Bitwa o Borneo Północne – starcie zbrojne stoczone pomiędzy siłami alianckimi i japońskimi pomiędzy 10 czerwca a 15 sierpnia 1945 roku w Borneo Północnym. Bitwa była częścią większej kampanii o Borneo prowadzonej w końcowym etapie wojny na Pacyfiku. Obejmowała serię operacji desantowych sił australijskich w różnych punktach na wyspie Borneo wokół Zatoki Brunei i na wyspach położonych wokół niej. Japoński opór wobec desantów był początkowo bardzo słaby, chociaż w miarę postępu kampanii doszło do wielu poważnych starć, a obie strony poniosły znaczne straty, chociaż główne walki były w dużej mierze ograniczone do wyspy Labuan i okolic miasta Beaufort. Podczas gdy konwencjonalne operacje sił alianckich na Borneo koncentrowały się głównie na obszarach przybrzeżnych wokół Zatoki Brunei, w głębi wyspy siły partyzanckie składające się z członków plemienia Dajaków i niewielkiej liczby personelu alianckiego z Services Reconnaissance Department toczyły z Japończykami walkę nieregularną. Alianci odnieśli sukces w przejęciu kontroli nad regionem, jednak wiele strategicznych korzyści, jakie dawało kontrolowanie Północnego Borneo, straciło znaczenie przez nagłe zakończenie wojny w sierpniu 1945 roku.

Tło Sytuacja strategiczna i planowanie Bitwa o kryptonimie operacja Oboe Six była częścią drugiej fazy operacji alianckich mających na celu zdobycie wyspy Borneo. Borneo Północne było okupowane przez oddziały Cesarskiej Armii Japońskiej od początku 1942 roku po japońskiej inwazji na Borneo; przedtem obszar ten był brytyjską posiadłością kolonialną. Po zajęciu tego obszaru lokalne zasoby ropy naftowej były eksploatowane na potrzeby japońskiego wysiłku wojennego. Ludność wyspy była w tym czasie poddawana surowej polityce okupacyjnej. Doprowadziło to do buntu w Jesselton pod koniec 1943 roku, który został stłumiony przez Japończyków, powodując duże straty wśród ludności cywilnej.

Pierwszy etap kampanii alianckiej na Borneo rozpoczął się w maju 1945 roku, kiedy na wyspie Tarakan, po północno-wschodniej stronie Borneo, wylądował ekwiwalent brygady. Operację w Północnym Borneo zaplanowało dowództwo Południowo-Zachodniego Pacyfiku gen. Douglasa MacArthura. Zaprojektowana w trzech fazach — przygotowawcze bombardowanie, desant morski i natarcie w głąb lądu — operacja aliancka miała na celu utworzenie „wysuniętej bazy floty” dla Brytyjskiej Floty Pacyfiku w Zatoce Brunei, która zapewniłaby aliantom pełnomorski port, do wykorzystania w późniejszych operacjach. Dalsze cele obejmowały przejęcie ogromnych zapasów ropy i kauczuku dostępnych w tym regionie i ponowne ustanowienie brytyjskiej administracji cywilnej. Zamierzano również zdobyć Labuan, aby kontrolować wejście do Zatoki Brunei i rozwinąć go jako bazę lotniczą. W fazie planowania operacji, poszczególne dowództwa alianckie różniły się w swoich opiniach na temat konieczności zajęcia Borneo, a brytyjski Komitet Szefów Sztabów uważał, że zagospodarowanie tego obszaru zajmie zbyt dużo czasu, aby można było go jeszcze wykorzystać w tej wojnie. Obawiano się również, że odciągnie to Brytyjską Flotę Pacyfiku od głównego teatru działań u wybrzeży Japonii i zamiast tego opowiadali się za utworzeniem bazy floty na Filipinach. Amerykańskie Kolegium Połączonych Szefów Sztabów zatwierdziło jednak operację, wierząc, że może ona wesprzeć przyszłe operacje w Azji Południowo-Wschodniej.

