The Art of the Deal, czyli sztuka robienia interesów (oryginalny tytuł Trump: The Art of the Deal) – książka amerykańskiego przedsiębiorcy, późniejszego dwukrotnego prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa, faktycznie napisana przez dziennikarza jako tzw. ghostwritera. Jest pierwszą książkową publikacją Donalda Trumpa. Opisuje osobiste doświadczenia oraz strategie Trumpa, które wykorzystał, aby osiągnąć sukces w branży, w której działał – branży nieruchomości. Po raz pierwszy wydana została 1 listopada 1987 roku nakładem amerykańskiego wydawnictwa Random House, po czym w późniejszych latach była wielokrotnie wznawiana, ponadto ukazały się też jej inne niż oryginalna anglojęzyczna wersje językowe, w tym polskojęzyczna (w 2017 roku).
Książka cieszyła się powodzeniem sprzedażowym, rozchodząc się w ponad milionie egzemplarzy, i przyczyniła się do rozszerzenia sławy Donalda Trumpa daleko poza jego rodzinny Nowy Jork, czyniąc go symbolem odnoszącego sukcesy potentata. Sam Trump uważa ją za swoją drugą ulubioną książkę, po Biblii. Tony Schwartz z kolei po latach od wydania książki wypowiadał się o jej napisaniu w krytycznych słowach, nazywając ją m.in. „największym żalem w swoim życiu” i wyrażając pragnienie „zaprzestania jej drukowania”.
Opis The Art of the Deal, czyli sztuka robienia interesów jest pierwszą książką Donalda Trumpa. Pod względem gatunkowym stanowi publikację typu non-fiction łączącą cechy pamiętnika i poradnika. Składa się z 14 rozdziałów. Oryginalne, pierwsze wydanie książki miało, w zależności od źródła, 246 lub 256 stron.
Książka oferuje wgląd w praktyki biznesowe Donalda Trumpa, jego osobiste doświadczenia oraz strategie, które wykorzystał, aby osiągnąć sukces w branży nieruchomości. Łączy w sobie autobiograficzne anegdoty z praktycznymi wskazówkami dotyczącymi negocjacji i zawierania umów. Na jej stronach podane są autentyczne przykłady umów, które Trump zawarł w przeszłości na swojej drodze do sukcesu, a czytelnik ma możliwość swoistego zajrzenia w umysł Trumpa, który porusza się po świecie biznesu, konkurentów, pracowników, partnerów i „sztuki zawierania umów” (The Art of the Deal), dodatkowo mając do dyspozycji zawarte w książce zdjęcia celebrytów, potentatów biznesowych, prezydentów oraz innych osób, z którymi Trump wchodził w relacje. Oprócz tego The Art of the Deal, czyli sztuka robienia interesów zapewnia wgląd w świat biznesu i rozwoju rynku nieruchomości w Nowym Jorku lat 80. XX wieku z perspektywy Trumpa.
Streszczenie rozdziałów W rozdziale 1. Donald Trump stwierdza, że zawieranie umów jest dla niego „formą sztuki” i zaprasza czytelników do przeżycia typowego tygodnia ze swojego życia. Przedstawia on rozkład tygodnia na poszczególne dni, choć woli działać w sposób niestrukturalny. Pierwszy dzień spędza na prowadzeniu rozmów telefonicznych, szukaniu okazji biznesowych, uczestniczeniu w spotkaniach i odwiedzaniu miejsc realizacji swoich różnych projektów, a także pomaganiu ówczesnej żonie Ivanie w wyborze szkoły dla ich dzieci. W ciągu tygodnia robi interesy z siecią hoteli Holiday Inn rozważając zakup całej firmy. Wspomina o swoich partnerach biznesowych, w tym o swoim bracie . Jego imperium biznesowe ma siedzibę w Nowym Jorku, ale obejmuje także nieruchomości w New Jersey, Las Vegas i Moskwie w Rosji.
W rozdziale 2. Trump nakreśla kluczowe, jego zdaniem, elementy każdej umowy. Ma specyficzny styl zawierania umów, który, jak uważa, wynika z jego instynktu i genetyki. Zachęca ludzi do myślenia na dużą skalę i zabezpieczania się przed negatywnymi skutkami każdej umowy. Opierając się na przykładach z zawartych przez siebie umów, opowiada się za kierowaniem się instynktem, wykorzystywaniem dźwigni finansowej i zrozumieniem popytu społecznego. Wierzy w znaczenie lokalizacji w branży nieruchomości, ale lokalizacje można również ulepszyć poprzez sprytny marketing. Reklama i prasa są kluczowe dla jego podejścia biznesowego, ale przypomina też czytelnikom, że w tej branży trzeba dotrzymywać obietnic, aby podtrzymać wiarygodność.
