Józef Kamiński, ps. Strzała (ur. 26 lutego 1911 w Chicago, zm. 25 maja 1970) – organizator i dowódca jedynego regularnego oddziału partyzanckiego Armii Krajowej na Zaolziu w czasie II wojny światowejMečislav Borák, Wstęp, [w:] Otylia Toboła, Lutyńskie tango i inne historie wojenne z Zaolzia, [Wyd. 2], Czeski Cieszyn 2004, s. 13...

Życiorys Syn Józefa, robotnika, i Katarzyny z domu Gardas. W USA ukończył pięć klas szkoły podstawowej. W 1921 r. rodzina zdecydowała się na powrót do rodzinnego Żywca (Polska). W 1923 r. wyprowadził się z domu w wyniku konfliktu z macochą. Do 1939 r. podejmował się różnych prac fizycznych w rodzinnych stronach (budowy, kopalnia, tartak, cegielnia). Od 1933 r. działał w Lidze Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP) m.in. jako komendant drużynyWojciech Święs, Józefa Kamińskiego, pseud. „Strzała”, przypadki, „Kalendarz Śląski”, 2023, s. 163..

Po wybuchu II wojny światowej prawdopodobnie angażował się w różne formy oporu przeciwko okupantom, ostatecznie dołączając do któregoś z oddziałów Związku Walki Zbrojnej/Armii Krajowej (ZWZ-AK), operujących w obwodzie żywieckim (wbrew późniejszym deklaracjom nie pełnił jednak w jego strukturach żadnej znaczącej funkcji)Tamże, s. 164–165.. W grudniu 1943 r. w oparciu o rozkazy przełożonych z Żywca utworzył oddział partyzancki AK na Zaolziu, który szybko zwiększył swoją liczebność do ponad 20 stałych członków (oraz wielu sympatyków w okolicznych wioskach). Przez kilka miesięcy przeprowadził ok. 40 akcji – pobicia i rekwizycje na przesiedleńcach oraz osobach uznanych za konfidentów i kolaborantów, tzw. akcje aprowizacyjne na sklepach i gospodach, w mniejszym stopniu działania dywersyjneMečislav Borák, Świadectwo z Żywocic, Czeski Cieszyn 2023, s. 61–67; Michał Heller, Ruch oporu na Śląsku Cieszyńskim w latach 1939–1945, Opole 1982, s. 145-146, 172-175; Wojciech Święs, Józefa Kamińskiego, pseud. „Strzała”, przypadki, „Kalendarz Śląski”, 2023, s. 165–167..

W nocy z 4 na 5 sierpnia 1944 r. we wsi Żywocice (dziś dzielnica Hawierzowa) 15-osobowy oddział pod dowództwem „Strzały” przeprowadził atak na gestapowców przebywających w gospodzie Isidora Mokrosza, w wyniku którego zginęło trzech nazistowskich funkcjonariuszy i karczmarz (a także jeden partyzant). W odwecie Niemcy 6 sierpnia 1944 r. przeprowadzili pacyfikację wsi, mordując na miejscu 36 osób (27 zadeklarowanych Polaków, jednego Polaka z III kategorią volkslisty oraz ośmiu zadeklarowanych Czechów) i aresztując dalsze 17 (spośród których osiem zginęło w obozach). Do końca września grupa „Strzały” została praktycznie rozbita, co poskutkowało jej rozwiązaniemMečislav Borák, Slezské Lidice, [w:] tenże, Na příkaz gestapa: nacistické válečné zločiny na Těšínsku, Ostrava 1990, s. 97–105; tenże, Świadectwo z Żywocic, Czeski Cieszyn 2023, s. 69–88..

Na przełomie 1944/45 r. Kamiński przedostał się za linię frontu i dołączył do patrolu wywiadowczego Armii Czerwonej w charakterze przewodnika (w późniejszym czasie usprawiedliwiał się, że powrót na Zaolzie uniemożliwiło mu przesunięcie się linii frontu). W marcu 1945 r. w Suchej (dziś Sucha Beskidzka) zgłosił się do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa (UB). W kwietniu 1945 r. brał udział w organizowaniu placówki Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Żywcu. Po zwolnieniu z UB w sierpniu 1946 r. wyjechał do Goraszowic na Dolnym Śląsku, gdzie prowadził gospodarstwo i aktywnie działał w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). Na ostatnie lata życia powrócił do ŻywcaWojciech Święs, Józefa Kamińskiego, pseud. „Strzała”, przypadki, „Kalendarz Śląski”, 2023, s. 172–173..

Józef Kamiński jest postacią trudną do jednoznacznej oceny. Przez lata pamięć o nim uległa na Zaolziu swoistej mitologizacji. Pierwszy krytyczny, bazujący na źródłach życiorys „Strzały” ukazał się w 2023 r. i zwracał uwagę na szereg nieścisłości w dotychczasowym – jednoznacznie pozytywnym w polskiej literaturze – przedstawianiu tej postaci. Przez Czechów Kamiński postrzegany był znacznie bardziej negatywnieOstatnio: Karin Lednická, Životice: obraz (po)zapomenuté tragédie, Ostrava 2022, passim..

Przypisy

Bibliografia

Mečislav Borák, Świadectwo z Żywocic, Czeski Cieszyn 2023, passim. Wojciech Święs, Józefa Kamińskiego, pseud. „Strzała”, przypadki, „Kalendarz Śląski” 2023, s. 162–173. Archiwum Państwowe w Katowicach, Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) w Katowicach, teczka osobowa 1245 b. Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) w Krakowie, Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych w Krakowie, Akta personalne funkcjonariusza Urzędu Bezpieczeństwa (UB), sygn. IPN Kr 057/652.

Linki zewnętrzne

Józefa Kamińskiego, pseud. „Strzała”, przypadki – artykuł na portalu Academia.edu Spór o Józefa Kamińskiego, pseud. „Strzała” – tekst na stronie „Wokół 80. rocznicy tragedii żywocickiej”

Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Zmarli w 1970 Kategoria:Ludzie związani z Żywcem Kategoria:Ludzie związani z Cieszynem Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Polscy żołnierze podziemia Kategoria:Partyzantka polska Kategoria:Dowódcy polskich oddziałów partyzanckich z okresu II wojny światowej