia Britton & Rose - 1種 Bobgunnia J. H. Kirkbr. & Wiersema - 2種 Candolleodendron R.S.Cowan - 1種 Bocoa Aubl. - 3種 Swartzia Schreb. - 180種
50-kb inversion clade Aldina Endl. Amphimas Pierre ex Harms Dupuya J. H. Kirkbr. Cladrastis clade Cladrastis Raf. フジキ属 - 7種 Pickeringia Nutt. ex Torr. & A. Gray - 1種 Styphnolobium Schott ex Endl. エンジュ属 - エンジュ等9種 Vataireoid clade - 根粒を欠くことが特徴である。 Vatairea Aubl. - 9種 Vataireopsis Ducke - 4種 Sweetia Spreng. - 1種 Luetzelburgia Harms - 13種 Exostyleae Holocalyx Micheli - 1種 Uribea Dugand & Romero - 1種 Harleyodendron R.S.Cowan - 1種 Exostyles Schott - 4種 Lecointea Ducke - 4種 Zollernia Wied-Neuw. & Nees - 10種 Baphieae Baphia Afzel. ex Lodd. et al. Airyantha Brummitt Dalhousiea Wall. ex Benth. Leucomphalos Benth. ex Planch.(syn. Bowringia,Baphiastrum) Baphiopsis Benth. ex Baker(sw)
Genistoid
キノリジジンアルカロイドを持つ種が多い。
Dermatophyllum (syn. Calia Berland.) Pericopsis Thwaites Sakoanala R. Vig. Neoharmsia R. Vig. Ormosieae Ormosia Jacks - 130種 ワイルーロ Clathrotropis (Benth.) Harms - 2種 Haplormosia Harms - 1種 Panurea Spruce ex Benth. & Hook. f. - 2種 Petaladenium Ducke - 1種 Spirotropis Tul. - 3種 - 新大陸・オーストラリアに分布する。 新大陸 Brongniartia Kunth Cyclolobium Benth. Harpalyce DC. Poecilanthe Benth. オーストラリア Cristonia J. H. Ross Hovea R. Br. Lamprolobium Benth. Plagiocarpus Benth. Templetonia R. Br. Thinicola J. H. Ross Leptolobieae Diplotropis Benth. Bowdichia Kunth Guianodendron Sch. Rodr. & A. M. G. Azevedo Leptolobium Vogel Camoensieae Camoensia Welw. ex Benth. & Hook. f. クララ連 Sophoreae Dicraeopetalum Harms (syn. Lovanafia) Bolusanthus Harms Ammopiptanthus S. H. Cheng Anagyris L. Baptisia Vent. ムラサキセンダイハギ属 Piptanthus Sweet Thermopsis R. Br. センダイハギ属 Salweenia Baker f. イヌエンジュ属 Maackia Rupr. - イヌエンジュ Ammodendron Fisch. ex DC. クララ属 Sophora L. - クララ ミヤマトベラ属 Benn. - 独立の連に分類されることもあったが、分子系統からはクララ属 に近縁であると考えられている。 Platycelyphium Harms Podalyrieae Amphithalea Eckl. & Zeyh. (syn. Coelidium Vogel ex Walp.) Cadia Forssk. Calpurnia E. Mey. Cyclopia Vent. Liparia L.(syn. Priestleya DC.) Podalyria Willd. Stirtonanthus B.-E. van Wyk & A. L. Schutte Virgilia Poir. Xiphotheca Eckl. & Zeyh. Willardia Rose タヌキマメ連 Crotalarieae Aspalathus L. - ルイボス Bolusia Benth. Calobota Eckl. & Zeyh. Crotalaria L. タヌキマメ属 Lebeckia Thunb. Lotononis (DC.) Eckl. & Zeyh. Pearsonia Dummer Rafnia Thunb. Robynsiophyton R.Wilczek Rothia Pers. Spartidium Pomel Wiborgia Thunb. Wiborgiella Boatwr. & B.