Cmentarz ewangelicki w Wejherowie – dawny cmentarz wyznaniowy wspólnoty ewangelickiej w Wejherowie, położony przy obecnej ul. Jana III Sobieskiego, między ul. Sobieskiego i ul. Strzelecką. Nekropolia powstała w XIX wieku jako miejsce pochówku wejherowskich ewangelików. Po zamknięciu w 1951 roku została przekształcona w teren parkowy, znany obecnie jako Park Kaszubski.
Obiekt figuruje w ewidencji zabytków jako cmentarz ewangelicki z 1. połowy XIX wieku, położony w Wejherowie przy ul. Jana III Sobieskiego.
Historia Przed założeniem odrębnego cmentarza ewangelickiego wejherowscy ewangelicy korzystali z wydzielonej kwatery na cmentarzu parafialnym przy kościele Świętej Trójcy. Według Macieja Kurpiewskiego prawo publicznego pochówku protestantów w wydzielonym miejscu cmentarza parafialnego było jednym z ograniczonych uprawnień, które zachowali ewangelicy wejherowscy po cofnięciu przez Jakuba Wejhera wcześniejszego przywileju swobodnego i publicznego wyznawania luteranizmu.
Powstanie właściwego cmentarza ewangelickiego wiązało się z ukształtowaniem samodzielnej gminy ewangelickiej w Wejherowie w latach 1823–1824 oraz z budową pierwszego kościoła ewangelickiego przy ul. Lęborskiej, obecnej ul. Jana III Sobieskiego. Kurpiewski, powołując się m.in. na kronikę Johannesa Rooka, wskazuje, że cmentarz powstał w styczniu 1826 roku. Jednocześnie dopuszcza możliwość, że nowa nekropolia funkcjonowała już od 1823 roku, równolegle z dawną kwaterą przy kościele parafialnym. W miejskim programie opieki nad zabytkami oraz na pamiątkowym głazie ustawionym na terenie dawnego cmentarza przyjęto datowanie 1823–1951.
Cmentarz usytuowano przy tej samej ulicy co kościół ewangelicki, początkowo około 500 m na zachód od świątyni. Po wybudowaniu nowego kościoła ewangelickiego w 1909 roku odległość ta zmniejszyła się do około 150 m.
Układ i zabudowa Cmentarz miał układ północ–południe. Według ustaleń Kurpiewskiego jego szerokość od strony dawnej ul. Lęborskiej, obecnie ul. Jana III Sobieskiego, wynosiła około 62,5 m, natomiast długość działki przeznaczonej pod cmentarz około 295 m. Od południa teren cmentarza zamykała ul. Strzelecka. Obszar miał kształt wydłużonego prostokąta.
Nekropolia miała charakter dwutarasowy. Starsza część znajdowała się od strony ul. Lęborskiej i była położona nieco wyżej. Na cmentarz prowadziła od północy ceglana, neogotycka brama. W przedniej wschodniej kwaterze znajdowała się neogotycka kaplica przedpogrzebowa. Kaplica została wzniesiona w 1893 roku z czerwonej cegły i służyła jako dom pogrzebowy oraz kostnica.
Cmentarzem zarządzała ewangelicka Rada Kościelna. W 1915 roku opublikowano ordynację cmentarną regulującą funkcjonowanie nekropolii. Pochówek mógł odbyć się za wiedzą i zgodą pastora albo dozorcy cmentarza, a uroczystość pogrzebową prowadził pastor. Dozorca prowadził rejestry pochowanych, obejmujące m.in. imię i nazwisko zmarłego, datę śmierci i pogrzebu oraz numer grobu.
Kwatery wojenne W czasie I wojny światowej w tylnej części cmentarza urządzono kwaterę poległych żołnierzy. Po zakończeniu wojny ustawiono tam głaz narzutowy z napisem „1914–1918”.
W latach 1942–1943, od strony ul. Strzeleckiej, urządzono na terenie cmentarza miejsce pochówku żołnierzy Wehrmachtu. Według Kurpiewskiego w 2002 roku szczątki 316 żołnierzy niemieckich przeniesiono z Wejherowa na niemiecki cmentarz wojenny w Glinnej.
Likwidacja i przekształcenie w park Po II wojnie światowej cmentarz ulegał degradacji. We wrześniu 1950 roku Miejska Rada Narodowa w Wejherowie podjęła uchwałę o przejęciu nieruchomości po gminie ewangelickiej na rzecz miasta. Cmentarz został zamknięty w 1951 roku i następnie przekształcony w teren parkowy, nazwany Parkiem Kaszubskim.
W 2005 roku, z inicjatywy Stowarzyszenia Upamiętniania Cmentarzy i Miejsc Pochówku w Wejherowie, na terenie dawnego cmentarza ustawiono pamiątkowy głaz narzutowy. Umieszczono na nim napis w językach polskim, niemieckim i kaszubskim: „W tym miejscu w latach 1823–1951 czynny był cmentarz ewangelicki”.
Zobacz też Ewangelicki Kościół Unijny w Polsce
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Cmentarze protestanckie w województwie pomorskim Kategoria:Obiekty sakralne w Wejherowie Kategoria:Historia Wejherowa Kategoria:Ewangelicki Kościół Unijny w Polsce