152 Bateria Armat Górskich (152 bag) – pododdział artylerii Wojska Polskiego, sformowany w 1939 roku, który wziął udział w kampanii wrześniowej.
Projekt i sformowanie W marcu 1939 powstała zależna od niemieckiej III Rzeszy, Republika Słowacka, przez której terytorium Niemcy zapewnili sobie możliwość przemarszu wojsk oraz możliwość korzystania z baz lotniczych. Od kwietnia 1939 rozpoczęto przemieszczać sukcesywnie nad granicę polsko-słowacką bataliony odwodowe Korpusu Ochrony Pogranicza. Jednocześnie od maja 1939 Ministerstwo Spraw Wojskowych podjęło formowanie batalionów Obrony Narodowej, których zadaniem było wzmocnienie obrony południowej granicy. Kierownictwo wojskowe państwa stwierdziło, że niezbędne będzie posiadanie jednostek artylerii zapewniających wsparcie jednostek KOP i ON na granicy południowej ze Słowacją. W tym celu po dokonaniu remanentów posiadanych zasobów stwierdzono, że do wsparcia tych jednostek w terenie górskim i podgórskim możliwe jest wykorzystanie posiadanych armat górskich kal. 65 mm wzór 1906 oraz armat polowych kal. 76,2 mm wz. 1902. Z tych pierwszych posiadano 26 sztuk z 12 240 sztuk szrapneli i 10 084 granatami z osprzętem optyczno-mierniczym i biedkami do transportu rozłożonych armat i amunicji do nich. Armaty 65 mm były na uzbrojeniu 1 pułku artylerii górskiej jeszcze do października 1931, po czym większość została zmagazynowana.
Armaty kal. 76,2 mm postanowiono wykorzystać jako artylerię pozycyjną na terenie twierdz i rejonów umocnionych, a także jako artylerię pozycyjną bez trakcji w terenie górskim. Formować ją zamierzano jako plutony artylerii pozycyjnej. Aktywnie postanowiono w górach wykorzystać armaty 65 mm wz. 1906, Sztab Główny przygotował projekt etatów dla baterii armat górskich wyposażonych w te armaty górskie. Jednocześnie z projektami etatowymi i praktycznym wykorzystaniem przystąpiono do intensywnego szkolenia oficerów i szeregowych na tym sprzęcie. Niewielki kontyngent szeregowych i kadry był stale szkolony w ramach jednego lub okresowo dwóch plutonów armat górskich w składzie 22 pułku artylerii lekkiej w Przemyślu. Jednak do sformowania projektowanych baterii ten personel był zbyt mały. W związku z potrzebami od 4 do 13 maja 1939 w Przemyślu uruchomiono w 22 pal kurs instruktorski dla 3 oficerów służby stałej, 6 oficerów rezerwy i 12 podoficerów zawodowych i nadterminowych. Pozyskano w ten sposób kadrę instruktorską, która następnie w 6 pułku artylerii lekkiej w Krakowie zorganizowała pluton szkolny, w którym szkolono się w dalszy ciągu do 30 czerwca 1939 w specjalności artylerzysty górskiego z armatami kal. 65 mm. Od czerwca rozpoczęto szkolenie w Krakowie rezerwistów artylerii z zakresu działoczynów, obsługi sprzętu mierniczego podczas rotacyjnych trzytygodniowych ćwiczeń.
2 czerwca 1939 MSWojsk. wydał rozkaz o sformowaniu trzech baterii armat górskich, w tym baterii nr 152. Z dniem 15 lipca baterie armat górskich wpisano do tabeli i karnetu mobilizacyjnego 6 pal. Latem 1939 przystąpiono również do formowania plutonów artylerii pozycyjnej z armatami kal.76,2 mm wz. 1902 i plutonów artylerii górskiej Obrony Narodowej z armatami kal. 65 mm wz. 1906.
Mobilizacja 24 sierpnia 1939 w ramach mobilizacji alarmowej w grupie „brązowej6” zmobilizowano w 6 pułku artylerii lekkiej w Krakowie, w czasie G6+32 baterię armat górskich nr 152. Z wcześniej wyszkolonych oficerów, podoficerów i szeregowców oraz armat wraz z przyrządami optyczno-mierniczymi i biedkami zmagazynowanych w Składnicy Uzbrojenia nr 5 w Krakowie. Bateria była zorganizowana zgodnie z organizacją wojenną L.3722. Mobilizacja odbywała się w Forcie „Tonie” na północ od Krakowa. Po zmobilizowaniu bateria 25 sierpnia 151 bateria odjechała koleją do Rabki. Skąd przeszła na odcinek obrony „Chabówka”. Bateria trzema armatami zajęła stanowiska ogniowe na stoku wzg. 512, jedną z armat wysunięto naprzeciw mostu kolejki wąskotorowej w rejonie Wysokiej i Raby Wyżnej. 152 bateria armat górskich wspierała oba bataliony 1 pułku górskich strzelców (KOP „Snów”).
Dowództwo baterii sprawował kpt. Stanisław Sacha. Bateria zgodnie z organizacją wojenną składała się z dowództwa baterii, sekcji zwiadowczej, drużyny łączności, rzutu ogniowego z dwoma plutonami armat i drużyny gospodarczej. Liczyła: 3 oficerów, 18 podoficerów, 78 bombardierów i kanonierów. 12–13 koni wierzchowych, 38 koni pociągowych, 6 wozów taborowych, 24 biedki. Uzbrojona w 4 armaty górskie kal. 65 mm z tarczami wz. 1906, 59 kbk z bagnetami, 23 pistolety, 14 bagnetów „luźnych”, 2 pistolety sygnałowe i 2 jednostki ognia na biedkach.
