本稿はトルコ言語協会(Türk Dil Kurumu - TDK)によって提案されトルコ語の固有語に置き換えられた借用語(アラビア語・ペルシア語などによる)の一覧である。トルコ語協会は1932年にムスタファ・ケマルの指示でトルコ語の調査、語彙の刷新(言語純化運動)を目的として設立した機関で、廃用となっていた固有語などを用い借用語に代わる数百の単語を提示した。

一覧 アラビア語・ペルシア語 オスマン語、現代トルコ語のつづり、対応する置き換えられた単語、意味を挙げる。

オスマン語のアラビア文字表記・ラテン文字転写 現代トルコ語に合わせた綴り 現在使用されている語 意味 注عضله ˤaḍale adale kas 筋肉 「押す」を意味するkasmakよりaffetmek借用語も多く使われる affetmek bağışlamak 許す トルコ語では日本語で漢語の動詞に「する」をつけて扱うように借用語にetmekをつける。afはアラビア語による。ただし、bağışlamakは他に「与える」などの意味もある。عقد ˤaqd、مقاوله mukâvele akit、mukavele sözleşme、anlaşma 契約عامل ˤâmil amil etmen 要素بارز bâriz bariz kesin、belli 明瞭な、当然なبسيط basîṭ basit kolay 容易な、簡単なجنوب cenûb cenup güney 南جواب cevâb cevap yanıt 答えجمله cümle cümle tümce借用語よりもあまり使われない 文چهره çehreペルシア語由来(ペルシア語経由のアラビア語由来の単語は含まれない) çehre yüz 顔çeşit çeşit tür 種類دفعه defˤa、کره kere defa、kere kez 回、回数 درد derd dert ağrı 痛みدور devr devir çağ 時代دوره devre devre dönem 学期 devreは「時期」「サイクル」「議会の会期」などの意味を持つが、「学期」の意味は失われた。ابعاد ebˤâd ebat boyut 次元、寸法ابدى ebedî ebedî sonsuz 永遠、終わりが無いاجداد ecdâd ecdat ata 祖先اجل ecel ecel ölüm 死اجنبی ecnebî ecnebi el、yabancı 外国人امنيت emniyyet emniyet güvenlik 安全اثر eser eser yapıt 作品اسير esîr esir tutsak 捕虜、囚人اوراق evrâk evrak belge 文書 アラビア語でevrākはvārākの複数形であるがトルコ語ではevrakは単数形として扱われる。اول evvel evvel önce 以前فعال faˤâl faal etkin 活動的なفن fenn、علم ilm fen、ilim bilim 科学فعل fi'l fiil eylem 動詞غرب garb garp batı 西غير gayr gayri başka 違う アラビア語で"gayr-i"は否定の接辞گزيده güzîde güzide seçkin エリート حادثه hadise hadise olay 事象、出来事حافضه hâfıza hafıza bellek 記憶 コンピューターのRAMはönbellekという。 حفریات hafriyyât hafriyat kazı 発掘حق hak hak pay 部分 hakは「正義」「権利」の意味でも用いられる。حقيقت hakikat hakikat gerçek 真実、事実حاكم hâkim hâkim yargıç 裁判حال hâl、وضعيت vaziyet hâl、vaziyet durum 状況خليطه halîta halita alaşım 合金خراب harâb、ویران viran harap、viran yıkık 荒廃したحرارت harâret hararet ısı¹、sıcaklık² 熱¹、温度² 両方に用いられた。حرف harf harf ses 文字 hassas hassas duyarlı 敏感なحشره haşere haşere böcek 昆虫خطا hatâ、قصور kusûr hata、kusur yanlış 誤りخاطره hâtıra hatıra anı 回憶حيات hayât、عمر ömr hayat、ömür yaşam 命حيثيت haysiyyet haysiyet saygınlık 尊さهديه hediyye hediye armağan 贈り物هنوز henüz henüz daha 未だحدت hiddet hiddet kızgınlık、öfke 怒りخلاف hilâf hilaf karşıt 反対خواجه hôca hoca öğretmen 教師خصوص husûs husus konu 主題حضور huzûr huzur dirlik 安楽هجوم hücûm hücum saldırı 攻撃حرمت hürmet hürmet saygı 尊敬ابتدائی ibtidâ'î iptidai ilkel 主要な、最初のافتخار iftihâr iftihar övünme 高慢اختيار ihtiyâr ihtiyar yaşlı (年が)老いاحتياط ihtiyât ihtiyat yedek 備えالهام ilhâm ilham esin ひらめきعمار i'mâr imar bayındırlık 構成、建設、発展امكان imkân imkân olanak 機会imla imla yazım 綴りimtihan imtihan sınav 試験imtiyaz imtiyaz ayrıcalık フランチャイズinhisar inhisar tekel 独占انسان insan insan kişi 人 ارتفاع irtifa irtifa yükseklik 高さ irtifaは航空の分野で用いられる。