Serwis Carnalla (niem. Das Carnall-Service) – XIX-wieczny porcelanowy serwis stołowy składający się z dwunastu filiżanek ze spodkami, dzbanka, mlecznika i misy.

Komplet wykonany został w 1844 roku na zamówienie dwudziestu trzech uczniów szkoły górniczej w Tarnowskich Górach (niem. Tarnowitz) jako prezent pożegnalny dla górmistrza Rudolfa von Carnalla, który po prawie 20 latach pracy na Górnym Śląsku przeniesiony został na stanowisko wyższego asesora w Wyższym Urzędzie Górniczym w Bonn. Na dwunastu filiżankach przedstawione zostały głównie widoki zakładów przemysłowych z Tarnowskich Gór i okolic. Od 1983 roku komplet znajduje się w zbiorach Niemieckiego Muzeum Górnictwa (niem. Deutsches Bergbau-Museum) w Bochum.

Historia Urodzony w 1804 roku w Kłodzku (niem. Glatz) Rudolf von Carnall od najmłodszych lat wykazywał zainteresowanie górnictwem. Już od 1819 roku zdobywał pierwsze doświadczenia, pracując w kopalniach w Nowej Rudzie (niem. Neurode) i Wałbrzychu (niem. Waldenburg). Jesienią 1825 roku przeniósł się na Górny Śląsk do Tarnowskich Gór (niem. Tarnowitz), gdzie początkowo wykonywał prace na zlecenie miejscowego urzędu górniczego. W 1830 roku objął stanowisko , a w 1839 został mianowany górmistrzem (Bergmeister). Również w 1839 roku reaktywowano z jego inicjatywy istniejącą od 1803 roku, lecz podupadającą, szkołę górniczą w Tarnowskich Górach. Mieściła się ona w wynajętych przez Carnalla pomieszczeniach na pierwszym piętrze apteki Cochlera znajdującej się przy tarnogórskim rynku.

thumb|left|Rudolf von Carnall Po prawie 20 latach pracy na Górnym Śląsku, 22 października 1844 roku Rudolf von Carnall został przeniesiony na stanowisko wyższego asesora w w Bonn. W Tarnowskich Górach górmistrza żegnano z żalem; przemysłowiec Franz von Winckler w imieniu właścicieli górnośląskich kopalń podarował Carnallowi srebrną misę, od swoich uczniów zaś otrzymał w prezencie porcelanowy serwis stołowy składający się z dwunastu filiżanek zdobionych widokami miejsc związanych z górnictwem w Tarnowskich Górach i okolicach, dzbanka, mlecznika oraz misy, utrzymany w stylistyce późnego biedermeieru, który znany jest współcześnie jako Serwis Carnalla (niem. Das Carnall-Service).

W latach 1848–1856 Carnall pracował w Berlinie, a następnie powrócił na Śląsk, obejmując stanowisko dyrektora Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu. Ze służby państwowej odszedł w 1861 roku. Zmarł 17 listopada 1874 roku.

Serwis Carnalla w grudniu 1983 roku został podarowany Niemieckiemu Muzeum Górnictwa w Bochum przez Juliane Becker i Charlotte Schneidler – prawnuczki Rudolfa von Carnalla, wnuczki jego najstarszej córki, urodzonej w 1833 roku Wilhelminy. W 1985 roku wydano monografię Das Carnall-Service als Dokument des Oberschlesischen Metallerzbergbaus autorstwa , późniejszego dyrektora Muzeum, opisującą postać Carnalla, reaktywowaną przez niego szkołę i jej uczniów, przedstawione na filiżankach miejsca oraz górnośląskie górnictwo i przemysł.

Po 174 latach od swojego wykonania artefakt symbolicznie powrócił do Tarnowskich Gór. Od 29 września 2018 do 31 marca 2019 wypożyczony z Bochum serwis prezentowany był w Muzeum w Tarnowskich Górach na wystawie Miasto z porcelany. Widoki Tarnowskich Gór na Serwisie Carnalla zorganizowanej w ramach obchodów jubileuszu 60-lecia tej instytucji. W roku kolejnym wystawa ta została wyróżniona Nagrodą Marszałka Województwa Śląskiego za Wydarzenie Muzealne Roku 2019 w kategorii „wystawy”.

Opis techniczny thumb|Filiżanka przedstawiająca kopalnię „Planeta” thumb|Filiżanka przedstawiająca kopalnię galmanu „Therese”, po lewej widoczny dzbanek Serwis Carnalla składa się z piętnastu elementów: dwunastu filiżanek wraz ze spodkami, dzbanka na herbatę, mlecznika oraz misy. Filiżanki wykonane zostały w manufakturze w Březovej (niem. Pirkenhammer) koło Karlowych Warów i sygnowane są znakiem F&R, misa nosi symbol Królewskiej Manufaktury Porcelany w Berlinie, natomiast dzbanek i mlecznik nie są znakowane.