152 bag w kampanii wrześniowej 1 września 1939 pododdziały I batalionu 1 pułku górskich strzelców wspierał prawdopodobnie wydzielony działon 152 baterii w walkach w rejonie Łysej Góry i Raby Wyżnej. Natomiast bateria nie prowadziła ognia na przedpole z uwagi na zasięg armat. Wieczorem 1 września dołączył wysunięty działon. 2 września od rana 152 bateria wspierała walkę pułku w rejonie Wysokiej i wzdłuż drogi Spytkowice – Jordanów ostrzeliwała oddziały niemieckiej 2 Dywizji Pancernej. Wieczorem bateria podjęła odwrót wraz z 1 pgs ppłk Wojciecha Wójcika. 3 września wspierała pułk wzmocniony batalionem ON „Zakopane” w walkach w rejonie Rabki i Raby Niżnej oraz o Mszanę Dolną. Przedpołudniem bateria strzelała ze stanowisk ogniowych w Rabie Niżnej. Po południu 152 bateria wraz z batalionem ON „Zakopane” zajęła stanowiska w Mszanie Dolnej skąd wspierała obrońców tej miejscowości, do chwili wyparcia przez oddziały niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej i 3 Dywizji Górskiej. 4 września po utracie Mszany Dolnej bateria wspierała również zgrupowanie 24 pułku ułanów w walkach w rejonie Kasiny Wielkiej. 5 września 152 bateria wraz z 2 baterią 16 dywizjonu artylerii motorowej wspierała walki odwrotowe 1 pgs i 24 puł. w dolinach Krzyworzeki i Stradomki na kolejnych rubieżach obrony. Pod Smykami i Krzesławicami 6 września bateria wspierała prowadzące obronę w ramach 156 pułku piechoty dwa bataliony z 2 i 5 pułku strzelców podhalańskich. W trakcie tych walk stanowiska ogniowe usytuowane były pod szczytem góry Grodzisko na przełęczy, z których celnie raził niemieckich strzelców górskich.
Od 7 września 152 bag wykonała marsze odwrotowe wraz z pozostałościami 1 pgs w kierunku północnym przez Raciechowice. Od chwili rozpoczęcia odwrotu z żołnierzy 1 BGS zorganizowano pułk zbiorczy ppłk. Wojciecha Wójcika, który wraz z 152 bag włączony został w skład 21 Dywizji Piechoty Górskiej.W składzie dywizji lub samodzielnie maszerowano przez Bochnię, Biskupice Radłowskie na północ od Tarnowa, przez Nisko, Ulanów, Biłgoraj, aż do Tomaszowa Lubelskiego. 13 września i nocą 13/14 września pułk zbiorczy maszerował w straży przedniej dywizji w kierunku Oleszyc. 15 września 152 bag wspierała ogniem natarcie pułku zbiorczego ppłk. Wójcika na Dachnów broniony przez niemiecki I batalion 130 pułku piechoty z 45 Dywizji Piechoty. Następnie bateria wspierała walki obronne pułku pod Dachnowem i Oleszycami. Wieczorem pułk ppłk. Wójcika wraz z baterią odszedł w kierunku Dzikowa Nowego, unikając tym samym losu 21 DPG. 17 września zgrupowanie ppłk. Wójcika przeszło za rzekę Tanew i dalszym marszem przeszło przez Puszczę Solską w kierunku na Terespol. Od 18 września zgrupowanie weszło w skład Grupy Operacyjnej „Jagmin”. Nocą 18/19 września zgrupowanie przeszło do lasów koło miejscowości Zielone do odwodu grupy. 19 września zgrupowanie ppłk. Wójcika wraz ze 152 bag weszło do walki na skrzydle 55 Dywizji Piechoty rez. przeciwko oddziałom niemieckiej 8 Dywizji Piechoty. W ciężkim boju bateria wspierała walki obronne zgrupowania, które poniosło wielkie straty. Nocą 19/20 września zgrupowanie ppłk. Wójcika wraz z wspierającą go 152 baterią armat górskich wspólnie z pozostałościami 55 DP rez. i Grupy Fortecznej podjęły próbę przedarcia się na Łosiniec i Hrebenne. Tam wspólnie ze 152 baterią walczyła 151 bateria armat górskich. Ostatnie walki bateria prowadziła pod Łosińcem, gdzie zgrupowanie ppłk. Wojciecha Wójcika zostało rozbite. Część żołnierzy została wzięta do niemieckiej niewoli, a część przedzierała się na wschód. Wśród przedzierających się na wschód znalazła się grupka żołnierzy baterii, którzy na czele z kpt. Stanisławem Sachą dostali się do niewoli sowieckiej. W rezultacie czego dowódca baterii kpt. Stanisław Sacha został zamordowany w 1940 w Charkowie.
Obsada personalna dowództwo baterii:
dowódca baterii – kpt. Stanisław Jan Sacha oficer ogniowy – NN szef baterii – ogn. Józef Pełka
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Baterie II Rzeczypospolitej