thumb|240px|Julian i Nat Adderleyowie, 1966 Nathaniel Carlyle Adderley (ur. 25 listopada 1931 w Tampie, zm. 2 stycznia 2000 w Lakeland) – afroamerykański muzyk jazzowy, kornecista i kompozytor. Twórca standardu Work Song, do którego tekst dopisał Oscar Brown. Brat Juliana „Cannonballa” Adderleya.
Życiorys Urodził się w zżytej rodzinie, którą zawiadywała matka – Jessie Lee „Sugar” z d. Johnson. Jego ojcem był Julian Carlyle, w latach młodzieńczych zawodowy trębacz. Miał starszego brata Juliana Edwina. Dorastał w Tallahassee, gdyż rodzice przeprowadzili się po otrzymaniu posad nauczycielskich na tamtejszym Florida A&M University.
W wieku dwunastu lat miał swój debiut muzyczny w klubie Edgewood w Tallahassee. Śpiewał sopranem w zespole The Royal Swingsters, prowadzonym przez starszego brata, który już wówczas nosił przydomek: „Cannon” i grał na otrzymanej od ojca trąbce. Julian w 1946 sięgnął po saksofon altowy, a trąbkę przekazał bratu, który dzięki jego i ojca pomocy szybko opanował grę na instrumencie. Przez pewien czas grał z bratem i młodym Rayem Charlesem lokalnych zespołach amatorskich.
W 1950 otrzymał powołanie do U.S. Army. Został przydzielony do orkiestry wojskowej (prowadzonej przez wcześniej powołanego Juliana), z którą koncertował na Dalekim Wschodzie dla żołnierzy amerykańskich podczas wojny koreańskiej. Niemal od razu zamienił trąbkę na mniejszy kornet. Zrobił to wbrew panującej modzie. Kornet był ulubionym instrumentem trębaczy z Nowego Orleanu we wczesnych latach jazzu, ale w okresie bebopu stracił pierwszeństwo na rzecz trąbki. Ponadto dzięki zmianie instrumentu mógł uzyskać ciepłe, bogate brzmienie i płynną tonalność.
Po wyjściu z wojska w 1953 wrócił do Tallahassee z zamiarem podjęcia pracy nauczyciela muzyki. Matka usiłowała skłonić go do wyboru studiów prawniczych, on jednak uzyskał magisterium z psychologii oraz licencjat z zakresu muzykiScott Yanow, Trumpet Kings – The Players Who Shaped the Sound of Jazz Trumpet, wyd. Backbeat Books, 2001, . Kiedy przygotowywał się do rozpoczęcia pracy pedagoga na uniwersytecie Florida A&M, na uczelnię przybył z koncertem Lionel Hampton i zechciał posłuchać gry młodego kornecisty. W rezultacie słynny bandlider zaprosił go do swojej orkiestry, w której grał w latach 1954–1955, koncertując m.in. w Europie. W tym czasie dokonał także swoich pierwszych nagrań w studiach wytwórni płytowych Savoy i EmArcy.
W 1955 w nadziei na pozyskanie angażu w jakimś renomowanym zespole bracia zdecydowali się na wyjazd do Nowego Jorku. Odwiedzili klub jazzowy Café Bohemia w Greenwich Village, w którym występował kontrabasista Oscar Pettiford. Obaj zagrali na próbę z jego zespołem, robiąc duże wrażenie na słuchaczach, łącznie z muzykami grupy: Pettifordem, perkusistą Kennym Clarkiem i pianistą Harace’em Silverem. Dzięki temu występowi zaczęli otrzymywać oferty pracy. Nagrali swoje debiutanckie albumy: Julian – Presenting Cannonball, Nat zaś – That’s Nat Adderley. Jednak do sukcesu i sławy było daleko. W 1956 połączyli siły i założyli hard bopowy Cannonball Adderley Quintet, ale rok później rozwiązali grupę z braku zainteresowania odbiorców. Następnie kornecista grał przez kilkanaście miesięcy w zespołach saksofonisty barytonowgo Gerry’ego Mulligana, puzonisty J.J. Johnsona i klarnecisty Woody’ego Hermana.