ارثی irsî ırsi kalıtsal、kalıtımsal 世襲のاسم ism isim ad 名前、名詞istirahat istirahat dinlenme 回復、休憩استشناء istisnâ' istisna aykırı 相容れないiştigal iştigal uğraş、uğraşı 職業iştirak iştirak ortaklık 協力izah izah açıklama 解釈izdivaç izdivaç evlilik 結婚kabiliyet kabiliyet yetenek、yeti 能力、才能kader kader yazgı 運命kâfi kâfi yeter 十分な、足る كائنات kâinât kâinat evren 宇宙kalp kalp yürek 心臓قانون kanun kanun yasa 法律kafiye kafiye uyak 韻كانون اول kanun-ı evvel kânunuevel aralık 十二月كانون شانى kanun-ı sânî kânunusani ocak 一月كلمه kelime kelime sözcük 言葉kısım kısım bölüm 部分kuvvet kuvvet güç 力 لطيفه lâtîfe latife şaka 冗談لسان lisân lisan dil 言語لغات lûġat lügat sözlük 辞書لزوملو lüzûmlu lüzumlu gerekli 必要なمعاش maâş maaş aylık 賃金mabed mabet tapınak 寺院mafsal mafsal eklem 靭帯 mafsalは「精神的な絆」「紐帯」の意味で用いるmağdur mağdur kıygın 侮辱された kıygınはほとんど用いられないmahlûk mahluk yaratık 生物 アラビア語の複数形に由来するmahlukatも単数として使われることがあるmahsul mahsul ürün 生産物 mahsulは「生産」の意味mahsus mahsus özgü 独特なmaksat maksat amaç 目的makul makul uygun、elverişli (価格が)適切な、値頃のmanâ mâna anlam 意味مانع mâni' mâni engel 障害مصرف masraf masraf gider、harcama 費用مجبور mecbûr mecbur zorunlu 義務、強制な 新旧両者が名詞・形容詞で用いられるمجهول meçhul meçhul bilinmeyen 未知のمفهوم mefhum mefhum kavram 概念مهتاب mehtap mehtap ay ışığı 月光مکروه mekruh mekruh iğrenç 嫌な mekruhは「禁ぜられた」という意味でも用いる。melez melez kırma 混血、ハイブリッドمملکت memleket memleket ülke 国 memleketは「祖国」の意で用いられる。مراسم merasim merasim tören 祝祭مرثیه mersiye mersiye ağıt 悲歌مسعود mes'ûd mesut mutlu 幸せなمشهور meşhûr meşhur ünlü 有名なمشروبات meşrubat meşrubat içecek 飲み物موقعى mevkiî、مكان mekân mevki、mekân yer、konum 場所ميدان meydân、ساحه sâha meydan、saha alan 領域、区域 alanは主に数学で線分に囲まれた範囲などをいう。meydan、sahaも稀にこの意味で用いることがある。ميل meyil meyil eğim 傾いたميل meyil meyil eğilim 傾向miras miras kalıt 相続 kalıtはほとんど用いられないがこれによるkalıtımsal(世襲の)などは用いられる。مسافر misâfir misafir konuk 客人مثال misâl misal örnek 例مسکين miskîn miskin uyuşuk だらけたمعامله muamele muamele davranış 振る舞いمعما muamma muamma bilmece パズルمعاصر muasır muasır çağdaş 同時代のمعاون muavin、yaver muavin、yaver yardımcı 助け人معجزه mucize mucize tansık 奇跡 tansıkはほとんど用いられない。محقق muhakkak muhakkak kesin、kesinlikle 確か(に)محاربه muhârebe、حرب harb、جنگ cenk muharebe、harp、cenk savaş 戦闘فهرست fihrist fihrist içindekiler 目録مقدس mukaddes mukaddes kutsal 聖なるمنتظم muntazam muntazam düzgün、düzenli レギュラーな、スムーズなمربع murabba murabba kare 四角murabbaは「四行連句」を指すمعتدل mutedil mutedil ılım、ılımlı 穏当なموفقيت muvaffakıyyet muvaffakiyet başarı 成功مبالغه mübalâgâ mübalağa abartma 誇張مجادله mücadele mücadele çaba、uğraş 努力مدافعه müdâfaa müdafaa koruma 守護、保護مداخله müdâhale müdahale karışma 干渉مدت müddet müddet süre 持続موسسه müessese müessese kurum 協会、機関مهم mühim mühim önemli 重要なمومن mümin inanan 信者مناسبت münâsebet münasebet ilişki 関係مراجعت müracaat müracaat başvuru 申請mürekkep mürekkep birleşmiş、birleşik 連合の mürekkepは現在、専ら「インク」の意味として使われるمسابقه müsâbaka müsâbaka karşılaşma 試合مسامحه müsamaâ müsamaha hoşgörü 許し、寛容مستحجن müstehcen müstehcen uygunsuz 不適切なمسوده müsvedde müsvedde taslak 草稿مطالعه mütâlaa mütalaa düşünce 考察、考えmütalaaは「熟読」「勉強」の意味もある。