Gramatyka Odmiana rzeczowników Na poprzednich lekcjach poznałeś niektóre słowa w różnych przypadkach – w tym miejscu uporządkujesz i uzupełnisz informacje. Rzeczowniki odmienia się na cztery sposoby:
Deklinacja I – rzeczowniki rodzaju żeńskiego i męskiego zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na: -а, -я. Deklinacja II – rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na spółgłoskę lub -о, oraz rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -о, -е, -я. Deklinacja III – rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na spółgłoskę oraz rzeczownik мати. Deklinacja IV – rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na: -а, -я, u których przy odmianie pojawiają się sufiksy -ат-, -ен-.
W deklinacji I występują rzeczowniki rodzaju żeńskiego i męskiego kończą się na -а, -я w mianowniku liczby pojedynczej. Istnieją trzy wzory odmiany: wzór 1 – rzeczowniki z zakończeniem na -а po spółgłosce twardej (grupa twarda), np. книжка – książka, wzór 2 – rzeczowniki z zakończeniem na -я (grupa miękka), np. надія – nadzieja, wzór 3 – rzeczowniki z zakończeniem na -а po spółgłosce szumiącej (ш, щ, ж, дж, ч) груша – gruszka.
Liczba pojedyncza PrzypadekWzór 1 – grupa twardaWzór 2 – grupa miękkaWzór 3 – grupa mieszanaН. -а книжка -я надія -а грушаР. -и книжки -і/-ї надії -і грушіД. -і книжці -і/-ї надії -і грушіЗ. -у книжку -ю надію -у грушуО. -ою книжкою -ею/-єю надією -ею грушеюМ. -і книжці -і/-ї надії -і грушіК. -о книжко! -е/-є надіє! -е груше!
Liczba mnoga PrzypadekWzór 1 – grupa twardaWzór 2 – grupa miękkaWzór 3 – grupa mieszanaН. -и книжки -і/-ї надії -і грушіР. - книжок -/-ь надій - грушД. -ам книжкам -ям надіям -ам грушамЗ. -и книжки -і/-ї надії -і грушіО. -ами книжками -ями надіями -ами грушамиМ. -ах книжках -ях надіях -ах грушахК. -и книжки! -і/-ї надії! -і груші!
W deklinacji II występują rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na spółgłoskę lub -о, oraz rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -о, -е, -я. Istnieją także trzy typy odmiany: wzór A1 – rzeczowniki z zakończeniem na spółgłoskę twardą albo -о, np. дуб – dąb, wzór A2 – rzeczowniki z zakończeniem na spółgłoskę miękką i na й oraz rzeczowniki zakończone na -ар, -ир, w których w formie liczby mnogiej akcent pada na ostatnią sylabę, np. місяць – miesiąc, księżyc, wzór A3 – rzeczowniki z zakończeniem na spółgłoskę szumiącą (ш, щ, ж, дж, ч), a także rzeczowniki z zakończeniem na яр, np. ніж – nóż.
Liczba pojedyncza PrzypadekWzór A1 – grupa twardaWzór A2 – grupa miękkaWzór A3 – grupa mieszanaН. -ø дуб -ь місяць -ø ніжР. -а/-у дуба -я/-ю місяця -а ножаД. -ові/-у дубові/дубу -еві/-ю місяцеві/місяцю -еві/-у ножеві/ножуЗ. -ø/-а дуб -ь/-я місяць -а/-ø ніжО. -ом дубом -ем місяцем -ем ножемМ. -і дубі -і/-ю/-еві місяці -еві/-у/-і ножіК. -е дубе! -ю місяцю! -е/-у ножу!
Liczba mnoga PrzypadekWzór A1 – grupa twardaWzór A2 – grupa miękkaWzór A3 – grupa mieszanaН. -и дуби -і (-ї) місяці -і ножіР. -ів дубів -ів (-їв) місяців -ів ножівД. -ам дубам -ям місяцям -ам ножамЗ. -и/-ів дуби -і (-ї)/-ів (-їв) місяці -і/-ів ножіО. -ами дубами -ями місяцями -ами ножамиМ. -ах дубах -ях місяцях -ах ножахК. -и дуби! -і місяці! -і ножі!
W deklinacji trzeciej znajdują się rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na spółgłoskę (np. тінь – cień) oraz rzeczownik мати.
PrzypadekWzór odmiany - l. pojedynczaWzór odmiany - l. mnogaН. -ø тінь -і тініР. -і тіні -ей тінейД. -і тіні -ям тінямЗ. -ø тінь -і тініО. -ю тінню -ями тінямиМ. -і тіні -ях тіняхК. -е тіне! -і тіні!
Odmianę rzeczownika мати:
PrzypadekL. pojedynczaL. mnogaН.матиматеріР.матеріматерівД.матеріматерямЗ.матірматерівО.матір’юматерямиМ.матеріматеряхК.мати!матері!
W czwartej deklinacji znajdują się rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na: -а, -я, u których przy odmianie pojawiają się sufiksy -ат-, -ен-. Istnieją trzy typy odmiany: Wzór 1: rzeczowniki z zakończeniem na -а, np. лоша – źrebię Wzór 2: rzeczowniki z zakończeniem na -я, np. немовля – niemowlę Wzór 3: rzeczowniki ім'я – imię, плем'я – plemię.
Liczba pojedyncza PrzypadekWzór 1Wzór 2Wzór 3Н. -а лоша -я немовля -я ім'яР. -ати лошати -яти немовляти -ені іменіД. -аті лошаті -яті немовляті -ені іменіЗ. -а лоша -я немовля -я ім'яО. -ам лошам -ям немовлям -ям/-енем ім'ям (іменем)М. -аті лошаті -яті немовляті -ені іменіК. -а лоша! -я немовля! -я ім'я!
Liczba mnoga PrzypadekWzór 1Wzór 2Wzór 3Н. -ата лошата -ята немовлята -ена іменаР. -ат лошат -ят немовлят -ен іменД. -атам лошатам -ятам немовлятам -енам іменамЗ. -ата/-ат лошата (лошат) -ята/-ят немовлят -ена іменаО. -атами лошатами -ятами немовлятами -енами іменамиМ. -атах лошатах -ятах немовлятах -енах іменахК. -ата лошата! -ята немовлята! -ена імена!