Filiżanki Będące częścią serwisu filiżanki mierzą 62 mm wysokości, 47 mm średnicy u podstawy i 84 mm średnicy na brzegach. Podstawki mają 152 mm średnicy i 24 mm wysokości. Na brzegach, na uszkach i u podstaw filiżanek oraz na brzegach podstawek obecne są pozłacane ornamenty, zaś wykonane na filiżankach widoki utrzymane są w odcieniach brązu, zieleni i koloru niebieskiego z podpisami koloru czarnego.

Dwanaście filiżanek wykazuje największą różnorodność motywów ikonograficznych. Na dziesięciu z nich przedstawione zostały zakłady przemysłowe, z czego trzy malunki odnoszą się do obiektów związanych z królewską kopalnią „Fryderyk” (niem. Königliche Friedrichsgrube), natomiast na sześciu uwiecznione zostały prywatne kopalnie galmanu. Jedna filiżanka przedstawia znajdujący się w Tarnowskich Górach urząd górniczy (stojący w miejscu obecnego ratusza) i szkołę górniczą (mieszczącą się na piętrze tzw. Domu Cochlera), ostatnia zaś – dom Rudolfa von Carnalla.

Obiekty uwiecznione na filiżankach: królewska kopalnia rudy ołowiu „Fryderyk” (niem. Königl. Friedrich-Bleierz-Grube), płuczka królewskiej kopalni rudy ołowiu „Fryderyk” (niem. Wäsche der königl. Friedrich-Bleierz-Grube), szyb „Spes” (niem. Der Spes-Schacht), fabryka cementu (niem. Cement-Fabrick), kopalnia galmanu „Scharlei” (niem. Scharlei-Gallmei-Grube), kopalnia galmanu „Maria” (niem. Maria-Gallmei-Grube), kopalnia galmanu „Therese” (niem. Therese-Gallmei-Grube), kopalnia galmanu „Verona” (niem. Verona-Gallmei-Grube; zob. użytek ekologiczny „Verona”), kopalnia „Planeta” (niem. Planet-Grube), kopalnia galmanu „Carl Gustav” (niem. Carl Gustav-Gallmei-Grube), Królewski Górnośląski Urząd Górniczy wraz ze szkołą górniczą (niem. Königl. Oberschlesisches Bergamt nebst Bergschule), dom królewskiego górmistrza von Carnalla (niem. Wohnung des königl. Bergmeisters v. Carnall).

Dzbanek, mlecznik i misa Największym elementem całego kompletu jest dzbanek na herbatę. Ma on 133 mm wysokości, 152 mm średnicy oraz 245 mm długości między uchem a końcem dzióbka. Wypisane zostały na nim nazwiska dwudziestu trzech fundatorów serwisu: Arlit, Aschenborn, Erdmann, Ferchland, Friedrich, Graefe, Heide, Heine, Heinrich, Hennig, Jaeckel, Kurowski, Moecke, Otto, Reklewski, Scherner, Schwand, v. Stein, Steinhof, Schütze, Tischer, Westenholz, v. Wolff oraz informacja Tarnowitz im Jahre 1844. – pol. „Tarnowskie Góry w roku 1844”. Niemal wszyscy byli uczniami trzeciego kursu w tarnogórskiej szkole górniczej, który trwał od stycznia 1844 do czerwca 1846, a którego opiekunem od stycznia do października 1844 był von Carnall.

Mlecznik mierzy 175 mm wysokości i 85 mm średnicy w najszerszym miejscu. Cechuje się bogatą ikonografią; w zdobionym, pozłacanym kartuszu ukazana została praca pięciu górników znajdujących się pod ziemią. Scena została odwzorowana bardzo realistycznie, dzięki czemu prezentuje wysoką wartość dokumentacyjną w zakresie np. strojów i narzędzi z tamtego okresu.

Ostatni element serwisu – misa – jest ozdobiona najskromniej. Ma ona tylko złotą obwódkę wokół krawędzi i wokół podstawy, a namalowany na niej jest jedynie górniczy emblemat – pyrlik i żelosko.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Więcej zdjęć Serwisu Carnalla pochodzących z publikacji Das Carnall-Service als Dokument des Oberschlesischen Metallerzbergbaus autorstwa Rainera Slotty (Bochum, Wyd. Deutsches Bergbau-Museum, 1985, )

Kategoria:Dzieła sztuki użytkowej Kategoria:Niemiecka porcelana