thumb|Ilustracja z Astronomy and the Bible (1919) Mateusz 16, 2b-3 (lub Ewangelia Mateusza 16, 2b-3) – fragment 16. rozdziału Ewangelii według św. Mateusza w Nowym Testamencie. Opisuje on konfrontację między Jezusem a faryzeuszami i saduceuszami, którzy żądali od Niego znaku z nieba. Jest to jeden z fragmentów Nowego Testamentu, którego brakuje w wielu wczesnych starożytnych rękopisach. Autentyczność tego fragmentu jest kwestionowana przez biblistów od drugiej połowy XIX wieku.

Z uwagi na to, że pierwszej połowy wersetu drugiego (Lecz On im odpowiedział:) nie kwestionuje się w rękopisach, badacze tekstów biblijnych stosują precyzyjne oznaczenie 2b-3, aby wskazać, że brak w manuskryptach dotyczy wyłącznie wypowiedzi o znakach pogodowych.

Tekst Tłumaczenie (Biblia Tysiąclecia)

«Wieczorem mówicie: „Będzie piękna pogoda, bo niebo się czerwieni”, rano zaś: „Dziś burza, bo niebo się czerwieni i jest zasępione”. Wygląd nieba umiecie rozpoznawać, a znaków czasu nie możecie?»

Greka

Znaczenie teologiczne thumb|Dysputa Jezusa z faryzeuszami, ilustracja Gustave’a Doré’a. Kardynał Grzegorz Ryś w swoim komentarzu do tego fragmentu podkreśla, że postawa faryzeuszów jest w istocie wyrazem głębokiej niewiary i bałwochwalstwa. Żądanie od Boga dowodów oznacza odrzucenie wiary opartej na zaufaniu do Jego Słowa. Zamiast odczytywać dawane im nieustannie przez Boga „znaki czasu”, faryzeusze pozostają na nie ślepi, ograniczając swoje poznanie jedynie do świata doczesnego (co obrazuje przywołana umiejętność przewidywania pogody). Kardynał zwraca uwagę, że taka roszczeniowa postawa wobec Boga działa według Jezusa jak „kwas”, przed którym surowo ostrzega On swoich uczniów, gdyż niewiara i żądanie cudów potrafi niepostrzeżenie zakwasić i zniszczyć całe duchowe życie człowieka. W tym kontekście antytezą zepsutego „kwasu” faryzeuszów jest biblijne wezwanie do bycia człowiekiem „przaśnym” (czystym, niezepsutym). Odnosi się to bezpośrednio do starotestamentowego nakazu spożywania chlebów przaśnych, ustanowionego m.in. przy odnowieniu przymierza na Synaju: „Zachowaj Święto Przaśników; przez siedem dni będziesz jadł chleby przaśne” (Wj 34, 18). Prawdziwa wiara polega zatem na byciu „przaśnym” – czyli ufnym wobec Boga na słowo i pozbawionym faryzejskiego zakwaszenia.

Szerzej w egzegezie katolickiej zwraca się uwagę, że faryzeusze i saduceusze domagający się znaku z nieba nie szukali prawdy, lecz w swojej przebiegłości chcieli wystawić Jezusa na próbę. Jezus wykazuje ich duchową ślepotę – potrafią oni bezbłędnie interpretować naturalne zjawiska pogodowe (czerwone niebo), a jednocześnie nie są przygotowani na rozpoznanie najważniejszego „znaku czasu”, jakim jest samo przyjście Boga na świat w osobie Jezusa Chrystusa. W odpowiedzi Jezus odmawia im spektakularnych cudów na życzenie, zapowiadając jedynie „znak Jonasza”, który w teologii chrześcijańskiej jest zapowiedzią Jego męki i Zmartwychwstania.

Podobne teksty Łk 12, 54-56

Mówił także do tłumów: «Gdy ujrzycie chmurę podnoszącą się na zachodzie, zaraz mówicie: „Deszcz idzie”. I tak bywa. A gdy wiatr wieje z południa, powiadacie: „Będzie upał”. I bywa. Obłudnicy, umiecie rozpoznawać wygląd ziemi i nieba, a jakże obecnego czasu nie rozpoznajecie?»

Różnice w relacji św. Łukasza: pytający to tłumy, a nie faryzeusze i saduceusze, nie ma bezpośredniego żądania „znaku z nieba”, nie ma wzmianki o „znaku Jonasza”.

apokryficzna Ewangelia Tomasza, Logion 91,2

„Badacie oblicze nieba i ziemi, ale nie poznaliście tego, co jest przed wami, nie wiecie, jak badać ten czas”.

Świadectwa manuskryptów Fragment obecny C, D, K, L (N), W, Δ, Θ, Π, f1, 22, 33, 565, 700, 892, 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, 'ℓ' 150mg ('ℓ' 185, 'ℓ' 211, 'ℓ' 333, 'ℓ' 950 δύνασθε γνῶναι), Byz/, it, vg, syrp, syrh, copbomss, eth, geo. Św. Hieronim włączył ten fragment do Wulgaty, mimo że wiedział, iż nie zawiera go większość znanych mu wczesnych manuskryptów. 794 zawiera ten fragment, ale tylko na marginesie.

Fragment pominięty א, B, V, X, Y, Γ, 047, 2, f13, 34, 39, 44, 84, 151, 157, 180, 194, 272, 274, 344, 376, 445, 539, 563, 595, 661, 699, 776, 777, 780, 788, 792, 826, 828, 852, 994, 1073, 1074, 1076, 1078, 1080, 1093, 1216, 2542, syrcur, syrs, copsa, copbomss, arm, Orygenes.

