Igrzyska Wspólnoty Narodów () – międzynarodowe i multidyscyplinarne zawody sportowe dla zawodników reprezentujących państwa zrzeszone we Wspólnocie Narodów. Pierwsze takie zawody zostały rozegrane w 1930 roku i, z wyłączeniem planowanych igrzysk w 1942 i 1946 roku, rozgrywane są do dzisiaj co cztery lata.

Igrzyska są organizowane przez Federację Igrzysk Wspólnoty Narodów (ang. Commonwealth Games Federation), która kontroluje także program igrzysk i wybiera miasto-gospodarza igrzysk (każdorazowo jest to inne miasto). Oprócz wielu sportów olimpijskich, program igrzysk Wspólnoty Narodów zawiera także sporty nieolimpijskie, takie jak bowls czy netball.

Pomimo iż członkami Wspólnoty Narodów jest 53 państw, w igrzyskach bierze udział 71 różnych reprezentacji. Spowodowane jest to tym, że terytoria zależne i dependencje startują pod własnymi flagami. Tak zwane Home Nations, tj. części składowe Zjednoczonego Królestwa – Anglia, Walia, Szkocja i Irlandia Północna także startują jako oddzielne reprezentacje. Jedynie sześć reprezentacji wystartowało we wszystkich edycjach igrzysk Wspólnoty Narodów: Australia, Kanada, Anglia, Walia, Szkocja i Nowa Zelandia. Australia ma na koncie najwięcej zwycięstw w klasyfikacji medalowej – zajęła pierwsze miejsce na czternastu igrzyskach. Anglia dokonała tego siedem razy, zaś Kanada jeden raz.

Historia igrzysk thumb|250px|Znaczek wydany z okazji Igrzysk Imperium Brytyjskiego i Wspólnoty Brytyjskiej w 1958 roku Idea organizacji zawodów sportowych dla mieszkańców Imperium brytyjskiego pojawiła się po raz pierwszy w 1891 roku. Pomysłodawcą był John Astley Cooper, który w swoim artykule w The Times zasugerował zorganizowanie: Pan-brytyjski i pan-anglikański konkurs i festiwal, który organizowany co cztery lata podnosiłby zrozumienie i współpracę w Imperium Brytyjskim. Sam Cooper czerpał inspiracje z idei olimpijskiej, a założony przez niego komitet pomagał baronowi Pierre’owi de Coubertin przy realizacji pierwszych edycji nowożytnych igrzysk olimpijskich. W 1911 roku zorganizowano w Londynie Festiwal Imperium z okazji koronacji Jerzego V. Częścią tego festiwalu były multidyscyplinarne zawody sportowe (boks, zapasy, pływanie i lekkoatletyka) rozegrane pomiędzy reprezentantami Zjednoczonego Królestwa, Kanady, Australii i Związku Południowej Afryki. Imprezę tę uznaje się czasami jako „pierwowzór” rozgrywanych później igrzysk Imperium Brytyjskiego.

W 1928 roku Kanadyjczyk Melville Marks Robinson, zainspirowany wydarzeniami na IX Letnich Igrzyskach Olimpijskich, ponownie przywrócił ideę organizacji igrzysk dla Imperium. Dwa lata później, w 1930, roku zorganizowano z jego inicjatywy I Igrzyska Imperium Brytyjskiego w kanadyjskim mieście Hamilton, lecz kobiety wzięły udział jedynie w konkurencjach pływackich i skokach do wody. Od 1934 roku kobiety uczestniczą także w zawodach lekkoatletycznych.

Pierwsze Igrzyska Wspólnoty Narodów dla Niepełnosprawnych rozegrano w 1962 roku w Perth i organizowano je do 1974. Osoby niepełnosprawne pierwszy raz wystąpiły na igrzyskach Wspólnoty Narodów w 1994 roku w konkurencjach pokazowych. Od 2002 roku biorą udział w pozostałych dyscyplinach, a ich medale wliczają się do oficjalnej klasyfikacji.

Edycje igrzysk thumb|600px|Legenda kolor fioletowy – państwa, w których igrzyska się odbyły bądź ich organizacja jest planowana kolor czerwony – pozostałe państwa, które biorą udział w igrzyskach kolor zielony – państwa, które już nie startują w igrzyskach Pierwsza edycja igrzysk została rozegrana w 1930 roku jako Igrzyska Imperium Brytyjskiego. Wzięło w niej udział jedenaście reprezentacji. Cykl rozgrywania igrzysk został zakłócony jedynie przez wybuch II wojny światowej, przez co zawody planowane na lata 1942 i 1946 zostały odwołane. W roku 1950. zawody przywrócono i od tamtej pory są one rozgrywane nieprzerwanie. Liczba zawodników biorących udział w jednej edycji igrzysk przekroczyła 1000 podczas Igrzysk w 1958 roku Na igrzyska w 2006 roku liczba zawodników przekroczyła już 4000.