W rozdziale 3. Trump zagłębia się w historię swojej rodziny pisząc przede wszystkim o swoim ojcu Fredzie, który był odnoszącym sukcesy przedsiębiorcą z branży nieruchomości, jednak w przeciwieństwie do Donalda pracował głównie przy projektach mieszkaniowych dla osób o niskich i średnich dochodach. Donald uważa ojca za osobę, która miała na niego największy wpływ w okresie dorastania, przypisując mu swoją etykę pracy, umiejętność motywowania ludzi i zdolność do efektywnego działania. Chociaż wiele nauczył się o biznesie od ojca, doszedł do wniosku, że nie chce zajmować się tym samym co on, uważając nieruchomości socjalne za trudny sposób na zarobienie pieniędzy. Preferując pracę przy nieruchomościach z najwyższej półki, głównie luksusowych hotelach, Donald wykorzystał wiedzę zdobytą podczas pracy z ojcem i poświęcił się realizowaniu drogich inwestycji w Nowym Jorku. Tymże inwestycjom poświęcone są kolejne trzy rozdziały książki – w nich Trump opisuje, jak znalazł swoją niszę w nowojorskim sektorze nieruchomości. Pracował w małym mieszkaniu na Manhattanie, ale nawiązywał kontakty w ekskluzywnych klubach, spotykając się z ważnymi osobami i nawiązując relacje, które miały mu pomóc w późniejszym życiu. Jedną z takich ważnych osób był , który nadzorował aktywa przedsiębiorstwa kolejowego . Palmieri powiedział Trumpowi, że kilka stanowiących część tych aktywów hoteli zostało wystawionych na sprzedaż, a Trump wkrótce rozpoczął modernizację hotelu położonego obok dworca Grand Central Terminal. Przedsiębiorca opisuje złożony proces przygotowywania tej inwestycji, będącej jego pierwszą dużą umową.
W rozdziale 7. Trump opisuje swoją pracę przy budynku Bonwit Teller. Poprzez złożony proces negocjacji z firmą Tiffany & Co. oraz praw do przyległej nieruchomości, Trump rozpoczął budowę wieżowca Trump Tower, który wkrótce stał się jednym z najbardziej luksusowych i prestiżowych obiektów w Nowym Jorku.
W rozdziale 8. Trump opisuje swoje wejście w związany z kasynami biznes w Atlantic City. Dowiedział się, że kasyna przynoszą większe zyski niż hotele, a wychodząc z założenia, że nawet źle zarządzane kasyno może przynosić wielkie zyski, Trump uwierzył, że dzięki swojej biznesowej wiedzy może dobrze zarobić. Znalezienie odpowiedniej lokalizacji i licencji było trudne; Trump porównuje swoje sukcesy z porażkami innych. Nawiązał współpracę z Holiday Inn, aby otworzyć pierwsze ze swoich kasyn, , które rozpoczęło działalność w 1985 roku. W kolejnym rozdziale Trump zagłębia się w swoje doświadczenia w prowadzeniu kasyn w Atlantic City, przypisując jednocześnie swojej żonie Ivanie całkiem sprawne prowadzenie tego biznesu.