Fragment kwestionowany Oznaczony asteryskami (*) lub obeli (÷). Kodeks z Bazylei (Codex Basilensis), Codex Athous Dionysiou, 348, 707, 711, 829, 873, 905, 'ℓ' 184.

Fragment przeniesiony Miniskuł 579 nie pomija fragmentu, ale wstawia go po wersecie 9.

Stanowisko biblistów Wielu współczesnych uczonych uważa ten fragment za późniejsze wstawienie, być może zaadaptowane z podobnego fragmentu w Łk 12, 54–56, ale z modyfikacją dotyczącą specyficznych znaków pogodowych. Scrivener (oraz Lagrange) argumentowali, że słowa te zostały pominięte przez kopistów w klimatach (na przykład w Egipcie), gdzie czerwone niebo rano nie zwiastuje deszczu. Dowody płynące z najstarszych manuskryptów są mocne, dlatego krytycy tekstu traktują to pominięcie bardzo poważnie.

Również dowody wewnętrzne przemawiają przeciwko autentyczności. W spornym fragmencie 16, 2b–3 Jezus zwraca się do oponentów w drugiej osobie, natomiast w wersecie 4 mówi w trzeciej osobie. Werset 4 można z powodzeniem traktować jako bezpośrednią odpowiedź na żądanie z wersetu 1. Z kolei Robert H. Gundry argumentuje za oryginalnością fragmentu, wskazując na różnice w porównaniu do paraleli z Łk 12, 54–56, która dowodzi, że tekst nie został przepisany ad litteram.

Według Weissa i Tregellesa pominięcie fragmentu w niektórych manuskryptach mogło być wynikiem chęci upodobnienia go przez kopistów do wcześniejszego fragmentu Mt 12, 38–39 (oraz Mk 8, 11-12).

Mt 12, 38–39 Mt 16, 1–4 38Wówczas rzekli do Niego niektórzy z uczonych w Piśmie i faryzeuszów: «Nauczycielu, chcielibyśmy jakiś znak widzieć od Ciebie». 39Lecz On im odpowiedział:

„Plemię przewrotne i wiarołomne żąda znaku, ale żaden znak nie będzie mu dany, prócz znaku proroka Jonasza.” 1Przystąpili do Niego faryzeusze i saduceusze i wystawiając Go na próbę, prosili o ukazanie im znaku z nieba. 2Lecz On im odpowiedział:

«Wieczorem mówicie: „Będzie piękna pogoda, bo niebo się czerwieni”, 3rano zaś:

„Dziś burza, bo niebo się czerwieni i jest zasępione”. Wygląd nieba umiecie rozpoznawać,

a znaków czasu nie możecie?

4Plemię przewrotne i wiarołomne żąda znaku, ale żaden znak nie będzie mu dany, prócz znaku Jonasza”.

Odnalezione w tekście greckim słowo („wiecie”), skłoniło Theodora Zahna do wniosku: „Słowo to jest użyte w sposób nietypowy dla Nowego Testamentu, gdzie w takich miejscach zazwyczaj występuje οιδα”Theodor Zahn, Das Evangelium des Matthäus, Leipzig: 1905, s. 528.. Harry T. Fleddermann zauważa również, że „forma pojawia się tylko u pisarzy bizantyjskich, co stanowi kolejną poszlakę, że fragment ten to późniejsza interpolacja”. Znaczenie to „czerwieni się”, a pisarze bizantyjscy tworzyli dopiero od IV wieku.

Kurt Aland stwierdza: „Powiedzenie z Mt 16, 2b-3 reprezentuje bardzo wczesną tradycję, podobnie jak Pericope Adulterae w J 7, 53-8:11 (...) Mt 16, 2b-3 mogło być zainspirowane Łk 12, 54-56, ale nie jest to ścisła paralela. W każdym razie oba teksty musiały zostać włączone w niektórych miejscach greckiej tradycji ewangelijnej gdzieś w II wieku – w okresie, gdy panowała większa swoboda w traktowaniu tekstu. Tylko wtedy tak rozległe wstawki były możliwe”.

Według R.T. France’a, werset ten został prawdopodobnie dodany jako wczesna glosa, ponieważ w pierwotnym tekście Mateusza odpowiedź Jezusa przechodziła bezpośrednio z wersetu 2a do wersetu 4, a pojęcie „znaku z nieba” pozostawało oryginalnie niewyjaśnione, podobnie jak wprowadzony chwilę później „znak Jonasza”.

Zobacz też Znak Jonasza Zorza poranna Krytyka tekstu Inne kwestionowane fragmenty Zakończenie Ewangelii Marka (Mk 16,9-20) Krwawy pot Jezusa (Łk 22,43-44) Pericope adulterae (J 7,53-8,11) Comma Johanneum (1 J 5,7b-8a) O sadzawce Betesda (J 5,3b-4) Doksologia do Modlitwy Pańskiej Ustanowienie Eucharystii (Łk 22,19b-20)

Przypisy

Bibliografia R. T. France, The Gospel of Matthew, William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids 2007, s. 604–605. Bruce M. Metzger, A textual commentary on the Greek New Testament, United Bible Societies, London 1971, s. 41. Uwe-Karsten Plisch, Das Thomasevangelium. Originaltext mit Kommentar, Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 2007, .

Linki zewnętrzne Wieland Willker, A Textual Commentary on the Greek Gospels. Vol. 1 Matthew, TVU 174, Brema 2014 (ang.).

Kategoria:Nowy Testament