Zgrupowanie Partyzanckie „Błyskawica” – największa formacja zbrojna antykomunistycznego podziemia niepodległościowego działająca na Podhalu po zakończeniu II wojny światowej. Została utworzona w 1945 roku przez mjr. Józefa Kurasia ps. „Ogień” i prowadziła działalność zbrojną przeciwko organom bezpieczeństwa publicznego, oddziałom wojskowym wspierającym władzę komunistyczną oraz funkcjonariuszom aparatu represji. W okresie największego rozwoju liczyła około 700 żołnierzy zorganizowanych w dziewięciu kompaniach terenowychJ. Wójcik, Józef Kuraś „Ogień”. Podhalańska wojna 1939–1945, Warszawa 1992..

Geneza Po wkroczeniu Armii Czerwonej na ziemie polskie w latach 1944–1945 rozpoczął się proces przejmowania władzy przez komunistów wspieranych przez Związek Radziecki. Na Podhalu szczególnie silny sprzeciw wobec nowego systemu organizował Józef Kuraś „Ogień”, były żołnierz konspiracji niepodległościowej i dowódca oddziałów partyzanckich działających podczas okupacji niemieckiejK. Krajewski, T. Łabuszewski, Ogień i jego żołnierze, Warszawa 2006..

Początkowo Kuraś współpracował z lokalnymi strukturami Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa, jednak szybko wszedł z nimi w konflikt. W kwietniu 1945 roku ponownie przeszedł do konspiracji i rozpoczął organizowanie oddziałów zbrojnych, które przyjęły nazwę Zgrupowanie Partyzanckie „Błyskawica”F. Musiał, Podhale w ogniu. Działalność Józefa Kurasia „Ognia” 1945–1947, Kraków 2005..

Organizacja Zgrupowanie posiadało strukturę wojskową wzorowaną na oddziałach partyzanckich Armii Krajowej. Na jego czele stał mjr Józef Kuraś „Ogień”, pełniący funkcję dowódcy całości sił zbrojnych organizacji. Podlegały mu kompanie terenowe operujące na Podhalu, Orawie, Spiszu i w sąsiednich regionach MałopolskiK. Krajewski, Na Ziemi Nowotarskiej 1945–1947, Warszawa 2010..

W szczytowym okresie działalności liczebność zgrupowania oceniana była na około 500–700 ludzi. Oddziały posiadały własne służby wywiadowcze, łączność oraz zaplecze logistyczne oparte na sieci współpracowników i sympatyków wśród ludności cywilnejF. Musiał, Podhale w ogniu..., s. 112–118..

Działalność Walka z aparatem bezpieczeństwa Podstawowym celem organizacji była walka z komunistycznym aparatem represji. Oddziały „Błyskawicy” przeprowadzały akcje przeciwko posterunkom Milicji Obywatelskiej, funkcjonariuszom Urzędu Bezpieczeństwa oraz jednostkom wojskowym uczestniczącym w zwalczaniu podziemia niepodległościowegoK. Krajewski, T. Łabuszewski, Ogień i jego żołnierze, s. 145–168..

Do najgłośniejszych działań należały ataki na posterunki MO i UB w miejscowościach Podhala oraz zasadzki na grupy operacyjne prowadzące obławy przeciwko partyzantom. Zgrupowanie zdobywało w ten sposób broń, amunicję i wyposażenie wojskoweAtlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956, red. R. Wnuk i in., Warszawa–Lublin 2007..

Ochrona ludności W propagandzie i dokumentach organizacji podkreślano konieczność ochrony mieszkańców Podhala przed represjami NKWD, UB i innych organów bezpieczeństwa. Oddziały interweniowały również przeciwko pospolitym grupom rabunkowym działającym w powojennych warunkach chaosu społecznegoF. Musiał, Podhale w ogniu..., s. 201–220..

Kontrowersje Działalność „Błyskawicy” pozostaje przedmiotem sporów historycznych. Część badaczy podkreśla znaczenie oddziału w oporze przeciwko narzuconej Polsce władzy komunistycznej, wskazując na jego rolę w obronie lokalnej społeczności i kontynuacji walki o niepodległośćK. Krajewski, T. Łabuszewski, Ogień i jego żołnierze..

Inni historycy zwracają uwagę na przypadki działań wymierzonych przeciw osobom cywilnym oraz przedstawicielom mniejszości narodowych, które miały miejsce podczas działalności zgrupowania. Ocena odpowiedzialności dowództwa za poszczególne wydarzenia pozostaje przedmiotem badań naukowych i debat publicznychD. Jarosz, M. Pasztor, Polska 1944–1956, Warszawa 2003..

Operacje przeciwko zgrupowaniu W drugiej połowie 1946 roku komunistyczne władze rozpoczęły zakrojoną na szeroką skalę akcję likwidacji podziemia niepodległościowego na Podhalu. W operacji uczestniczyły jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Wojska Polskiego, Milicji Obywatelskiej i Urzędu BezpieczeństwaAtlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956..

W wyniku licznych obław, aresztowań oraz rozbudowy sieci agenturalnej struktury „Błyskawicy” zostały stopniowo osłabione. Dodatkowym czynnikiem była ogłoszona w lutym 1947 roku amnestia dla członków podziemiaA. Paczkowski, Pół wieku dziejów Polski 1939–1989, Warszawa 2005..

Śmierć „Ognia” i rozbicie zgrupowania 21 lutego 1947 roku grupa operacyjna UB i KBW otoczyła kwaterę Józefa Kurasia w Ostrowsku koło Nowego Targu. Podczas próby uniknięcia pojmania „Ogień” odniósł ciężkie obrażenia. Zmarł następnego dnia, 22 lutego 1947 rokuF. Musiał, Podhale w ogniu..., s. 345–351..

Po śmierci dowódcy i ujawnieniu się części żołnierzy w ramach amnestii działalność Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica” uległa zakończeniu. Nieliczne grupy kontynuowały walkę jeszcze przez pewien czas, jednak nie odgrywały już znaczącej roli militarnejK. Krajewski, Na Ziemi Nowotarskiej 1945–1947..

Znaczenie historyczne Zgrupowanie Partyzanckie „Błyskawica” było jedną z największych organizacji zbrojnych polskiego podziemia niepodległościowego po 1944 roku. Jego działalność stanowi istotny element historii tzw. żołnierzy wyklętych oraz powojennego oporu przeciwko systemowi komunistycznemu w PolsceAtlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956..

Przypisy

Bibliografia Krajewski Krzysztof, Na Ziemi Nowotarskiej 1945–1947, Warszawa 2010. Krajewski Krzysztof, Łabuszewski Tomasz, Ogień i jego żołnierze, Warszawa 2006. Musiał Filip, Podhale w ogniu. Działalność Józefa Kurasia „Ognia” 1945–1947, Kraków 2005. Paczkowski Andrzej, Pół wieku dziejów Polski 1939–1989, Warszawa 2005. Wnuk Rafał i in. (red.), Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956, Warszawa–Lublin 2007. Wójcik Józef, Józef Kuraś „Ogień”. Podhalańska wojna 1939–1945, Warszawa 1992.

Kategoria:Podziemie antykomunistyczne (1944–1956) Kategoria:Partyzantka antykomunistyczna w Polsce Kategoria:Historia Podhala Kategoria:1945 w Polsce Kategoria:1946 w Polsce Kategoria:1947 w Polsce