Paul Moder

thumb|Obwieszczenie SS-Gruppenführera Paula Modera z 11 marca 1941 informujące o straceniu „pewnej liczby aresztowanych” w odwecie za śmierć Igo Syma Paul Moder (ur. 1 października 1896 w , zm. 8 lutego 1942 w pobliżu Małego Kamieńca koło Nowogrodu Wielkiego) – niemiecki oficer, działacz NSDAP, dowódca SA i SS, poseł do Reichstagu, zbrodniarz nazistowski.

Jako Dowódca SS i Policji w dystrykcie warszawskim, był współodpowiedzialny za działania mające na celu wyniszczenie polskiej inteligencji, w tym za masowe egzekucje w Palmirach.

Życiorys Był synem hotelarza. W sierpniu 1914 roku, na wieść o wybuchu I wojny światowej, porzucił szkołę realną w Koblencji, by zaciągnąć się ochotniczo w szeregi Armii Cesarstwa Niemieckiego. Walczył m.in. pod Verdun, gdzie został ranny. Dwukrotnie odznaczono go Krzyżem Żelaznym. Awansowany do stopnia podporucznika rezerwy, w ostatnim okresie wojny służył jako obserwator lotniczy.

Po wojnie miał pracować jako kupiec, spedytor i dziennikarz, jednocześnie angażując się w działalność paramilitarną i skrajnie prawicową. Jako członek Freikorpsu Gerharda Roßbacha (Freikorps Roßbach) miał walczyć po stronie niemieckiej w powstaniach śląskich.

Od 1922 roku przebywał w Altonie (obecnie część Hamburga), gdzie udzielał się w środowisku weteranów Freikorps Roßbach. Również w 1922 roku (według innego źródła – w 1923 roku) wstąpił do NSDAP. Posiadał Złotą Odznakę Partii. Współorganizował miejscowe prawicowe bojówki (m.in. „Kampfbund Roland”), był także współtwórcą i organizatorem pierwszych oddziałów SA w Altonie, odpowiedzialnych za brutalne „zabezpieczanie” wieców partyjnych oraz starcia uliczne z przeciwnikami politycznymi. Przyczynił się do sukcesów ruchu narodowosocjalistycznego w Altonie, uważanej dotąd za bastion lewicy.

W 1931 roku wstąpił do SS, obejmując dowództwo 4. SS-Standarte „Schleswig-Holstein”. W latach 1932–1938 był kilkukrotnie wybierany do Reichstagu z listy NSDAP. Podczas kampanii w lipcu 1932 roku organizował zamachy bombowe na działaczy SPD i KPD, za co w listopadzie tego samego roku skazano go na karę 6 lat więzienia, której jednak nie odbył dzięki immunitetowi poselskiemu.

W 1934 roku Heinrich Himmler przeniósł Modera do Berlina, powierzając mu stanowisko zastępcy „Seppa” Dietricha w Oberabschnitt Ost/Spree (regionalnej komendanturze SS). 9 listopada 1936 roku Moder został awansowany na stanowisko SS-Gruppenführera.

II wojna światowa 1 listopada 1939 roku został mianowany „komendantem policji” () przy szefie dystryktu warszawskiego. Stanowisko to nie miało odpowiednika w strukturze organizacyjnej SS, a Moder w praktyce pełnił funkcję analogiczną do Dowódcy SS i Policji, odpowiadając bezpośrednio przed Wyższym Dowódcą SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie (HSSPF „Ost”), SS-Obergruppenführerem Friedrichem Wilhelmem Krügerem.

Był współodpowiedzialny za represje wobec ludności cywilnej w dystrykcie warszawskim, zwalczanie polskiego ruchu oporu oraz eksterminację polskiej inteligencji w ramach akcji AB, w tym za masowe egzekucje w Palmirach pod Warszawą. Gdy na niemieckich obwieszczeniach pojawiało się w podpisie jego nazwisko, członkowie Organizacji Małego Sabotażu „Wawer” przerabiali je na Mörder („morderca”).

Moder był również współodpowiedzialny za prześladowania Żydów i utworzenie getta warszawskiego. Istnieją przesłanki, że mógł się osobiście wzbogacić podczas służby w dystrykcie warszawskim, prawdopodobnie poprzez udział w grabieży mienia przy konfiskatach dokonywanych przez podległe mu służby.

W drugiej połowie czerwca 1941 roku, w momencie rozpoczęcia niemieckiej inwazji na ZSRR, przebywał na urlopie w Berlinie. 19 lipca tego samego roku decyzją Himmlera został odwołany ze stanowiska i zdegradowany do stopnia SS-Sturmbannführera. Został jednocześnie skierowany na front wschodni do Dywizji SS „Totenkopf”. Poległ 8 lutego 1942 roku w pobliżu miejscowości Mały Kamieniec w okolicach Nowogrodu Wielkiego. Himmler osobiście złożył kondolencje wdowie po Moderze.

Przypisy

Kategoria:Członkowie Freikorpsu Kategoria:Członkowie SA Kategoria:Członkowie SS Kategoria:Funkcjonariusze niemieckich władz okupacyjnych w Polsce 1939–1945 (dystrykt warszawski) Kategoria:Politycy NSDAP Kategoria:Posłowie do Reichstagu Kategoria:Niemieccy zbrodniarze wojenni w okresie II wojny światowej Kategoria:Urzędnicy Generalnego Gubernatorstwa Kategoria:Sprawcy Zagłady Żydów Kategoria:Osoby odpowiedzialne za ludobójstwo Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Żelaznym Kategoria:Niemieccy uczestnicy walk na froncie wschodnim w II wojnie światowej Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1942 Kategoria:Ofiary II wojny światowej