Nigeria była pierwszym krajem, który zbojkotował igrzyska. Miało to miejsce w 1978 roku i był to wyraz sprzeciwu przeciwko kontaktom sportowców nowozelandzkich z Południowej Afryki, gdzie dominował system polityczny oparty na zasadzie apartheidu. Igrzyska w 1986 roku zbojkotowały 32 państwa afrykańskie i karaibskie w ramach protestu przeciwko kontaktom premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher i jej rządu z rządem Afryki Południowej.

Kraje, które były gospodarzami igrzysk największą ilość razy to: Australia (5), Kanada (4) i Nowa Zelandia (3). Sześciokrotnie igrzyska odbyły się w krajach Zjednoczonego Królestwa: trzykrotnie w Szkocji, dwukrotnie w Anglii i raz w Walii. Dwukrotnie igrzyska odbyły się w Azji: w 1998 roku w Malezji i w 2010 roku w Indiach. Także Karaiby gościły u siebie igrzyska – miało to miejsce w 1966 roku na Jamajce.

Dwa miasta były gospodarzami igrzysk więcej niż jeden raz: Auckland (1950 i 1990) i Edynburg (1970, 1986 i niektóre konkurencje w 2014 roku).

Edycja Rok Miasto gospodarz Państwo Data rozpoczęcia Data zakończenia Liczba dyscyplin Liczba konkurencji Liczba reprezentacji Liczba zawodników Zwycięzca Festiwal Imperium I1911 Londyn 12 maja 1 czerwca4 9 4 nieznane Kanada Igrzyska Imperium Brytyjskiego I1930 Hamilton 16 sierpnia 23 sierpnia6 59 11 400 Anglia II1934 Londyn 4 sierpnia 11 sierpnia6 68 16 500 Anglia III1938 Sydney 5 lutego 12 lutego7 71 15 464 Australia IV1950 Auckland 4 lutego 11 lutego9 88 12 590 Australia Igrzyska Imperium Brytyjskiego i Wspólnoty Brytyjskiej V1954 Vancouver 30 lipca 7 sierpnia9 91 24 662 Anglia VI1958 Cardiff 18 lipca 26 lipca9 94 36 1122 Anglia VII1962 Perth 22 listopada 1 grudnia9 104 35 863 Australia VIII1966 Kingston 4 sierpnia 13 sierpnia9 110 34 1050 Anglia Igrzyska Brytyjskiej Wspólnoty Narodów IX1970 Edynburg 16 lipca 25 lipca9 121 42 1383 AustraliaX1974 Christchurch 24 stycznia 2 lutego9 121 38 1276 Australia Igrzyska Wspólnoty Narodów XI1978 Edmonton 3 sierpnia 12 sierpnia10 128 46 1474 Kanada XII1982 Brisbane 30 września 9 października10 142 46 1583 Australia XIII1986 Edynburg 24 lipca 2 sierpnia10 163 26 1662 Anglia XIV1990 Auckland 24 stycznia 3 lutego10 204 55 2073 Australia XV1994 Victoria 18 sierpnia 28 sierpnia10 217 63 2557 Australia XVI1998 Kuala Lumpur 11 września 21 września15 213 70 3633 Australia XVII2002 Manchester 25 lipca 4 sierpnia171 281 72 3679 AustraliaXVIII2006 Melbourne 15 marca 26 marca16² 245 71 4049 AustraliaXIX2010 Nowe Delhi 3 października 14 października171 272 71 6081 AustraliaXX2014 Glasgow 23 lipca 3 sierpnia171 261 71 4947 AngliaXXI2018 Gold Coast 4 kwietnia 15 kwietnia19 275 71 4426 Australia XXII2022 Birmingham 28 lipca 8 sierpnia20 280 72 5054 Australia XXIII2026 Glasgow 23 lipca 2 sierpnia XXIV2030 Ahmadabad Uwagi 1 Wliczając trzy sporty drużynowe 2 Wliczając cztery sporty drużynowe

Gospodarze igrzysk Miejsce Państwo Kontynent Liczba Lata 1 Australia 5 1938, 1962, 1982, 2006, 2018 2 Ameryka 4 1930, 1954, 1978, 1994 3 Oceania 3 1950, 1974, 1990 ** Europa 3 1970, 1986, 2014 ** Europa 3 (1911*), 1934, 2002, 2022 6 Azja 1 2010 Azja 1 1998 Ameryka 1 1966 ** Europa 1 1958

Uwagi * Festiwal Imperium zorganizowany w 1911 roku był prekursorem igrzysk Wspólnoty Narodów, lecz zazwyczaj nie jest on uważany za pierwszą edycję samych igrzysk.

** Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej występuje na igrzyskach w ramach oddzielnych reprezentacji krajów królestwa, jego terytoriów zamorskich i dependencji.

Dyscypliny

Trzydzieści dziewięć dyscyplin sportowych (w tym siedem, w których rozgrywane są zawody osób niepełnosprawnych) zostały zaakceptowane przez CGF jako możliwe do rozgrywania w ramach igrzysk Wspólnoty Narodów. Zostały one podzielone na trzy kategorie: Core sports (sporty podstawowe) – dyscypliny sportowe, które muszą być rozgrywane na igrzyskach Optional sports (sporty opcjonalne) – dyscypliny, które mogą być włączone do programu igrzysk; o liczbie tych dyscyplin każdorazowo decyduje gospodarz igrzysk; Recognized sports (sporty uznane) – dyscypliny, które zostały uznane przez CGF, lecz nie są one na tyle popularne; gospodarz ma prawo do nie przeprowadzenia rywalizacji w żadnej z tych dyscyplin

Core sportsOptional sportsRecognized sports30px Badminton30px Boks30px Bowls30px Hokej na trawie30px Kolarstwo30px Lekkoatletyka30px Netball30px pływanie30px Podnoszenie ciężarów30px Rugby 730px Squash30px Gimnastyka artystyczna30px Gimnastyka sportowa30px Judo30px Koszykówka30px Łucznictwo30px Pływanie synchroniczne30px Skoki do wody30px Strzelectwo30px Taekwondo30px Tenis stołowy30px Tenis ziemny30px Triathlon30px Wioślarstwo30px Zapasy30px Bilard30px Bowling30px Kajakarstwo30px Krykiet30px Golf30px Piłka nożna30px Piłka ręczna30px Piłka wodna30px Rugby league30px Siatkówka30px Softball30px Sportowe ratownictwo wodne30px Szermierka30px Żeglarstwo

Uczestnicy igrzysk

Jedynie sześć krajów wystartowało we wszystkich edycjach igrzysk Wspólnoty Narodów: Australia, Anglia, Kanada, Nowa Zelandia, Szkocja i Walia. Na Igrzyskach Wspólnoty Narodów w Glasgow w 2014 roku wystartowało 71 drużyn reprezentujących kraje i terytoria zależne.

Niektóre państwa nie startują już na igrzyskach Wspólnoty Narodów: 25px Aden – reprezentacja wystąpiła jedynie na Igrzyskach w 1962 roku; później kolonia stała się częścią Federacji Arabii Południowej; 25px Borneo Północne – startowało w latach 1958–1962; później protektorat stał się częścią Malezji; 25px Fed. Arabii Południowej – reprezentacja wystąpiła jedynie na Igrzyskach w 1966 roku; później protektorat uzyskał niepodległość jako Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu i w 1968 roku wystąpił ze Wspólnoty Narodów; – państwo startowało na igrzyskach w latach 1970–2010; w 2013 roku wystąpiło ze Wspólnoty Narodów; – terytorium startowało na igrzyskach w latach 1954–1994; w 1997 roku stało się ono częścią składową Chińskiej Republiki Ludowej i wystąpiło ze Wspólnoty Narodów; 20px Irlandia / Wolne Państwo Irlandzkie – reprezentacja Irlandii jako całości wystartowała na igrzyskach jedynie w 1930 roku; podczas następnych Igrzysk w 1934 roku reprezentacje Irlandii Północnej i Wolnego Państwa Irlandzkiego wystartowały oddzielnie (dorobek medalowy Irlandii z 1930 roku i Wolnego Pań. Irlandzkiego z 1934 roku jest liczony łącznie); ostatecznie Wolne Pań. Irlandzkie, już jako Republika Irlandii wystąpiło ze Wspólnoty Narodów w 1949 roku; 25px Nowa Fundlandia – startowała na igrzyskach w latach 1930–1934; w 1949 weszła w skład Dominium Kanady jako prowincja Nowa Fundlandia i Labrador; 25px Sarawak – startował w latach 1958–1962; później kolonia stała się częścią Malezji; – państwo startowało na igrzyskach w latach 1934–2002; w 2003 roku wystąpiło ze Wspólnoty Narodów;

Zobacz też Igrzyska olimpijskie Igrzyska afrykańskie Igrzyska azjatyckie Igrzyska panamerykańskie Igrzyska śródziemnomorskie Igrzyska frankofońskie Igrzyska Luzofonii

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona oficjalna Federacji Igrzysk Wspólnoty Narodów