düşünceは「アイデア」の意味もあるمتارکه mütareke mütareke antlaşma 和約متفرق müteferrik müteferrik dağınık 乱雑な、混乱なمتخصص mütehassıs mütehassıs uzman 専門家مزمن müzmin müzmin süreğen 長期な、慢性の süreğenは稀に用いられるنغمه nağme nağme ezgi 旋律nafile nafile boşuna 無用なنصيحت nasîhat nasihat öğüt 助言nazır nazır bakan 大臣نفس nefes nefes soluk 息nesil nesil kuşak 世代نتيجه netîce netice sonuç 結果نهايت nihâyet nihayet son、sonunda 最後(に)نكاح nikâh nikâh düğün 結婚 現在はnikâhが結婚の行為、düğünが結婚式を指す。نسبت nisbet nispet oran 比率پاپوش pabuş pabuç ayakkabı 靴رای rey rey oy 投票رئيس reîs reis başkan 大統領رویا rüya rüya düş 夢روزگار rüzgâr rüzgâr yel 風ساده sade sade yalın 平らなسطح satıh satıh yüzey 表面سیاره sayyâre seyyare araba 自動車سبب sebeb sebep neden 理由سلامت selâmet、عافیت âfiyyet selamet、afiyet esenlik 健康سما sema sema gök 空سنه sene sene yıl 年صحت sıhhat sıhhat sağlık 健康صحبت sohbet sohbet söyleşi 会話 söyleşiは「チャット」「議論」の意味でも用いられる。سوال sual sual soru 疑問صلح sulh sulh barış 平和سکوت sükût sükût sessizlik 静黙sürat sürat hız 速さ、速度 物理学では方向を持たないスカラーとしての速さにsürat、方向を持つベクトルとしての速さにhızを用いる。şahit şahit tanık 目撃者شرق şark şark doğu 東şart şart koşul 状態、状況şatafat(lı) şatafat、şatafatlı gösteriş、gösterişli 豪華な見世物、スペクタクル شمال şimal şimal kuzey 北şuur şuur bilinç 意識طبيعت tabîat tabiat doğa 自然طبيعى tabîî tabii doğal 自然の、天然のtabir、ifade tabir、ifade deyiş 表現طلب taleb talep istek 請願、要望طلبه talebe talebe öğrenci 学生تعمير ta'mîr、تعديلات ta'dîlât tamir、tadilat onarım 改善tasavvur tasavvur canlandırma、tasarı 想像tasdik tasdik onay 認可tashih tashih düzeltme 修正تصوير tasvîr tasvir betimleme 記述طياره tayyâre tayyare uçak 飛行機تفصيه tavsiye tavsiye öneri 提案تعادل teâdül teadül denklik 平衡تعامل teâmül teamül tepkime、davranış 反応、行為tebessüm tebessüm gülümseme 微笑みتبديل tebdîl tebdil değişiklik 変更、改変تبريق tebrîk tebrik kutlama 慶祝、祝典 تجلى tecellî tecelli belirme 出現تجسم tecessüm tecessüm görünme 表現tecrübe tecrübe deneyim 経験teçhizat teçhizat donanım 装備、ハードウェアtedbir tedbir önlem 警戒teessür teessür üzüntü 悲しみتكامل tekâmül tekâmül evrim、başkalaşım 変化、進化 تقاعد tekaüd tekaüt emeklilik 年金tekeffül tekeffül yükümlenme 保証تكليف teklîf teklif öneri 提案تلاش telâş、تاسا tasa telaş、tasa kaygı 心配tenasüp tenasüp uyum 適合、調和تنبيه tenbîh tembih uyarı 警告تنبل tenbel tembel haylaz 気怠い tercih etmek yeğlemek 選ぶtercüme tercüme çeviri 翻訳تشرين اول teşrîn-i evvel teşrinievvel ekim 十月usül usul、usül yöntem 方法vaat vaat söz 約束、誓いvakâ vaka olay 出来事 vakur vakur ağır başlı 高貴な 字義は「重い頭の」vasıf vasıf nitelik 性質vâsi vâsi engin 莫大なvaz geçmekvazgeçmek caymak 諦める vazはペルシア語由来。geçmekは固有語。فضيفه vazîfe vazife görev 仕事、任務vilayet vilayet il 州、県yekpare yekpare bütün 全体の、完全なtefsir tefsir yorum 解釈、コメントضمير zamîr zamir adıl 代名詞زور zôr、مشكل müşkül zor、müşkül çetin 困難な

他の言語 借用語 対応語 意味 注 対応語detay現在も借用語が用いられることがある。 ayrıntı 詳細 フランス語由来 détaildoktrin öğreti 方針、原則 フランス語由来 doctrinemeridyen boylam 経度 フランス語由来 méridienparalel enlem 緯度 フランス語由来 parallèleplato yayla 高原 フランス語由来 plateauproblem sorun 問題 フランス語由来 problèmekarakter kişilik 性格 フランス語由来 caractère

注釈