-E. van Wyk エニシダ連 Genisteae Adenocarpus DC. Anarthrophyllum Benth. Argyrocytisus (Maire) Frodin & Heywood ex Raynaud ギンヨウエニシダ属 Argyrolobium Eckl. & Zeyh. (syn. Calispepla Vved.) Cytisophyllum O. Lang Dichilus DC. Erinacea Adans. Gonocytisus Spach Hesperolaburnum Maire Laburnum Fabr. キングサリ属 Melolobium Eckl. & Zeyh. Petteria C. Presl Podocytisus Boiss. & Heldr. Polhillia C. H. Stirt. Sellocharis Taub. Spartium L. レダマ属 - レダマ Retama Raf. Echinospartum (Spach) Fourr. Stauracanthus Link Ulex L. ハリエニシダ属 - ハリエニシダ Genista L. ヒトツバエニシダ属 Calicotome Link Cytisus Desf. エニシダ属 (syn. Calicotome Link) Chamaecytisus Link Lupinus L. ルピナス属
Dalbergioid 約44属1100種を含む。 最も大きな形態的特徴は、aeschynomenoid root nodule(クサネム型根粒)を持つことである。これは有限型 (determinate type) の根粒で、側根や細根に隣接して形成されることが特徴である。菌の感染は隣接した根の付け根から起こる 。
Andira clade - Dalbergioidの姉妹群を構成すると考えられる。 Andira Juss. Hymenolobium Benth. イタチハギ連 Amorpha L. イタチハギ属 - イタチハギ Apoplanesia C. Presl Dalea L. Errazurizia Phil. Eysenhardtia Kunth Marina Liebm. Parryella Torr. & A. Gray Psorothamnus Rydb. Dalbergieae Adesmia clade - 主に草本である。 Adesmia DC. Amicia Kunth Poiretia Vent. Zornia J. F. Gmel. スナジマメ属 Chaetocalyx DC. Nissolia Jacq. Dalbergia clade - 主に木本であり、一部につる性のものもある。 Aeschynomene L. クサネム属 - クサネム Kotschya Endl. Bryaspis P. A. Duvign. Soemmeringia Mart. Geissaspis Wight & Arn. Humularia P. A. Duvign. Smithia Aiton Cyclocarpa Afzel. ex Urb. Dalbergia L. f. ツルサイカチ属 (syn. Coroya Pierre) Machaerium Pers. Weberbauerella Ulbr. Diphysa Jacq. Pictetia DC. (syn. Belairia A.Rich.) Zygocarpum Thulin & Lavin Peltiera Du Puy & Labat Ormocarpopsis R. Vig. Ormocarpum P. Beauv. ハマセンナ属 Steinbachiella Pterocarpus clade - 一部(ラッカセイなど)を除いて木本である。 Acosmium Schott Discolobium Benth. Riedeliella Harms Cascaronia Griseb. Geoffroea Jacq. Fissicalyx Benth. Fiebrigiella Harms Arachis L. ラッカセイ属 - ラッカセイ Chapmannia Torr. & A. Gray (syn. Arthrocarpum Balf.f. Pachecoa Standl. & Steyerm.) Stylosanthes Sw. Grazielodendron H. C. Lima Platymiscium Vogel Brya P. Browne - Cranocarpus Benth. Maraniona C.E.Hughes et al. Platypodium Vogel Centrolobium Mart. ex Benth. Inocarpus J. R. Forst. & G. Forst. Ramorinoa Speg. Tipuana (Benth.) Benth. Pterocarpus Jacq. シタン属 - カリン・シタン Etaballia Benth. Paramachaerium Ducke
Canavanine-accumulating clade NPAAAクレード(Non-protein amino acid-accumulating clade)とも。
Mirbelioid およそ31属750種を含む。ほとんどの種はオーストララシア固有であるが、最初に分岐した 属は南アフリカに分布する。 Hypocalyptus Thunb.
Giant antipodals group - 巨大な反足細胞を持つクレード。 Daviesia Sm. Erichsenia Hemsl. Viminaria Sm. Sphaerolobium Sm. Gompholobium Sm. (syn. Burtonia R.Br.)