Rozdziały 10. i 11. dowodzą, że Donald Trump nie zawsze odnosił sukcesy. W pierwszym z nich wyjaśnia trudności, jakie napotkał przy budowie budynku z kontrolowanym czynszem. Jako, że najemcy mieli zapewnione niskie czynsze, byli zachęcani do sprzeciwiania się staraniom Trumpa. Długa i przewlekła batalia prawna zaszkodziła wizerunkowi Donalda Trumpa. Ostatecznie Trump wyjaśnia, jak najemcy odnieśli drobne zwycięstwo, ale on również skorzystał na znalezieniu innego sposobu na zarabianie na projekcie. Drugi z niniejszych rozdziałów to opis zmagań Trumpa z utworzeniem ligi futbolowej rywalizującej z NFL. Wyjaśnia, że liga miała potencjał, żeby konkurować z NFL, ale była źle zarządzana. Trump wszedł do gry jako właściciel drużyny , którą nabył w 1983 roku, i próbował wprowadzić zmiany, ale właściciele innych drużyn nie byli tak ambitni ani bogaci jak on. W związku z tym liga miała trudności z ugruntowaniem swojej pozycji. USFL wygrała sprawę antymonopolową przeciwko NFL, ale sąd przyznał jej jedynie symboliczne odszkodowanie w wysokości 1 dolara, które sprawiło, że liga straciła perspektywę. thumb|Donald Trump stojący nad makietą Televison City w listopadzie 1985 roku Rozdział 12. koncentruje się na jednym z mniejszych pod kątem skali projektów Trumpa – renowacji nowojorskiego lodowiska . Trump opisuje swoje zaangażowanie w proces renowacji, którego realizacja miała zająć kilka miesięcy, lecz opóźniła się o lata, w dodatku znacznie przekroczyła zakładany budżet. Przedsiębiorca zrzuca winę za niepowodzenie rządowego projektu na biurokrację i zaniedbania służb publicznych. W końcu zaproponował, że sam podejmie się jego realizacji, przeprowadzając go poniżej budżetu i przed terminem, bez żadnych realnych kosztów dla miasta. Chociaż jego propozycja została początkowo odrzucona przez Eda Kocha, pojawiła się publiczna kampania poparcia dla Trumpa. Ostatecznie powierzono mu zwierzchnictwo nad realizacją renowacji Wollman Rink i w niedługim czasie przedsiębiorca przy pomocy specjalnie zatrudnionych wykwalifikowanych pracowników zapewnił mieszkańcom Nowego Jorku dostęp do lodowiska. Przy opisywaniu inwestycji Trump podkreśla osobistą dumę z projektu, który pozwolił mu odwdzięczyć się swojej społeczności, a jednocześnie zawstydzić swojego starego wroga, Eda Kocha.
W rozdziale 13. Trump opisuje swoją pracę w w 1985 roku. Planował zrealizowanie na tej atrakcyjnie położonej nieruchomości projektu kompleksu budynków, nazwanego Television City, co do którego miał nadzieję, że stacja telewizyjna NBC, rozważająca wówczas zmianę siedziby, wprowadzi się do niego i pozostanie w Nowym Jorku. Trump chciał także zbudować na tym terenie najwyższy budynek na świecie. Przybliża proces wyboru architekta i negocjacji z władzami miasta, aby wybrać plany cieszące się powszechną aprobatą. Z trudem udało mu się osiągnąć kompromis z Edem Kochem, którego jednocześnie obwinia za niepowodzenie w uzyskaniu umowy podatkowej, która przyniosłaby korzyści NBC. Trump jest pewien, że w przyszłości uda mu się zagospodarować teren zgodnie ze swoją wizją. W kolejnym i zarazem ostatnim rozdziale Trump powraca do umów opisanych w rozdziale 1. Zdaje relację z zawarcia każdej z nich, podkreślając, że wiele z tych umów przyniosło mu nieoczekiwane i zyskowne korzyści.
Geneza i realizacja Genezę powstania publikacji przytoczył dziennikarz w swoim artykule opublikowanym na łamach czasopisma „The New Yorker” w listopadzie 2019 roku. Zgodnie z jego treścią pomysł stworzenia książki z udziałem Donalda Trumpa przedstawił pod koniec 1984 roku , ówczesny właściciel wydawnictwa Random House, a zarazem, wraz z rodziną, właściciel firmy Condé Nast, wydającej m.in. czasopisma „The New Yorker” i „GQ”, w trakcie lunchu z , ówczesnym CEO Random House, i Peterem Osnosem, ówczesnym starszym redaktorem tego wydawnictwa. Na spotkaniu S.I. Newhouse z dużą ekscytacją poruszał temat Donalda Trumpa, który wówczas od około dekady był obecny na nowojorskim rynku nieruchomości, gdzie odnosił sukcesy (już w 1976 roku dziennik „The New York Times” nazwał go nowojorskim numerem 1 wśród promotorów nieruchomości) i który niedawno temu ukończył budowę nowego wieżowca przy Piątej Alei. Niedługo przed lunchem S.I. Newhouse, za namową swojego przyjaciela, kontrowersyjnego prawnika , doprowadził do umieszczenia wizerunku Trumpa na okładce czasopisma „GQ”, a wydanie z tą okładką sprzedawało się wyjątkowo dobrze. W związku z tym Newhouse postanowił „zrobić książkę z Trumpem” i spotkać się w tym celu z przedsiębiorcą, jednocześnie wyznaczając Osnosa oraz , nowego wydawcę działu handlowego Random House, jako swoich towarzyszy na tym spotkaniu. Wkrótce doszło do spotkania ludzi z Random House z Donaldem Trumpem w jego biurze w budynku Trump Tower, w trakcie którego przedsiębiorca po usłyszeniu propozycji napisania książki i zobaczeniu przedstawionego mu projektu jej okładki wyraził gotowość do zrealizowania publikacji. Po otrzymaniu 500 tysięcy dolarów zaliczki podpisał kontrakt na książkę