O Sitio de Patrimonio Industrial de Rjukan–Notodden é un Patrimonio da Humanidade situado no condado de Telemark, Noruega, creado para protexer a paisaxe industrial arredor do lago Heddalsvatnet e do val de Vestfjorddalen. A paisaxe céntrase na planta construída pola empresa Norsk Hydro para producir fertilizante de nitrato de calcio a partir de nitróxeno atmosférico mediante o proceso Birkeland–Eyde. O complexo tamén inclúe centrais hidroeléctricas, ferrocarrís, liñas de transmisión, fábricas, así como aloxamentos para traballadores e institucións sociais nas localidades de Notodden e Rjukan.

Este sitio, xunto co Sitio de Patrimonio Industrial de Odda–Tyssedal, incluíuse na lista provisional de Patrimonio da Humanidade o 19 de xuño de 2009. O 5 de xullo de 2015, inscribíuse na lista de Patrimonio da Humanidade baixo os criterios II e IV, coa seguinte descrición do seu Valor Universal Excepcional:

Alcance O sitio de Rjukan-Notodden esténdese desde o lago Møsvatn ata Notodden, e abrangue 97 estruturas diferenciadas consideradas de importancia cultural. Exemplos salientables destas estruturas son a Liña de Rjukan e a Liña de Tinnoset, dúas liñas ferroviarias que contan cos seus respectivos transbordadores de tren. Tamén inclúe cidades industriais construídas por Tinfos e Norsk Hydro, con vivendas e outros edificios urbanos.

Historia

O proceso Birkeland-Eyde A principios do século XX, Noruega puido aproveitar a dispoñibilidade xeográfica de enerxía hidroeléctrica barata para iniciar o seu desenvolvemento industrial. A rexión de Telemark, pouco poboada, viviu a transición dunha zona principalmente agrícola a un centro industrial, o que requiriu un importante desenvolvemento industrial. Para apoiar a expansión agrícola, Noruega precisaba grandes cantidades de fertilizante. A solución habitual era o nitrato de sodio, que se obtiña mediante a minaría. O principal compoñente industrial do sitio de Rjukan-Notodden son as instalacións creadas para producir fertilizantes mediante a fixación de nitróxeno. O proceso Birkeland-Eyde —chamado así en honra ao científico Kristian Birkeland (1867-1917) e ao magnate industrial Sam Eyde (1866-1940)— permitiu producir a escala industrial nitratos destinados a fertilizantes. Empregaba un arco eléctrico para xerar óxido nítrico mediante calor. O proceso probouse inicialmente na Universidade Real Frederick, denominada na actualidade Universidade de Oslo.

Desenvolvemento do proceso

Cando a capacidade de subministración eléctrica da Universidade Real Frederick resultou insuficiente, os experimentos trasladáronse a un almacén en Kristiania. En outubro de 1903, os experimentos trasladáronse de novo á estación de probas de Ankerløkken, en Maridalen, onde podían recibir enerxía directamente da Central hidroeléctrica de Hammeren. O traslado definitivo da fase experimental realizouse a Vassmoen, preto de Arendal, lugar onde se desenvolveron os primeiros fornos de arco aptos para a produción industrial. Unha vez completado, Otto Nikolaus Witt presentou o proceso na Technische Universität Berlin o 18 de novembro de 1905. O 5 de decembro de 1905, Kristian Birkeland impartiu unha conferencia sobre o proceso na Academia Norueguesa de Ciencias e Letras, mentres que Sam Eyde deu unha charla na Sociedade Politécnica Norueguesa.

O traslado a Notodden thumb|Central hidroeléctrica Tinfos I no municipio de Notodden, Noruega.|alt= Tras desenvolver un proceso axeitado, Birkeland e Eyde fundaron a empresa Norsk Hydro-Elektrisk Kvælstofaktieselskab (literalmente: Sociedade Anónima Norueguesa de Nitróxeno Hidroeléctrico) para a súa comercialización. Esta iniciativa financiouse en parte pola familia Wallenberg, unha influente familia sueca. Norsk Hydro tamén asinou un acordo con Banque de Paris et des Pays-Bas S.A. en 1905.