Aenictophyton A. T. Lee Bossiaea Vent. Goodia Salisb. Muelleranthus Hutch. Platylobium Sm. Ptychosema Benth. ex Lindl. Multiple embryo-sac group - 反足細胞を欠くが、複数の胚嚢を持つクレード。この特徴は他のマメ科植物では見られない。 Isotropis Benth. Jacksonia R. Br. ex Sm. Leptosema Benth. Pultenaea group Latrobea Sm. Euchilopsis F. Muell. Phyllota (DC.) Benth. Aotus Sm. Urodon Turcz. Stonesiella Crisp & P. H. Weston Almaleea Crisp & P. H. Weston Eutaxia R. Br. Dillwynia Sm. Pultenaea Sm. Oxylobium group Mirbelia Sm. Podolobium R. Br. Oxylobium Andrews Chorizema Labill. - コリゼマ・コルダツム Callistachys group Gastrolobium R. Br.(syn. Brachysema R.Br., Burgesia F.Muell., Nemcia Domin, Cupulanthus Hutch.) Callistachys Vent.
Indigofereae コマツナギ属 はマメ亜科で3番目に大きな属であり、約750種が含まれる。 Disynstemon R. Vig. Phylloxylon Baill. Indigofera L.(syn. Vaughania S. Moore) コマツナギ属 Cyamopsis DC. クラスタマメ属 - クラスタマメ Indigastrum Jaub. & Spach Rhynchotropis Harms. Microcharis Benth.
Millettioid 以下の属を含む。 Xeroderris Roberty(Ostryocarpus) Dalbergiella Baker f. Austrosteenisia R.Geesink Platycyamus Benth. Aganope Miq. Craibia Harms & Dunn Disynstemon R.Vig. Kunstleria Prain Ostryocarpus Hook.f. Schefflerodendron Harms Abreae Abrus Adans. トウアズキ属 Millettioid s.s. Dewevrea Micheli Fordia Hemsl. Leptoderris Dunn Platysepalum Welw. ex Baker Sylvichadsia Du Puy & Labat Diocleinae Camptosema Hook. & Arn. Canavalia DC. ナタマメ属 - ナタマメ Cleobulia Mart. ex Benth. Collaea DC. Cratylia Mart. ex Benth. Cymbosema Benth. Dioclea Kunth Galactia P.Browne ハギカズラ属 Lackeya Luzonia Elmer Macropsychanthus Harms ex K.Schum. & Lauterb. Neorudolphia Britton Rhodopis Urb. ナツフジ連 Millettieae Philenoptera Fenzl ex A.Rich. 1847 Apurimacia Harms Behaimia Griseb. Bergeronia Micheli Chadsia Bojer Dahlstedtia Malme Deguelia Aubl.(Derris) Derris Lour. ドクフジ属 Lonchocarpus Kunth (syn. Muellera L.f.) Margaritolobium Harms Millettia Wight & Arn. (syn. Pongamia Vent. Neodunnia R.Vig. Hesperothamnus Brandegee) Mundulea (DC.) Benth. Paraderris Paratephrosia Piscidia L. Pongamiopsis R.Vig. Ptycholobium Harms(Tephrosia) Pyranthus Du Puy & Labat Requienia DC.(Tephrosia) Tephrosia Pers.