thumb|Mapa pokazująca ruchy głównych australijskich jednostek piechoty w Borneo Północnym Przygotowując się do lądowań, począwszy od marca, Services Reconnaissance Department (znany również jako Special Operations Australia) rozpoczął operację Agas w Północnym Borneo i operację Semut w Sarawaku; były to tajne operacje mające na celu zebranie informacji wywiadowczych i zorganizowanie lokalnych plemion do przeprowadzenia operacji partyzanckich po głównych lądowaniach. Ostatecznie pięć oddziałów alianckich miało zostać wprowadzonych na Borneo w ramach operacji Agas, podczas gdy cztery zostały rozmieszczone w ramach operacji Semut. Wstępne bombardowanie północnego Borneo przez australijskie i amerykańskie samoloty rozpoczęło się 3 maja, po czym skoncentrowano się na głównych obszarach lądowania 5 czerwca. W międzyczasie trałowce zaczęły oczyszczać linie komunikacyjne dla dużej alianckiej floty wojennej, która została przydzielona do wsparcia operacji. Siły te zostały oznaczone jako Task Force 78.1 i składały się z australijskich i amerykańskich okrętów wojennych pod dowództwem kontradmirała Forresta B. Royala. Początkowo alianci planowali rozpocząć operacje w Północnym Borneo pod koniec maja, ale niedobory środków transportu opóźniły przeniesienie wojsk szturmowych do ich bazy postojowej na wyspie Morotai i spowodowały opóźnienie operacji do początku czerwca.

Siły przeciwników Alianci skierowali łącznie 29 000–30 000 ludzi do zajęcia Północnego Borneo, przy czym większość sił lądowych stanowiła australijska 9 Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. mjr George’a Woottena. 9 Dywizja składała się z trzech brygad — 20., 24. i 26 Brygady — jednak w czasie operacji na Północnym Borneo 26 Brygada była zaangażowana na Tarakanie, po odłączeniu się od dywizji w maju 1945 roku, więc tylko dwie brygady zostały przydzielone do operacji w Północnym Borneo. 9 Dywizja była formacją doświadczoną w bojach, której żołnierze wcześniej służyli w Afryce Północnej, na Bliskim Wschodzie i w Nowej Gwinei. Przed kampanią o Borneo dywizja odpoczywała i reorganizowała się na płaskowyżu Atherton w stanie Queensland. Dywizja doświadczyła dużej rotacji personelu po kampanii na półwyspie Huon, ponieważ wielu żołnierzy zostało zwolnionych z przyczyn zdrowotnych lub przeniesionych do innych jednostek. Wsparcie morskie zapewniała United States Navy i Royal Australian Navy, a wsparcie lotnicze amerykańska 13 Armia Lotnicza, komponenty lotnicze United States Marine Corps i elementy 1 Taktycznej Armii Powietrznej Royal Australian Air Force. Dwie jednostki Armii Stanów Zjednoczonych, 727. batalion pojazdów amfibijnych, który obsługiwał łodzie LVT, oraz batalion łodzi 593 Pułku Inżynieryjnego i Brzegowego, również zostały przydzielone do Australijczyków.

W międzyczasie wywiad aliancki oszacował, że na Borneo znajdowało się około 31 000 żołnierzy japońskich, z czego około 8800 w Północnym Borneo. Japońska 37 Armia, dowodzona przez gen. por. Masao Babę, otrzymała zadanie obrony tego obszaru i miała swoją kwaterę główną w Jesselton. Główne jednostki japońskie w pobliżu obejmowały elementy 56 Samodzielnej Brygady Mieszanej, składającej się z sześciu batalionów (od 366. do 371.), wraz z innym samodzielnym batalionem. Brygadą dowodził gen. mjr Taijiro Akashi. Została ona utworzona w Japonii w drugiej połowie 1944 roku i przybyła na Borneo pod koniec tego roku, gdy wojska garnizonowe z tego obszaru zostały zreorganizowane w celu obrony przed przyszłymi lądowaniami aliantów. Do połowy 1945 roku brygada została mocno uszczuplona przez jej przemarsz z północno-wschodniej części Borneo przed lądowaniem aliantów i miała około połowy etatowych stanów; jej żołnierze byli w większości niedoświadczeni, słabo uzbrojeni i cierpieli na bardzo niskie morale. Japońskie siły powietrzne w regionie zostały mocno uszczuplone i, z wyjątkiem Jawy oraz Sumatry, były nieskuteczne, chociaż w Keningau i Kuching znajdowała się niewielka liczba samolotów.