Para cando Norsk Hydro conseguiu o financiamento, algúns dos fornos de arco de Birkeland xa estaban instalados nas instalacións de Notodden, alimentados pola central hidroeléctrica Tinfos I. Esta central arrendárase á empresa Tinfos AS. Os investigadores trasladaron o forno de arco de Vassmoen ás instalacións de Notodden para probar o efecto da enerxía eléctrica no rendemento da produción de fertilizantes. Tras determinar que tipo de forno era a mellor opción para a produción a grande escala, a anterior empresa de Eyde, Elkem, fíxose cargo da xestión da fábrica.

Svælgfos I e II thumb|Central hidroeléctrica Svælgfos I no Municipio de Notodden, Noruega Entre 1906 e 1907 realizáronse preparativos para ampliar a produción, o que requiría máis enerxía. Nese momento, Norsk Hydro xa estaba en condicións de construír a súa propia central eléctrica na fervenza de Svelgfossen, coñecida como Svælgfos I. O excedente de caudal de auga dispoñible permitiu a construción dunha central auxiliar, Svælgfos II. Svælgfos I era a segunda central hidroeléctrica máis grande do mundo naquel entón, só por detrás da central eléctrica Edward Dean Adams nas cataratas do Niágara. Nos primeiros anos de funcionamento, as paradas da central eran frecuentes debido á avaría dos xeradores. En consecuencia, consultouse a enxeñeiros eléctricos con experiencia no traballo con xeradores en París, Hamburgo e México. Estes profesionais eran dos poucos no mundo que posuían experiencia en centrais eléctricas de tamaño comparable. Determinouse que os problemas que sufrían as centrais de Svælgfos se debían á combustión dos materiais de illamento a altas temperaturas, causada por un erro de fabricación. Construíuse un pararraios para solucionar este fallo. As centrais Svælgfos I e II, xunto coa central de Lienfoss, fusionáronse posteriormente nunha única central que segue en funcionamento a día de hoxe (maio de 2020).

Vemork thumb|Sala de turbinas da central eléctrica de Vemork, 2018 A central hidroeléctrica de Vemork deseñouna Olaf Nordhagen, baixo a influencia da arquitectura tradicional norueguesa. Cando se rematou a súa construción en 1911, era a central hidroeléctrica máis grande do mundo. Vemork é especialmente coñecida pola súa vinculación coa Operación Gunnerside, nela, un grupo de partisanos noruegueses, que fuxiran inicialmente da Noruega ocupada polos nazis, sabotou a planta de hidróxeno próxima, coñecida como *Vannstoffen* (lit. «hidróxeno»), debido á produción nela de auga pesada empregada en experimentos atómicos. Hoxe en día, o edificio da central de Vemork alberga o Norwegian Industrial Workers Museum (Museo dos Traballadores Industriais de Noruega), onde aínda se poden ver os xeradores hidroeléctricos.

Papel no desenvolvemento mundial de fertilizantes En 1909, Fritz Haber descubriu un novo proceso para producir fertilizantes a base de nitróxeno. En colaboración coa empresa química alemá BASF, encargóuselle a Carl Bosch a implementación deste proceso a escala comercial. En 1913, Norsk Hydro tivo a opción de adquirir a licenza do proceso Haber-Bosch, pero decidiu non facelo. En 1920 volveuse contactar con Norsk Hydro para que utilizase o proceso Haber-Bosch, nesta ocasión por parte do goberno francés, que o obtivera como parte dun acordo tras a Primeira Guerra Mundial. Pola contra, Norsk Hydro intentou desenvolver unha alternativa viable ao método Haber-Bosch que empregase unha presión menor para producir amoníaco. Este intento fracasou e o proxecto abandonouse en 1924. Finalmente, en 1927, Norsk Hydro pasou a utilizar o proceso Haber-Bosch en colaboración con IG Farben. Na década de 1930, as plantas reorientáronse de novo cara ao Proceso Odda.

Notas

Referencias

Véxase tamén

Outros artigos Patrimonio da Humanidade en Noruega

Ligazóns externas Explore Rjukan-Notodden Industrial Heritage Site in the UNESCO collection on Google Arts and Culture

Categoría:Patrimonio da Humanidade en Noruega