Phaseoloid Burkilliodendron Sastry Craspedolobium Harms
Apios Fabr. ホドイモ属 Cochlianthus Benth. Diphyllarium Gagnep. Mastersia Benth. Mucuna Adans. トビカズラ属 - アイラトビカズラ Shuteria Wight & Arn. Kennediinae - オーストラリアAbout Australian Pea-flowered Legumes Hardenbergia Benth. ハーデンベルギア属 Kennedia Vent. Vandasina Rauschert Clitoriinae Barbieria DC. (1825) Centrosema (DC.) Benth. Clitoria L. チョウマメ属 - チョウマメ Clitoriopsis R.Wilczek Periandra Mart. ex Benth. ヌスビトハギ連 Desmodieae ヌスビトハギ亜連 Desmodiinae Alysicarpus Desv. ササハギ属 Christia Moench ホオズキハギ属 Codariocalyx Hassk. Desmodiastrum (Prain) A.Pramanik & Thoth. Desmodium Desv. ヌスビトハギ属 Eleiotis DC. Hegnera Hylodesmum Leptodesmia (Benth.) Benth. Mecopus Benn. Melliniella Harms Monarthrocarpus Pleurolobus J.St.-Hil. タマツナギ属(旧Desmodium属から移された)タマツナギ Pseudarthria Wight & Arn. Pycnospora R.Br. ex Wight & Arn. キンチャクマメ属 Trifidacanthus Merr. Uraria Desv. フジボグサ属 Phyllodium clade Akschindlium Aphyllodium (DC.) Gagnep. (syn. Dicerma DC.) Arthroclianthus Baill. Dendrolobium (Wight & Arn.) Benth. ナハキハギ属 Droogmansia Hanslia Nephrodesmus Schindl. Ohwia Ougeinia Phyllodium Desv. ウチワツナギ属 Tadehagi タデハギ属 ハギ亜連 Lespedezinae Kummerowia ヤハズソウ属 Campylotropis Bunge ハナハギ属 Lespedeza ハギ属 Ophrestiinae Cruddasia Prain Ophrestia H.M.L.Forbes Pseudoeriosema Hauman インゲン連 Phaseoleae s.s. Butea ex Decorsea R.Vig. Dysolobium (Benth.) Prain Erythrina L. デイゴ属 - デイゴ Otoptera DC. Psophocarpus DC. シカクマメ属 - シカクマメ Spatholobus Hassk. Strongylodon Vogel ヒスイカズラ属 キマメ亜連 Cajaninae Adenodolichos Harms Cajanus DC. キマメ属 Rhynchosia Lour. (syn. Baukea Vatke) タンキリマメ属 Chrysoscias E.Mey. Bolusafra Carrissoa Baker f. Dunbaria Wight & Arn. ノアズキ属 Eriosema (DC.) Rchb. Flemingia Roxb. ex W.T.Aiton エノキマメ属 Paracalyx Ali ダイズ亜連 Glycininae Dumasia DC. ノササゲ属 Calopogonium Desv. Cologania Kunth Pachyrhizus ex クズイモ属 Pseudeminia Verdc. Pseudovigna (Harms) Verdc. Neonotonia Lackey Teyleria Backer Pueraria クズ属 Nogra Amphicarpaea Elliott ex Nutt. ヤブマメ属 Glycine ダイズ属 Teramnus P.Browne Eminia Taub. Herpyza Neocollettia Hemsl. Neorautanenia Schinz Phylacium Benn. Sinodolichos Verdc. Psoraleeae Otholobium C.H.Stirt. Psoralea L. オランダビユ属 (syn. Hallia Thunb.) Cullen Medik. Bituminaria Heist. ex Fabr. Hoita Rydb. Orbexilum Raf. Pediomelum Rydb. Psoralidium Rydb. Rupertia J. W. Grimes インゲン亜連 Phaseolinae Wajira Thulin Sphenostylis E.Mey. Macrotyloma (Wight & Arn.) Verdc. - ゼオカルパマメ Alistilus N.E.Br. Nesphostylis Verdc. Dolichos L. Dipogon Liebm. Lablab Adans. フジマメ属 Spathionema Taub. Vatovaea Chiov. Physostigma Balf. Vigna Savi ササゲ属 - アズキ Phaseolus L. Oxyrhynchus Brandegee Ramirezella Rose Condylostylis Ancistrotropis Sigmoidotropis Cochliasanthus Helicotropis Leptospron Macroptilium () Mysanthus Dolichopsis Hassl. Strophostyles Elliott Austrodolichos Verdc.
Hologalegina およそ70属4700種が含まれる。ゲンゲ属 はマメ科最大の属であり、この内の約3000種を含む。Robinioid・IRLCの2クレードに分けられる。
Robinioid ミヤコグサ連 Sesbania Scop. ツノクサネム属 (syn. Glottidium Desv.) Antopetitia A.Rich. Coronilla L. タマザキクサフジ Ornithopus L. Hosackia Douglas ex Benth. Kebirita D. D. Sokoloff Dorycnopsis Boiss.(syn. Vermifrux)