Bitwa Labuan

thumb|left|Australijczycy z 24 Brygady lądują na Labuanie 10 czerwca 1945 roku Australijczycy przeprowadzili dwa główne lądowania w Północnym Borneo 10 czerwca. Po skoncentrowaniu sił na wyspie Morotai w maju, gdzie prowadzono próby lądowania, siły desantowe składające się z 85 okrętów – głównie z United States Navy – wyruszyły na początku czerwca, prowadzone przez trałowce i okręty hydrograficzne, a także grupę szturmową marynarki wojennej. Pierwsze lądowanie miało miejsce, gdy dwa bataliony 24 Brygady bryg. Selwyna Portera – 2/28. i 2/43. – zeszły na brzeg Labuanu wraz ze szwadronem czołgów Matilda z 2/9 Pułku Pancernego. Trzeci batalion 24 Brygady, 2/32., został rozmieszczony w rezerwie dywizyjnej na potrzeby pierwszego lądowania. Atak poprzedził ciężki ostrzał morski z krążowników, moździerzy i okrętów rakietowych oraz ataki ośmiu dywizjonów ciężkich bombowców B-24 Liberator, które użyły bomb przeciwpiechotnych, aby uderzyć w japońskie wojska wokół planowanych przyczółków. Dzięki temu wsparciu główne lądowania aliantów przebiegły w dużej mierze bez oporu, ponieważ japońscy obrońcy wycofali się z plaż na półwyspie, a wyspa Muara została całkowicie opuszczona. Na Labuanie australijskie wojska wylądowały w pobliżu Victorii i wspierane przez ciężką artylerię oraz wsparcie ogniowe z morza, dwa bataliony ruszyły w kierunku lotniska. Lekki opór został szybko pokonany, a miasto i lotnisko zdobyte pod koniec pierwszego dnia operacji. Tymczasem 2/11. szwadron komandosów zapewniał osłonę zachodniej flanki.

Pomimo początkowego postępu, walki na Labuanie nasiliły się w późniejszym czasie, gdy japońscy obrońcy wycofali się w głąb wyspy na silnie ufortyfikowaną pozycję znaną jako „kieszeń” i próbowali zatrzymać Australijczyków wzdłuż grzbietów porośniętych gęstą dżunglą i pełnych bagien. 2/12. szwadron komandosów został sprowadzony na brzeg z rezerwy dywizyjnej 12 czerwca i otrzymał zadanie oczyszczenia zewnętrznych obszarów oporu, które zostały pominięte podczas początkowego natarcia na wyspę. Do 14 czerwca Australijczycy zajęli wyspę z wyjątkiem „kieszeni”. Pomimo znacznego wsparcia artyleryjskiego i pancernego, atak na poziomie kompanii przeprowadzony przez 2/28. batalion został odparty 14 czerwca, w wyniku czego poproszono o dalsze ostrzały przygotowawcze w celu osłabienia japońskiej obrony. Na tym etapie wojny australijscy dowódcy otrzymali ścisłe rozkazy ograniczenia strat własnych i „unikania niepotrzebnego ryzyka”, dlatego wykorzystywali wsparcie ogniowe, gdzie tylko było to możliwe, aby skruszyć japońską obronę przed atakiem. Począwszy od 17 czerwca na obszarze „kieszeni” było prowadzone intensywne trzydniowe bombardowanie morskie i powietrzne. W międzyczasie 100 Japończyków wyrwało się z pozycji i zaatakowało australijskich inżynierów naprawiających lotnisko. Australijczycy rozpoczęli ponowny atak 21 czerwca. Dwie kompanie piechoty z 2/28. batalionu zaatakowały japońską pozycję. Wspierani przez pośrednie wsparcie ogniowe z morza i powietrza oraz bezpośrednie wsparcie ogniowe z czołgów wyposażonych w miotaczy ognia, Australijczycy przytłoczyli japońskich obrońców i usunęli pozostały opór z Labuanu. Po bitwie policzono 180 zabitych Japończyków, co zwiększyło łączną liczbę zabitych podczas walk na Labuanie do 389. Australijczycy stracili 34 zabitych i 93 rannych.

Brunei i wyspa Muara thumb|Oddziały z 2/13. batalionu patrolujące okolice Miri, sierpień 1945