thumb|prawo|250px|Św. Michał Archanioł strącający Szatana, obraz Guido Reniego, Rzym, 1636 Modlitwa do św. Michała Archanioła (często określana jako egzorcyzm mały lub modlitwa o uwolnienie) – w Kościele katolickim jedna z najbardziej znanych modlitw używanych w walce duchowej. Została ułożona przez papieża Leona XIII w 1886 roku. Do 1964 roku powszechnie odmawiano ją na całym świecie po każdej cichej Mszy świętej, wraz z trzema Zdrowaś Maryjo i antyfoną Witaj Królowo (w ramach tzw. Modlitw Leonowych).
Jest to modlitwa błagalna, stanowiąca gorącą prośbę dusz do Boga oraz św. Michała Archanioła o obronę Kościoła przed mocami ciemności.
Słowa modlitwy Łacina Polski . Święty Michale Archaniele, wspomagaj nas w walce, a przeciw niegodziwości i zasadzkom złego ducha bądź naszą obroną. Oby go Bóg pogromić raczył, pokornie o to prosimy, a Ty, Wodzu niebieskich zastępów, szatana i inne duchy złe, które na zgubę dusz ludzkich po tym świecie krążą, mocą Bożą strąć do piekła. Amen.
Kontekst historyczny i wizja Leona XIII thumb|lewo|Papież Leon XIII, autor modlitwy Wprowadzenie przez Leona XIII specjalnych modlitw po Mszy Świętej w 1884 roku (do których dwa lata później dodano inwokację do św. Michała) nastąpiło w czasie najcięższego kryzysu instytucjonalnego papiestwa. Stolica Apostolska utraciła Państwo Kościelne w wyniku działań rządu włoskiego, a sam papież stał się w pewnym sensie „więźniem Watykanu”. Zagrożenie wolności Kościoła było bezpośrednim impulsem do wezwania wiernych do potężnej modlitwy wstawienniczej.
Z powstaniem samego tekstu modlitwy do św. Michała wiąże się słynna wizja mistyczna, jakiej miał doświadczyć Leon XIII. Historyczne i utrwalone w tradycji Kościoła relacje (opisane m.in. w rzymskim czasopiśmie z 1955 r.) podają, że pewnego dnia po odprawieniu Mszy świętej papież zatrzymał się w bezruchu przy ołtarzu i wpadł w głęboki letargArtykuł opisujący wizję Leona XIII w: , wolumin LXIX, numer V, 1955, s. 54–60..
W wizji tej papież miał usłyszeć przerażający dialog między Bogiem a Szatanem. Szatan chełpił się w nim, że zdoła całkowicie zniszczyć Kościół, jeśli tylko otrzyma na to więcej czasu i władzy. Bóg zapytał: „Ile czasu i władzy potrzebujesz?”. Szatan odpowiedział, że potrzebuje całego wieku (miał na myśli zbliżający się XX wiek) i większej władzy nad tymi, którzy mu się poddadzą. Bóg miał przystać na tę próbę. Przerażony wizją demonów gromadzących się nad Wiecznym Miastem (Rzymem) i bezwzględnym atakiem piekła na Kościół, Leon XIII natychmiast udał się do swojego prywatnego gabinetu, gdzie ułożył Modlitwę do św. Michała Archanioła. Następnie nakazał rozesłać ją do wszystkich biskupów ordynariuszy na świecie z bezwzględnym poleceniem jej odmawiania.
Egzorcyzm pełny na Szatana i anioły zbuntowane W 1890 roku, cztery lata po ogłoszeniu krótkiej modlitwy błagalnej, Leon XIII ułożył i oficjalnie opublikował w dokumencie Acta Sanctae Sedis potężny, uroczysty egzorcyzm: „Egzorcyzm przeciw Szatanowi i upadłym aniołom” (). Znana wszystkim Modlitwa do św. Michała Archanioła stanowiła w nim jedynie wstęp, po którym następowały surowe formuły egzorcyzmujące. Tekst ten został oficjalnie włączony do Rytuału Rzymskiego (wydanie z 1898 roku).
Ostrzeżenie przed samowolnym użyciem (1985) Pełen tekst uroczystego egzorcyzmu z 1890 roku niesie ze sobą ogromny ciężar gatunkowy i duchowy. 29 września 1985 roku kardynał Joseph Ratzinger (późniejszy papież Benedykt XVI), jako prefekt Kongregacji Nauki Wiary, skierował do ordynariuszy oficjalny list przypominający rygorystyczne normy prawa kanonicznego. Zaznaczył w nim, że w przeciwieństwie do krótkiej modlitwy Leona XIII (tzw. modlitwy o uwolnienie) – do której odmawiania świeccy są bardzo gorąco zachęcani – pełne formuły egzorcyzmu uroczystego mogą być stosowane wyłącznie przez kapłanów posiadających wyraźną licencję i upoważnienie od biskupa. Osobom świeckim stanowczo zabroniono używania pełnego tekstu zawierającego formuły rozkazujące (wyklinające) Szatana, aby bez posiadania sakramentalnego parasola ochronnego Kościoła nie narażały się na niebezpieczeństwo niekontrolowanego odwetu sił demonicznych.
Współczesne nauczanie Papieży Obowiązek odmawiania Modlitw Leonowych (w tym modlitwy do św. Michała) pod koniec Mszy świętej został formalnie zniesiony w 1964 roku przez instrukcję posoborową Inter oecumenici. Zniesienie tego obowiązku nie oznaczało jednak zakazu jej odmawiania – wręcz przeciwnie, kolejni papieże nieustannie wzywają Kościół do obrony przed złem.
Trzydzieści lat po soborowych zmianach liturgicznych, 24 kwietnia 1994 roku, papież św. Jan Paweł II z wielką mocą przypomniał tę modlitwę podczas rozważań Regina Coeli:
29 września 2018 roku, w obliczu kryzysów i skandali uderzających w wiarygodność Kościoła katolickiego, papież Franciszek zaapelował do wszystkich wiernych na świecie o codzienne odmawianie Różańca przez cały październik. Poprosił, aby na zakończenie każdego Różańca odmawiać starożytną antyfonę Pod Twoją obronę oraz Modlitwę do św. Michała Archanioła. Ojciec Święty tłumaczył, że ma to na celu oddanie Kościoła pod ochronny płaszcz Maryi i obronę przed atakami Szatana (którego nazwał „wielkim oskarżycielem”).
Akt Poświęcenia się św. Michałowi Archaniołowi thumb|lewo|Święty Michał walczący ze smokiem (miniatura z lat 70. XII wieku) Dzieło Świętych Aniołów (Opus Sanctorum Angelorum), ruch posiadający oficjalne zatwierdzenie Stolicy Apostolskiej, obok tradycyjnej modlitwy Leona XIII, propaguje również osobisty Akt Poświęcenia się św. Michałowi Archaniołowi, odmawiany w ramach pogłębiania chrześcijańskiej walki duchowej:
Przypisy
Bibliografia Symonds, Kevin J., Pope Leo XIII and the Prayer to St. Michael: An Historical and Theological Examination, Preserving Christian Publications, 2015, . Huber, Georges, Arrière Satan ! le diable aujourd'hui, Éditions Pierre Téqui, Paryż 1992, . Young, Francis, A History of Exorcism in Catholic Christianity, Springer, 2016, s. 189, .
Kategoria:Modlitwy katolickie