W 1959 „Cannonball” wziął udział w nagraniu bodaj najlepszej płyty w historii jazzu, albumu Kind of Blue Milesa Davisa. W październiku tego samego roku został również reaktywowany Julian Adderley Quintet. Dzięki błyskotliwej, płynnej, wiruozowskiej grze Juliana i bardziej dynamicznemu brzmieniu Nata kwintet cieszył się niesłabnącą popularnością, stając się jedną z najdłużej działających grup powojennego jazzu. Stworzył styl soul jazz, nie porzucając jednak konwencji hard bop. Działał aż do przedwczesnej śmierci „Cannonballa” w 1975. Nagrał szereg wybitnych płyt. Nat skomponował trzy popularne utwory, które z czasem stały się standardami: The Work Song, Jive Samba i Hummin’. Jednak największym przebojem grupy była kompozycja pianisty Joe Zawinula Mercy, Mercy, Mercy, powstała w 1966. Nat był nie tylko muzykiem zespołu, pełnił bowiem także funkcję jego menadżera.
Po śmierci „Cannonballa” i rozwiązaniu kwintetu w 1975 koncertował w Europie i Japonii z własnym zespołem. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych prowadził kursy muzyczne na Uniwersytecie Harvarda. Jednocześnie występował i nagrywał ze swoją grupą, w skład której wchodzili: kontrabasista Walter Booker, perkusista Jimmy Cobb oraz saksofonista altowy i flecista Vincent Herring. Prowadził zespół przez niemal dwadzieścia lat, aż do 1997, kiedy to z powodu cukrzycy przeszedł amputację nogi. W tym samym roku Florida Southern College przyznał mu funkcję artysty-rezydenta oraz został wprowadzony do Jazzowego Panteonu Sławy w Kansas City w Missouri.
Zmarł w hospicjum w Lakeland wskutek komplikacji cukrzycowych. Miał 68 lat. Został pochowany w pobliżu swojego brata na cmentarzu Southside w Tallahassee.
Małżeństwo i dzieci Jego żoną była Ann z d. James. Byli ze sobą do końca jego życia. Mieli dwoje dzieci: syna – Nata juniora, muzyka i córkę – Alison.
Wybrana dyskografia 1955 That’s Nat (Savoy) Introducing Nat Adderley (Wing Records) 1956 To the Ivy League from Nat (EmArcy) 1958 Branching Out (Riverside) 1959 Much Brass (Riverside) 1960 Work Song (Riverside) That’s Right! (Riverside) 1961 Naturally! – Nat Adderley Quartets (Jazzland Records) 1962 In the Bag (Jazzland) 1963 Little Big Horn (Riverside) 1965 Autobiography (Atlantic) 1966 Sayin’ Somethin’ (Atlantic) 1967 Live at Memory Lane (Atlantic) 1968 The Scavenger (Milestone) You, Baby (CTI) 1969 Calling Out Loud (CTI) 1972 Soul Zodiac (Capitol) Soul of the Bible (Capitol) 1975 Double Exposure (Prestige) 1976 Don't Look Back (SteepleChase) Hummin’ (Little David) 1979 A Little New York Midtown Music (Galaxy Records) 1983 On the Move (Theresa) Blue Autumn (Theresa) 1991 Talkin’ About You (Landmark) We Remember Cannon (In & Out) Autumn Leaves (Sweet Basil) The Old Country (Alfa Jazz) 1993 Work Song – Live at Sweet Basil (Sweet Basil) Workin’ (Timeless) 1994 Good Company (Challenge Records) 1996 Live at the 1994 Floating Jazz Festival (Chiaroscuro) 2007 Mercy, Mercy, Mercy (Alfa Jazz) Zestawienie wg dat wydania płyt
Przypisy
Bibliografia Nat Adderley, allmusic.com Adderley, Nat (Nathaniel), Encyclopedia of Jazz Musicians Nat Adderley, Britannica Nat Adderley, jazztrumpetsolos.com
Linki zewnętrzne Dyskografia Nata Adderleya, Discogs
Kategoria:Amerykańscy kompozytorzy jazzowi Kategoria:Amerykańscy korneciści jazzowi Kategoria:Amerykańscy muzycy bebopowi Kategoria:Amerykańscy trębacze jazzowi Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zmarli w 2000